Η παγκόσμια κατανάλωση άνθρακα κατέγραψε νέο ιστορικό υψηλό το 2025, σε μια εξέλιξη που εκ πρώτης όψεως μοιάζει να έρχεται σε αντίθεση με τις διεθνείς δεσμεύσεις για σταδιακή εγκατάλειψη του πιο ρυπογόνου ορυκτού καυσίμου. Ωστόσο, τα στοιχεία της έκθεσης Statistical Review of World Energy του Energy Institute δείχνουν ότι η πραγματική εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη και επιβεβαιώνει πως η ενεργειακή μετάβαση δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις περιοχές του πλανήτη.
Η έκθεση επισημαίνει ότι το 2025 αποτέλεσε ακόμη μία χρονιά-ορόσημο για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, καθώς σχεδόν όλες οι βασικές μορφές ενέργειας –από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έως τις ανανεώσιμες πηγές και τον άνθρακα– κατέγραψαν ιστορικά υψηλά επίπεδα κατανάλωσης. Η παγκόσμια ενεργειακή ζήτηση συνέχισε να αυξάνεται με ρυθμό ταχύτερο από εκείνον που μπορούν να καλύψουν οι νέες καθαρές ενεργειακές υποδομές, γεγονός που επέτρεψε στον άνθρακα να διατηρήσει τη θέση του στο ενεργειακό σύστημα, παρά την ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών.
Η συνολική κατανάλωση άνθρακα διαμορφώθηκε στα 166 exajoules, σημειώνοντας αύξηση 0,7% σε σχέση με το 2024 και καταγράφοντας νέο ιστορικό υψηλό.
Οι ΑΠΕ αυξάνονται ταχύτερα, αλλά δεν καλύπτουν ακόμη όλη τη ζήτηση
Παρά το νέο ρεκόρ κατανάλωσης άνθρακα, η έκθεση υπογραμμίζει ότι το μερίδιό του στο παγκόσμιο ενεργειακό μείγμα συνέχισε να μειώνεται.
Η συνολική παγκόσμια προσφορά ενέργειας αυξήθηκε από 592,2 σε 600,3 exajoules, σημειώνοντας άνοδο περίπου 1,4%, δηλαδή με διπλάσιο σχεδόν ρυθμό από εκείνον του άνθρακα. Ως αποτέλεσμα, το μερίδιο του άνθρακα υποχώρησε από 27,9% στο 27,7%.
Την ίδια στιγμή, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας κατέγραψαν τη μεγαλύτερη αύξηση μεταξύ όλων των ενεργειακών πηγών, με την παραγωγή τους να αυξάνεται σχεδόν κατά 10% μέσα σε έναν χρόνο.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει ένα βασικό χαρακτηριστικό της παγκόσμιας ενεργειακής μετάβασης: η αυξανόμενη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών δεν συνεπάγεται απαραίτητα άμεση μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων, καθώς η συνολική ζήτηση ενέργειας εξακολουθεί να αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς.
Η Ασία εξακολουθεί να καθορίζει την αγορά
Το σημαντικότερο συμπέρασμα της έκθεσης αφορά τη γεωγραφική κατανομή της κατανάλωσης.
Η περιοχή Ασίας-Ειρηνικού κατανάλωσε 138,1 exajoules άνθρακα το 2025, αντιπροσωπεύοντας το 83,2% της παγκόσμιας κατανάλωσης.
Η Κίνα παρέμεινε μακράν ο μεγαλύτερος καταναλωτής, με 92,2 exajoules, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 55,6% της συνολικής παγκόσμιας κατανάλωσης.
Η Ινδία ακολούθησε με 23,1 exajoules, καλύπτοντας σχεδόν το 14% της παγκόσμιας ζήτησης. Μαζί, οι δύο χώρες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 70% της παγκόσμιας κατανάλωσης άνθρακα, ενώ με την προσθήκη της Ινδονησίας το ποσοστό προσεγγίζει το 73%.
Αντίθετα, οι χώρες του ΟΟΣΑ συνεχίζουν να μειώνουν σταθερά τη χρήση άνθρακα, με μέσο ετήσιο ρυθμό υποχώρησης 4,8% την τελευταία δεκαετία. Στον αντίποδα, οι χώρες εκτός ΟΟΣΑ αυξάνουν την κατανάλωσή τους κατά περίπου 1,9% ετησίως.
Η Ευρώπη αντιπροσωπεύει πλέον μόλις το 4,4% της παγκόσμιας κατανάλωσης άνθρακα, ενώ το μερίδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιορίζεται στο 2,8%, μετά από νέα ετήσια μείωση της κατανάλωσης κατά 3,2%.
Παράλληλα, η έκθεση σημειώνει ότι περίπου το 41% του άνθρακα που καταναλώνεται στην Ευρώπη προέρχεται από εισαγωγές, παρά τη συνεχιζόμενη αποκλιμάκωση της ζήτησης.
Μειώθηκε η ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έκθεσης είναι ότι, παρά το ιστορικό υψηλό στην κατανάλωση, η ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα υποχώρησε.
Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από μονάδες άνθρακα μειώθηκε κατά 0,3%, στις 10.511 τεραβατώρες.
Στην Κίνα, η ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα υποχώρησε κατά 1,1%, στις 5.756 τεραβατώρες, ενώ στην Ινδία σημείωσε πτώση 3%, στις 1.464 τεραβατώρες.
Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται κυρίως στη ραγδαία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών, ιδιαίτερα των φωτοβολταϊκών στην Κίνα, που περιόρισαν την ανάγκη χρήσης άνθρακα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Ωστόσο, η συνολική κατανάλωση άνθρακα διατηρήθηκε σε υψηλά επίπεδα χάρη στη συνεχιζόμενη χρήση του στη χαλυβουργία, την παραγωγή τσιμέντου και άλλες βαριές βιομηχανίες, οι οποίες εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το συγκεκριμένο καύσιμο.
Η εξαίρεση των Ηνωμένων Πολιτειών
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτέλεσαν τη μεγάλη εξαίρεση μεταξύ των ανεπτυγμένων οικονομιών.
Η κατανάλωση άνθρακα αυξήθηκε κατά 10,4%, φθάνοντας τα 8,7 exajoules, ενώ η ηλεκτροπαραγωγή από άνθρακα ενισχύθηκε κατά 13,1%, στις 804 τεραβατώρες. Παράλληλα, η εγχώρια παραγωγή αυξήθηκε κατά 4,4%.
Η έκθεση αποδίδει αυτή την εξέλιξη κυρίως στην έντονη άνοδο των τιμών του φυσικού αερίου κατά τη διάρκεια του έτους, η οποία κατέστησε οικονομικά πιο συμφέρουσα την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα.
Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα δεν σηματοδοτεί επιστροφή του άνθρακα στις ΗΠΑ. Η σημερινή κατανάλωση παραμένει περίπου 62% χαμηλότερη από το ιστορικό υψηλό του 2005, ενώ η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα εξακολουθεί να βρίσκεται περίπου 63% κάτω από τα επίπεδα-ρεκόρ του 2007.
Υποχώρησε το διεθνές εμπόριο άνθρακα
Παρά το νέο ιστορικό υψηλό της κατανάλωσης, το διεθνές εμπόριο άνθρακα κινήθηκε αντίθετα.
Η παγκόσμια παραγωγή παρέμεινε σχεδόν αμετάβλητη στα 180,8 exajoules, ενώ το διεθνές εμπόριο μειώθηκε κατά 3,1%, στα 35,3 exajoules.
Η Κίνα αύξησε την εγχώρια παραγωγή της κατά 1,7%, καλύπτοντας περισσότερο από το 52% της παγκόσμιας παραγωγής, γεγονός που της επέτρεψε να μειώσει τις εισαγωγές κατά 10,1%.
Αντίστοιχα, οι εξαγωγές της Ινδονησίας, του μεγαλύτερου εξαγωγέα παγκοσμίως, μειώθηκαν κατά 7,4%, ενώ οι εξαγωγές των ΗΠΑ υποχώρησαν κατά 11,5% και της Κολομβίας κατά 21,3%.
Δύο διαφορετικοί κόσμοι
Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η αγορά άνθρακα δεν εξελίσσεται πλέον ως μία ενιαία παγκόσμια αγορά.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι ανεπτυγμένες οικονομίες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, οι οποίες μειώνουν σταθερά την εξάρτησή τους από τον άνθρακα, επενδύοντας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην ηλεκτροκίνηση.
Από την άλλη, οι ταχέως αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ασίας εξακολουθούν να στηρίζουν μεγάλο μέρος της βιομηχανικής τους παραγωγής και της ηλεκτροπαραγωγής στον άνθρακα, θεωρώντας τον κρίσιμο παράγοντα για την οικονομική ανάπτυξη και την ενεργειακή ασφάλεια.
Η αντίθεση αυτή, σύμφωνα με το Energy Institute, αναμένεται να συνεχίσει να καθορίζει την πορεία της παγκόσμιας αγοράς άνθρακα και τα επόμενα χρόνια, ακόμη κι αν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας εξακολουθήσουν να αναπτύσσονται με ιστορικά υψηλούς ρυθμούς.
Διαβάστε ακόμη
Χωροταξικό για τον τουρισμό: Οι νέοι κανόνες για επενδύσεις, Airbnb και εκτός σχεδίου δόμηση
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ