Για χρόνια, η εικόνα του καρχαρία της Γροιλανδίας ήταν σχεδόν καρικατουρίστικη: ένα βαρύ, αργοκίνητο πλάσμα, με θολό βλέμμα, που μοιάζει να παρασύρεται στα μισοσκότεινα νερά της Αρκτικής, ψάχνοντας ό,τι περισσεύει. Ένα ζωντανό «απολίθωμα», περισσότερο παθητικό παρά ενεργό, που δίνει την εντύπωση πως απλώς υπάρχει, χωρίς ιδιαίτερη αλληλεπίδραση με το περιβάλλον του.
Όπως έχει γράψει ο Guardian, αυτός ο καρχαρίας –για τον οποίο ένας ερευνητής σχολίασε χαριτολογώντας ότι «μοιάζει σαν να είναι ήδη νεκρός»– συγκαταλέγεται στα πιο αινιγματικά και λιγότερο κατανοητά ζώα του πλανήτη. Ωστόσο, μέσα στον τελευταίο μήνα, μια επιστημονική ανακάλυψη ήρθε να ανατρέψει μια από τις πιο εδραιωμένες αντιλήψεις: οι καρχαρίες της Γροιλανδίας δεν είναι στην πραγματικότητα τυφλοί.
Τα πρόσφατα δημοσιευμένα ευρήματα αμφισβητούν παγιωμένες παραδοχές και φωτίζουν, ταυτόχρονα, το πόσο δύσκολο είναι να μελετηθεί ένα είδος που επί δεκαετίες ξεφεύγει από τα εργαλεία της επιστήμης. Η έρευνα αναδεικνύει επίσης το πόσο περίπλοκο είναι να προβλεφθεί ο τρόπος με τον οποίο μια ταχέως μεταβαλλόμενη κλιματική πραγματικότητα μπορεί να επηρεάσει –θετικά ή αρνητικά– αυτό το σπάνιο ψάρι. «Οι καρχαρίες της Γροιλανδίας είναι ένα απόλυτο μυστήριο», λέει η Τζένα Έντουαρντς, Καναδή θαλάσσια οικολόγος. «Ακόμη και όσα νομίζουμε ότι ξέρουμε, παραμένουν αβέβαια. Τα πάντα γύρω τους είναι ένα μεγάλο ερωτηματικό».
Παρά το επιβλητικό τους μέγεθος –μπορούν να φτάσουν τα έξι μέτρα– οι γνώσεις μας για αυτόν τον κηλιδωτό, επιμήκη καρχαρία παραμένουν εντυπωσιακά περιορισμένες. Η αργή, σχεδόν νωχελική κίνησή του έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα ευρήματα στο στομάχι του: υπολείμματα από καριμπού, πολικές αρκούδες, άλκες, ναρβάλ και μπελούγκα. Και οι επιστήμονες δεν πιστεύουν ότι όλα αυτά προέρχονται απλώς από πτωματοφαγία. «Ρίχνουμε τυφλές βολές στο σκοτάδι», παραδέχονται. «Με τόσο λίγα δεδομένα, κατασκευάζουμε υποθέσεις. Χρειάζεται πολύ περισσότερη έρευνα για να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει».
Η παρεξήγηση γύρω από την όρασή τους
Για δεκαετίες, κυριάρχησαν δύο βασικές πεποιθήσεις: ότι πρόκειται για τα γηραιότερα ζωντανά σπονδυλωτά και ότι είναι λειτουργικά τυφλοί. Και οι δύο έμοιαζαν λογικές, αφού ζουν σε παγωμένα νερά με ελάχιστο φως και κινούνται αργά, κάτι που συχνά συνδέεται με χαμηλό μεταβολισμό. Όμως στις αρχές Ιανουαρίου, ερευνητές από πέντε πανεπιστήμια διεθνώς διαπίστωσαν ότι οι αμφιβληστροειδείς τους είναι δομικά ακέραιοι και ικανοί να ανιχνεύουν φως και κοντράστ.
Παρότι τα μάτια των περισσότερων καρχαριών της Γροιλανδίας εμφανίζονται θολά και συχνά φιλοξενούν παρασιτικούς, σκωληκόμορφους κωπήποδες στον κερατοειδή, λεπτομερείς αναλύσεις στη δομή, τη γενετική και τη μοριακή λειτουργία του αμφιβληστροειδούς έδειξαν ότι αντέχει τόσο στα παράσιτα όσο και στις ακραίες συνθήκες της Αρκτικής. Για τον Νάιτζελ Χάσεϊ, έναν από τους κορυφαίους ειδικούς στο είδος, τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν όσα είχε παρατηρήσει ο ίδιος: πρόκειται για «απολύτως απίστευτα ζώα» που «σχεδόν πάντα τα υποτιμούμε».
Πριν από πέντε χρόνια, σε υποβρύχια αποστολή κοντά στο Σβάλμπαρντ της Νορβηγίας, ο Χάσεϊ είδε καρχαρίες να καταδύονται σχεδόν κατακόρυφα από την επιφάνεια στον βυθό, εντοπίζοντας με ακρίβεια μεγάλες ποσότητες ψαριών. «Η μελέτη τους είναι σαν να βρίσκεις μια χούφτα κομμάτια παζλ και να συνειδητοποιείς ότι το παζλ έχει χίλια κομμάτια», λέει ο υποψήφιος διδάκτορας Έρικ Σεν Μαρί. «Προσπαθούμε να φτιάξουμε μια ολόκληρη εικόνα με ελάχιστα στιγμιότυπα».
Οι παρατηρήσεις αυτές οδήγησαν τον Χάσεϊ να αμφισβητήσει ακόμη και την ιδέα ότι μπορούν να ζήσουν έως και 500 χρόνια. Η γνωστή μελέτη του 2016, που δημοσιεύτηκε στο Science, βασίστηκε σε ραδιοχρονολόγηση άνθρακα, μια μέθοδο που –όπως επισημαίνει– «σε τοποθετεί απλώς στη σωστή περιοχή» όταν μιλάμε για τεράστιες χρονικές κλίμακες, αλλά παρουσιάζει μεγάλα περιθώρια σφάλματος σε εκατοντάδες χρόνια.
Ακόμη και το όνομά τους είναι παραπλανητικό. Παρότι θεωρούνται κάτοικοι των βαθιών νερών, οι χαμηλές θερμοκρασίες της Αρκτικής σημαίνουν ότι συχνά εμφανίζονται και σε ρηχά. Αναφορές για παρουσίες τους στην Καραϊβική δεν υποδηλώνουν απαραίτητα αποπροσανατολισμό, αλλά ίσως μια παγκόσμια περιπλάνηση σε βάθη χαμηλότερα από εκείνα της αλιείας. «Ακόμη κι αν ζουν μόνο 100 χρόνια, πόσο μακριά μπορούν να ταξιδέψουν;» διερωτάται η Έντουαρντς.
Το μεγάλο άγνωστο, ωστόσο, παραμένει η αναπαραγωγή τους. Η τελευταία καταγεγραμμένη έγκυος θηλυκή χρονολογείται στο 1950 και, δεκαετίες μετά, οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ούτε πού αναπαράγονται ούτε πόσα μικρά γεννούν. Για τον Χάσεϊ, ο καρχαρίας της Γροιλανδίας λειτουργεί και ως προειδοποίηση απέναντι στην επιστημονική αλαζονεία. «Τυφλωνόμαστε από τα στερεότυπα», λέει. «Υποψιάζομαι ότι είναι πολύ πιο οξυδερκείς και ικανοί θηρευτές απ’ όσο νομίζουμε. Και μάλλον είναι απλώς θέμα χρόνου μέχρι να το καταλάβουμε».
Διαβάστε ακόμη
Bitcoin ή χρυσός; Το επενδυτικό δίλημμα του 2026 (γραφήματα)
Τραμπ: Ο Πούτιν συμφώνησε σε κατάπαυση του πυρός για μία εβδομάδα
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.