Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει φέρει στο προσκήνιο μια καινούργια, γιγαντιαία υποδομή που λειτουργεί πίσω από εφαρμογές και chatbots: τα data centers. Πρόκειται για χώρους γεμάτους servers, ισχυρούς επεξεργαστές και πολύπλοκα συστήματα ψύξης που λειτουργούν χωρίς διακοπή, καταναλώνοντας τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.
Την ίδια στιγμή, ενώ η Ευρώπη διακηρύσσει ότι επιδιώκει ηγετικό ρόλο στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, νέα έρευνα αποκαλύπτει πως πολίτες και επιστήμονες δεν θα έχουν πρόσβαση σε στοιχεία για το περιβαλλοντικό βάρος αυτών των εγκαταστάσεων. Σύμφωνα με έρευνα του Investigate Europe , η Microsoft και άλλοι μεγάλοι αμερικανικοί όμιλοι άσκησαν έντονες πιέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε να μείνουν απόρρητα τα δεδομένα για εκπομπές, κατανάλωση ενέργειας και περιβαλλοντικό αποτύπωμα των επιμέρους data centers.
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα είναι ότι το τελικό κείμενο που ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φαίνεται να αναπαράγει σχεδόν αυτούσια τις θέσεις των ίδιων των εταιρειών και των οργανώσεών τους.
Η νέα νομοθεσία και οι αλλαγές
Η υπόθεση συνδέεται με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ενεργειακή αποδοτικότητα. Το 2023, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε ότι οι επιχειρήσεις που διαχειρίζονται data centers οφείλουν να δηλώνουν στοιχεία για κατανάλωση ενέργειας, εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, χρήση νερού και άλλους περιβαλλοντικούς δείκτες.
Αρχικά, στόχος ήταν αυτά τα δεδομένα να δημοσιοποιούνται, ώστε ερευνητές και τοπικές κοινωνίες να μπορούν να αξιολογούν ποιες εγκαταστάσεις επιβαρύνουν περισσότερο το περιβάλλον. Ωστόσο, στις δημόσιες διαβουλεύσεις του 2024, οι μεγάλες εταιρείες αντέδρασαν, υποστηρίζοντας ότι η δημοσιοποίηση θα έθιγε τα εμπορικά τους συμφέροντα. Μεταξύ όσων ζήτησαν να παραμείνουν εμπιστευτικά τα στοιχεία ήταν η Microsoft, η DigitalEurope – στην οποία συμμετέχουν η Microsoft, η Google, η Amazon και η Meta – καθώς και η Video Games Europe, όπου συμμετέχουν εταιρείες όπως η Microsoft και το Netflix.
Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Οι πιέσεις φαίνεται πως είχαν αποτέλεσμα. Η τελική διατύπωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ορίζει ότι τόσο η ίδια όσο και τα κράτη-μέλη πρέπει να διατηρούν εμπιστευτικά όλα τα στοιχεία και τους δείκτες για κάθε μεμονωμένο data center. Έτσι, οι πολίτες δεν θα μπορούν να γνωρίζουν πόση ενέργεια καταναλώνει μια συγκεκριμένη εγκατάσταση, πόσες εκπομπές παράγει ή πόσο νερό χρησιμοποιεί. Θα δημοσιοποιούνται μόνο συγκεντρωτικά, εθνικά στοιχεία, χωρίς δυνατότητα εντοπισμού των πιο επιβαρυντικών εγκαταστάσεων.
Η ρύθμιση σημαίνει ακόμη ότι τα δεδομένα δεν θα μπορούν να αποκαλυφθούν ούτε μέσω αιτημάτων πρόσβασης σε δημόσια έγγραφα. Σύμφωνα με εσωτερικό email της Επιτροπής, οι υπηρεσίες έχουν ήδη απορρίψει όλα τα σχετικά αιτήματα δημοσιογράφων και πολιτών. Σε μήνυμα προς εθνικές αρχές, ανώτερο στέλεχος υπενθύμιζε ότι πρέπει να παραμένουν απόρρητες «όλες οι πληροφορίες και οι βασικοί δείκτες απόδοσης για κάθε μεμονωμένο data center», σημειώνοντας ότι «όλα τα αιτήματα έχουν έως τώρα απορριφθεί».
Αντιδράσεις και νομικές ενστάσεις
Η απόφαση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις μεταξύ νομικών και ειδικών στη διαφάνεια. Πολλοί εκτιμούν ότι ενδέχεται να παραβιάζει τόσο τους κανόνες διαφάνειας της ΕΕ όσο και τη Σύμβαση του Άαρχους, που κατοχυρώνει το δικαίωμα πρόσβασης των πολιτών σε περιβαλλοντικές πληροφορίες. Ο καθηγητής περιβαλλοντικού δικαίου Γέρζι Γεντρόσκα δήλωσε ότι σε περισσότερα από είκοσι χρόνια δεν θυμάται αντίστοιχη περίπτωση, τονίζοντας πως η γενικευμένη ρήτρα εμπιστευτικότητας «φαίνεται ξεκάθαρα να μην συνάδει με τη σύμβαση».
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της εκρηκτικής ανάπτυξης των data centers. Η άνθηση των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης έχει οδηγήσει σε έναν παγκόσμιο αγώνα δημιουργίας νέων εγκαταστάσεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση στοχεύει να τριπλασιάσει τη δυναμικότητα των data centers μέσα στα επόμενα πέντε έως επτά χρόνια, ώστε να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Αυτό συνεπάγεται όμως τεράστια αύξηση στην κατανάλωση ενέργειας.
Τα σύγχρονα data centers απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρισμού για λειτουργία και ψύξη, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η αυξημένη ζήτηση καλύπτεται ακόμη από μονάδες φυσικού αερίου ή άλλων ορυκτών καυσίμων. Παράλληλα, αυξάνεται και η κατανάλωση νερού, καθώς τα συστήματα ψύξης χρειάζονται μεγάλες ποσότητες για τη διατήρηση χαμηλών θερμοκρασιών.
Ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς διαφάνεια θα είναι δύσκολο να εκτιμηθεί το πραγματικό περιβαλλοντικό κόστος της τεχνητής νοημοσύνης. Ο ερευνητής Μπεν Γιούριεφ από τον οργανισμό InfluenceMap επισημαίνει ότι οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες στο παρελθόν υποστήριζαν ενεργά την καθαρή ενέργεια, αλλά πλέον δίνουν προτεραιότητα στην ταχεία ανάπτυξη νέων data centers.
Η σύγκρουση αυτή αναδεικνύει ένα από τα βασικά διλήμματα της εποχής: από τη μία πλευρά, οι κυβερνήσεις επιδιώκουν την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης· από την άλλη, οι ίδιες τεχνολογίες δημιουργούν μια τεράστια και συχνά αόρατη περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν η Ευρώπη θα συνεχίσει να επιτρέπει στις εταιρείες να κρατούν κρυφό αυτό το κόστος ή αν, αργά ή γρήγορα, η πίεση για μεγαλύτερη διαφάνεια θα υπερισχύσει του λόμπινγκ των τεχνολογικών κολοσσών.
Διαβάστε ακόμη
Η Αθήνα κόμβος τεχνολογίας για τον Όμιλο Euronext στη ΝΑ Ευρώπη (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.