Ένας σημαντικός ενεργειακός πόρος παραμένει αναξιοποίητος πάνω από τους δρόμους της Αθήνας: οι στέγες των κτιρίων της. Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων στις κατάλληλες επιφάνειες θα μπορούσε να αποφέρει ηλεκτρική ενέργεια με δυνητικά ετήσια οικονομικά έσοδα 117,39 εκατ. ευρώ, περιορίζοντας ταυτόχρονα το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της πρωτεύουσας.
Η δυνατότητα αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη αποτίμηση του ηλιακού δυναμικού των 27 πρωτευουσών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στις πόλεις του ευρωπαϊκού Νότου. Η έκταση των διαθέσιμων στεγών, η μορφολογία του αστικού ιστού και οι ατμοσφαιρικές συνθήκες διαμορφώνουν έναν χάρτη ευκαιριών, στον οποίο η ηλιοφάνεια αποτελεί έναν μόνο από τους καθοριστικούς παράγοντες.
Η ενεργειακή και οικονομική δυνατότητα της Αθήνας
Στην ελληνική πρωτεύουσα, η επιφάνεια στεγών που θεωρείται κατάλληλη για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις υπολογίζεται σε περίπου 24,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η αξιοποίησή της αντιστοιχεί σε δυνητική παραγωγή περίπου 1,8 τεραβατωρών ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως, μέγεθος που αναδεικνύει τη σημασία των κτιρίων ως υποδομών παραγωγής ενέργειας μέσα στην ίδια την πόλη.
Το περιβαλλοντικό όφελος εκτιμάται επίσης σημαντικό: οι εκπομπές που θα μπορούσαν να αποφεύγονται προσεγγίζουν τους 512.000 τόνους ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα κάθε χρόνο. Η συγκεκριμένη δυνατότητα συνδέει την αξιοποίηση των στεγών με δύο παράλληλους στόχους, την παραγωγή καθαρότερης ηλεκτρικής ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών.
Τα οικονομικά μεγέθη, πάντως, αποτυπώνουν δυνητικά έσοδα και δεν αποτελούν εγγυημένη απόδοση για κάθε εγκατάσταση. Η μετατροπή του διαθέσιμου δυναμικού σε πραγματική παραγωγή απαιτεί επενδύσεις και κατάλληλες τεχνικές συνθήκες. Αντίστοιχα, η χρηματική αξία της παραγόμενης ενέργειας εξαρτάται από τις τιμές αγοράς στις οποίες βασίζεται κάθε υπολογισμός.
Το Παρίσι στην κορυφή της δυνητικής παραγωγής
Τη μεγαλύτερη δυνατότητα ετήσιας παραγωγής μεταξύ των εξεταζόμενων πρωτευουσών εμφανίζει το Παρίσι, με περίπου 3,81 τεραβατώρες. Ακολουθούν το Βερολίνο και η Βουδαπέστη, με περίπου 2,55 τεραβατώρες το καθένα. Η κατάταξη δείχνει ότι η συνολική παραγωγική προοπτική μιας πόλης δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τη γεωγραφική θέση της.
Στο σύνολο των πρωτευουσών, το εκτιμώμενο δυναμικό κινείται από περίπου 0,2 έως 3,8 τεραβατώρες τον χρόνο. Οι υψηλότερες εκτιμήσεις για τις εκπομπές που μπορούν να αποφευχθούν προσεγγίζουν το ένα εκατομμύριο τόνους ισοδύναμου CO₂ ετησίως, ενώ τα δυνητικά καθαρά οικονομικά έσοδα μπορούν να ξεπεράσουν τα 330 εκατ. ευρώ, με βάση τις τιμές αγοράς που χρησιμοποιήθηκαν.
Για την αποτίμηση συνδυάστηκαν ατμοσφαιρικά δεδομένα 16 ετών, από το 2008 έως το 2023, δορυφορικές πληροφορίες, στοιχεία για τον αστικό ιστό και προσομοιώσεις λειτουργίας φωτοβολταϊκών. Η προσέγγιση εξετάζει τις πραγματικές συνθήκες που επηρεάζουν την ηλιακή ακτινοβολία, αντί να στηρίζεται μόνο σε μια γενική εκτίμηση της διαθέσιμης ηλιοφάνειας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν η νέφωση, τα αερολύματα και η σκίαση. Τα γειτονικά κτίρια και τα χαρακτηριστικά του δομημένου περιβάλλοντος μπορούν να περιορίσουν την ακτινοβολία που φτάνει στις εγκαταστάσεις, επηρεάζοντας την τελική ηλεκτροπαραγωγή. Επομένως, η ύπαρξη ελεύθερης επιφάνειας δεν αρκεί από μόνη της για να προσδιοριστεί η απόδοσή της.
Η αυτονομία απαιτεί περισσότερα από φωτοβολταϊκά
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Λουξεμβούργο, όπου ο δείκτης ενεργειακής αυτονομίας φτάνει το 180%. Αυτό σημαίνει ότι η δυνητική φωτοβολταϊκή παραγωγή υπερβαίνει την ηλεκτρική ζήτηση που χρησιμοποιείται στον συγκεκριμένο υπολογισμό. Δεν συνεπάγεται, ωστόσο, ότι η πόλη μπορεί να καλύπτει αυτόματα κάθε ανάγκη της, οποιαδήποτε ώρα.
Η ετήσια παραγωγή και η κατανάλωση δεν συμπίπτουν απαραίτητα χρονικά. Ακόμη και η εκτεταμένη αξιοποίηση των στεγών δεν εξασφαλίζει από μόνη της πλήρη ηλεκτρική κάλυψη. Γι’ αυτό, η αποθήκευση ενέργειας, η ευελιξία των δικτύων και ο συνδυασμός διαφορετικών ανανεώσιμων πηγών αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για την ουσιαστική αξιοποίηση του αστικού ηλιακού δυναμικού.