Η στιγμή που ο άνθρωπος έπαψε να περιμένει τον κεραυνό και άρχισε να παράγει μόνος του φωτιά ίσως συνέβη πολύ νωρίτερα απ’ όσο νομίζαμε. Νέα ευρήματα από την ανατολική Αγγλία δείχνουν ότι οργανωμένες, ελεγχόμενες εστίες φωτιάς υπήρχαν ήδη πριν από περίπου 400.000 χρόνια, μετατοπίζοντας δραστικά το χρονολόγιο της ανθρώπινης τεχνολογικής εξέλιξης.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Nature, υποστηρίζει ότι η συστηματική χρήση φωτιάς ξεκίνησε τουλάχιστον 350.000 χρόνια νωρίτερα από ό,τι έδειχναν έως σήμερα τα αρχαιολογικά δεδομένα. Μέχρι πρόσφατα, οι παλαιότερες αδιαμφισβήτητες αποδείξεις προέρχονταν από νεαντερτάλειες θέσεις στη σημερινή βόρεια Γαλλία, ηλικίας περίπου 50.000 ετών.

Το εύρημα στο Μπάρναμ του Σάφολκ

Η ανατροπή προέρχεται από τον παλαιολιθικό χώρο του Μπάρναμ στο Σάφολκ, που ερευνάται συστηματικά εδώ και δεκαετίες. Ομάδα επιστημόνων με επικεφαλής το Βρετανικό Μουσείο εντόπισε ίχνη έντονης θερμικής δραστηριότητας: ψημένο πηλό, λίθινα εργαλεία από πυριτόλιθο που είχαν σπάσει λόγω υψηλής θερμοκρασίας και θραύσματα σιδηροπυρίτη, ενός ορυκτού γνωστού για την παραγωγή σπινθήρων.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο σιδηροπυρίτης δεν απαντάται φυσικά στην περιοχή. Η παρουσία του υποδηλώνει σκόπιμη συλλογή και γνώση των ιδιοτήτων του, άρα συνειδητή προσπάθεια ανάφλεξης.

Γιατί δεν πρόκειται για φυσική φωτιά

Οι ερευνητές αφιέρωσαν τέσσερα χρόνια στην ανάλυση των ευρημάτων, προκειμένου να αποκλείσουν το ενδεχόμενο φυσικών πυρκαγιών. Γεωχημικές εξετάσεις έδειξαν θερμοκρασίες άνω των 700 βαθμών Κελσίου, καθώς και επαναλαμβανόμενη καύση στο ίδιο σημείο — χαρακτηριστικά που δεν συνάδουν με κεραυνούς ή τυχαίες φωτιές.

Όπως εξηγεί ο παλαιολιθικός αρχαιολόγος Ρομπ Ντέιβις, ο συνδυασμός ελεγχόμενης θερμότητας, καμένων εργαλείων και σιδηροπυρίτη «δείχνει όχι μόνο ότι υπήρχε φωτιά, αλλά και ότι οι άνθρωποι ήξεραν πώς να τη δημιουργούν».

Η σκόπιμη φωτιά σπάνια αφήνει ανιχνεύσιμα ίχνη στο αρχαιολογικό αρχείο. Η τέφρα διαλύεται, ο άνθρακας αποσυντίθεται και τα θερμικά αλλοιωμένα ιζήματα συχνά διαβρώνονται. Στο Μπάρναμ, όμως, τα καμένα στρώματα εγκλωβίστηκαν μέσα σε αρχαία λιμναία ιζήματα, λειτουργώντας σαν φυσική «χρονοκάψουλα» που διατήρησε τα στοιχεία.

Τι σημαίνει αυτό για την ανθρώπινη εξέλιξη

Οι συνέπειες είναι βαθιές. Η φωτιά έδωσε στους πρώτους ανθρώπους τη δυνατότητα να επιβιώσουν σε ψυχρότερα κλίματα, να απομακρύνουν αρπακτικά και να μαγειρεύουν τροφή. Το μαγείρεμα μείωσε τις τοξίνες, εξόντωσε παθογόνους μικροοργανισμούς και αύξησε την ενεργειακή απόδοση της διατροφής, παράγοντες κρίσιμους για την ανάπτυξη μεγαλύτερου εγκεφάλου.

Ο Κρις Στρίνγκερ από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας σημειώνει ότι τα απολιθώματα της περιόδου υποδηλώνουν πως οι κάτοικοι του Μπάρναμ ήταν πρώιμοι Νεάντερταλ, με αυξανόμενες γνωστικές και τεχνολογικές ικανότητες.

Η φωτιά ως κοινωνικός καταλύτης

Πέρα από την επιβίωση, η φωτιά άλλαξε και τον κοινωνικό ιστό. Οι συγκεντρώσεις γύρω από την εστία δημιούργησαν χώρο για σχεδιασμό, αφήγηση και ενίσχυση των δεσμών της ομάδας — συμπεριφορές που συνδέονται με την εξέλιξη της γλώσσας και πιο σύνθετων κοινωνιών.

Οι αρχαιολόγοι εντάσσουν το Μπάρναμ σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό μοτίβο, μεταξύ 500.000 και 400.000 ετών πριν, όταν ο ανθρώπινος εγκέφαλος πλησίαζε τα σύγχρονα μεγέθη και η συμπεριφορά γινόταν όλο και πιο πολύπλοκη.

Ο Νικ Άστον του Βρετανικού Μουσείου χαρακτήρισε την ανακάλυψη «την πιο συναρπαστική της 40ετούς καριέρας μου», καθώς φωτίζει ένα κομβικό ερώτημα της ανθρώπινης ιστορίας: πότε ο άνθρωπος έμαθε να δημιουργεί φωτιά κατά βούληση — και όχι απλώς να τη δανείζεται από τη φύση.

Διαβάστε ακόμη

Οι προβλέψεις για τις αγορές το 2026: Επενδυτική αισιοδοξία με αστερίσκους

Τι σημαίνουν για τους Έλληνες καταναλωτές οι εξελίξεις σε Βενεζουέλα και Ιράν

Πάνος Μήτρου: «H Ελλάδα μπορεί και οφείλει να πρωταγωνιστεί στην καθαρή ναυτιλία»

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα