Δεν είναι απλώς μια ακόμη ενεργειακή αναταραχή. Είναι μια κρίση που επαναφέρει την Ευρώπη σε συνθήκες που θυμίζουν τις πιο σκοτεινές περιόδους της ενεργειακής της ιστορίας. Η προειδοποίηση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας έρχεται να αποτυπώσει με ωμό τρόπο αυτό που ήδη αρχίζει να διαφαίνεται στις αγορές: το ενεργειακό σοκ που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν είναι προσωρινό και δεν είναι διαχειρίσιμο με τα εργαλεία του παρελθόντος.

Την προειδοποίηση απηύθυνε ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ, σύμφωνα με το CNBC.

Σύμφωνα με τον ίδιο, περισσότερα από 12 εκατ. βαρέλια πετρελαίου έχουν ήδη χαθεί από την έναρξη της σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ με το Ιράν, εξαιτίας επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές και περιορισμών στη ναυσιπλοΐα στην κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία.

Ο Μπιρόλ εκτίμησε ότι οι απώλειες πετρελαίου τον Απρίλιο θα είναι διπλάσιες σε σχέση με τον Μάρτιο, ενώ υπογράμμισε ότι οι επιπτώσεις θα μετακυλιστούν άμεσα στις οικονομίες μέσω αύξησης του πληθωρισμού και επιβράδυνσης της ανάπτυξης. Όπως σημείωσε, μέρος των φορτίων που έφτασαν τον Μάρτιο είχε συμφωνηθεί πριν από την έναρξη της κρίσης, γεγονός που καθυστέρησε την πλήρη αποτύπωση των επιπτώσεων.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η έλλειψη καυσίμων όπως το αεροπορικό καύσιμο (jet fuel) και το ντίζελ, ελλείψεις που ήδη επηρεάζουν χώρες της Ασίας και αναμένεται να επεκταθούν στην Ευρώπη εντός των επόμενων εβδομάδων.

Ο επικεφαλής του IEA επανέλαβε ότι ο Οργανισμός εξετάζει το ενδεχόμενο νέας αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων, μετά την ιστορική απόφαση για απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών.

Όπως τόνισε, η τρέχουσα κρίση στην προσφορά πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) είναι σοβαρότερη από τις πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979, αλλά και από τις επιπτώσεις της μείωσης των ρωσικών ροών φυσικού αερίου μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Σε κάθε περίπτωση, η κατάσταση χαρακτηρίζεται από μια πρωτοφανή διαταραχή στην προσφορά, με επιπτώσεις που ξεπερνούν τα όρια μιας απλής ανόδου τιμών. Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά εκτεθειμένη σε εξωτερικούς κινδύνους, σε μια συγκυρία όπου η ενεργειακή της ασφάλεια δοκιμάζεται εκ νέου.

Η κλίμακα της κρίσης

Οι εκτιμήσεις των διεθνών οργανισμών δείχνουν ότι η σημερινή διαταραχή δεν μπορεί να συγκριθεί εύκολα με προηγούμενες κρίσεις. Οι απώλειες στην προσφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι τόσο μεγάλες, που συνθέτουν ένα σοκ αντίστοιχο – ή και μεγαλύτερο – από τις ενεργειακές κρίσεις της δεκαετίας του ’70 και της περιόδου μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Η διακοπή ροών από κρίσιμες περιοχές και η καταστροφή ενεργειακών υποδομών δημιουργούν ένα περιβάλλον παρατεταμένης αβεβαιότητας, που δεν περιορίζεται μόνο στο πετρέλαιο, αλλά επεκτείνεται σε ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα.

Η Ευρώπη, με υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της πίεσης.

Το πρόβλημα του εφοδιασμού

Κεντρικό ρόλο στην κρίση παίζει η διατάραξη των ενεργειακών ροών από τη Μέση Ανατολή. Η μείωση ή και διακοπή της διέλευσης μέσω στρατηγικών σημείων έχει περιορίσει σημαντικά τη διαθέσιμη ποσότητα καυσίμων στις διεθνείς αγορές.

Το αποτέλεσμα είναι διπλό: από τη μία πλευρά αυξάνονται οι τιμές, από την άλλη ενισχύεται η αβεβαιότητα για τη διαθεσιμότητα. Και όταν αυτά τα δύο συνδυάζονται, δημιουργείται ένα εκρηκτικό μείγμα για οικονομίες που εξαρτώνται από την ενέργεια.

Η αγορά λειτουργεί πλέον υπό καθεστώς φόβου, όχι ισορροπίας.

Οι επιπτώσεις στην οικονομία

Η άνοδος των τιμών ενέργειας μεταφέρεται άμεσα στο κόστος παραγωγής και, τελικά, στον καταναλωτή. Ο πληθωρισμός ενισχύεται, τα εισοδήματα πιέζονται και η κατανάλωση επιβραδύνεται.

Παράλληλα, η βιομηχανία αντιμετωπίζει αυξημένο λειτουργικό κόστος, γεγονός που περιορίζει την ανταγωνιστικότητα και τις επενδύσεις. Η ενεργειακή κρίση δεν είναι απλώς ένα ενεργειακό ζήτημα· είναι ένα ευρύτερο οικονομικό σοκ που επηρεάζει το σύνολο της δραστηριότητας.

Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για επιβράδυνση της ανάπτυξης και ενίσχυση των κινδύνων για ύφεση, ιδιαίτερα σε χώρες με ήδη εύθραυστη οικονομική ισορροπία.

Η διάρκεια της κρίσης

Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία είναι ότι οι επιπτώσεις δεν αναμένεται να εξαφανιστούν γρήγορα. Ακόμη και αν υπάρξει αποκλιμάκωση, η ζημιά στις υποδομές και στις εφοδιαστικές αλυσίδες θα χρειαστεί χρόνο για να αποκατασταθεί.

Οι ενεργειακές αγορές λειτουργούν με καθυστερήσεις. Αυτό σημαίνει ότι το σοκ που καταγράφεται σήμερα μπορεί να συνεχίσει να επηρεάζει τις τιμές και την προσφορά για μήνες, ίσως και περισσότερο.

Η Ευρώπη, επομένως, δεν αντιμετωπίζει μόνο μια κρίση του παρόντος, αλλά και μια πρόκληση διαρκείας.

Το δίλημμα της πολιτικής

Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, οι κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα σε δύο δύσκολες επιλογές: στήριξη των νοικοκυριών και διατήρηση δημοσιονομικής σταθερότητας.

Τα μέτρα επιδότησης και περιορισμού των τιμών προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, αλλά αυξάνουν το κόστος για τα δημόσια οικονομικά. Από την άλλη, η απουσία παρέμβασης εντείνει την κοινωνική πίεση.

Το δίλημμα αυτό γίνεται ακόμη πιο έντονο σε ένα περιβάλλον όπου οι κρίσεις διαδέχονται η μία την άλλη.

Το νέο ενεργειακό τοπίο

Η σημερινή κρίση δείχνει με σαφήνεια ότι η εποχή της «φθηνής και σταθερής ενέργειας» έχει τελειώσει. Η εξάρτηση από γεωπολιτικά ευαίσθητες περιοχές καθιστά το σύστημα ευάλωτο σε σοκ που δεν μπορούν να προβλεφθούν ή να ελεγχθούν εύκολα.

Η μετάβαση σε εναλλακτικές πηγές και η ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας δεν αποτελούν πλέον απλώς στρατηγική επιλογή, αλλά αναγκαιότητα.

Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η ενέργεια μετατρέπεται από οικονομικό αγαθό σε γεωπολιτικό εργαλείο – και η Ευρώπη καλείται να προσαρμοστεί σε αυτή τη νέα πραγματικότητα.

Διαβάστε ακόμη

Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Παγκόσμιο ενεργειακό σοκ και επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης

Όμιλος Profile: Σε τροχιά νέων deals – Ανοικτά «ραντάρ» στις γερμανόφωνες αγορές

ΠΑΣΟΚ: Κάτω από τον πήχη οι προεδρικοί, τα αγκάθια για την εκλογή Γραμματέα

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα