Κάθε καινούργια χρονιά φέρνει μαζί της έναν καταιγισμό οδηγιών για το πώς μπορεί κανείς να «καθαρίσει» τον οργανισμό και τον εαυτό του από βλαβερές ουσίες.

Τι γίνεται, όμως, με τις τοξίνες που φωλιάζουν μέσα στους ίδιους μας τους χώρους; Όπως επισημαίνει και το Independent, όλο και περισσότερο γίνεται λόγος για τα λεγόμενα «παντοτινά χημικά», μια ομάδα ανθρωπογενών χημικών ενώσεων γνωστών ως PFAS (περ- και πολυφθοροαλκυλικές ουσίες), που χρησιμοποιούνται επί δεκαετίες σε προϊόντα όπως αντικολλητικά σκεύη και αδιάβροχα ενδύματα. Οι PFAS είναι τόσο διαδεδομένες στη Βρετανία, ώστε σήμερα ανιχνεύονται στο αίμα σχεδόν ολόκληρου του πληθυσμού, σε διαφορετικές συγκεντρώσεις. Το ανησυχητικό είναι ότι νεότερες επιστημονικές έρευνες τις συνδέουν με σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως καρκίνο, υπογονιμότητα και αυξημένη καρδιαγγειακή θνησιμότητα.

Και δεν πρόκειται για τις μοναδικές επικίνδυνες ουσίες που βρίσκονται στα σπίτια μας. Η BPA (Δισφαινόλη Α) είναι μια χημική ένωση που χρησιμοποιείται σε σκληρά πλαστικά και εποξικές ρητίνες, κυρίως σε συσκευασίες τροφίμων και μεταλλικά κουτιά αναψυκτικών και ποτών. Πλέον έχει χαρακτηριστεί ως επικίνδυνη ουσία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, λόγω της ικανότητάς της να επηρεάζει αρνητικά τη γονιμότητα και να προκαλεί οφθαλμικές βλάβες, δερματικούς ερεθισμούς και προβλήματα στο αναπνευστικό. Πολλά προϊόντα φέρουν την ένδειξη «χωρίς BPA», κάτι που απλώς σημαίνει ότι δεν περιέχουν Δισφαινόλη Α, χωρίς να αποκλείεται η παρουσία άλλων δισφαινολών.

Τα «αγκάθια» στην κουζίνα

Το πλαστικό παραμένει διαχρονικά ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα, ιδίως όταν πρόκειται για μαγειρικά σκεύη. Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι το μαύρο πλαστικό μπορεί να περιέχει πλήθος επιβλαβών ουσιών, ακόμη και όταν προέρχεται από ανακύκλωση. Τα ξύλινα σκεύη αποτελούν μια καλή εναλλακτική λύση, αν και απαιτούν σωστό στέγνωμα για να αποφευχθεί η μούχλα. Οι κατσαρόλες κρύβουν επίσης παγίδες. Το ανοξείδωτο ατσάλι δεν περιέχει αλουμίνιο, ένα τοξικό μέταλλο που έχει συσχετιστεί με τη νόσο Αλτσχάιμερ, τον αυτισμό και τον καρκίνο του μαστού. Ωστόσο, περιέχει περίπου 14% νικέλιο και, όταν μαγειρεύονται όξινες τροφές όπως σάλτσα ντομάτας ή μήλα, το νικέλιο μπορεί να μεταφερθεί στο φαγητό. Αυτό προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στους διαβητικούς, καθώς το νικέλιο έχει συνδεθεί με διαταραχές στον μεταβολισμό του σακχάρου.

Τα αντικολλητικά σκεύη θεωρούνται τα πλέον προβληματικά. Περιέχουν PFAS, οι οποίες συσσωρεύονται στον οργανισμό και έχουν συνδεθεί με καρκίνο, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, διαταραχές του θυρεοειδούς και πιθανώς πολλές ακόμη ασθένειες που δεν έχουν ακόμη πλήρως καταγραφεί. Πιο ασφαλή θεωρούνται τα σκεύη των οποίων η αντικολλητική επιφάνεια προέρχεται από επεξεργασία άμμου και διαμαντιών. Μια ακόμη αξιόπιστη λύση είναι τα μαντεμένια τηγάνια, που μπορεί να έχουν υψηλό κόστος, αλλά ξεχωρίζουν για τη μεγάλη αντοχή τους.

Η συσκευασία και η αποθήκευση των τροφίμων είναι ένα σημείο που συχνά υποτιμάται. Από τη μεταφορά του φαγητού πρώτα σε κεραμικό σκεύος πριν το μαγείρεμα σε φριτέζα αέρος, έως την αποφυγή αποθήκευσης σε πλαστικά δοχεία στο ψυγείο. Όταν τρόφιμα, όπως το τυρί, «ιδρώνουν» μέσα στο πλαστικό, οι τοξίνες μπορούν να περάσουν στο εσωτερικό τους. Το πλαστικό παραμένει προβληματικό και εδώ, είτε πρόκειται για δοχεία με πλαστικό καπάκι είτε για μεμβράνη. Ειδικά η μεμβράνη περιέχει φθαλικές ενώσεις, γι’ αυτό και καλό είναι να αποφεύγεται η άμεση επαφή της με το φαγητό.

Στα καθαριστικά, η προτιμότερη επιλογή είναι τα γυάλινα μπουκάλια που επαναγεμίζονται, είτε πρόκειται για υγρό πιάτων, σαπούνι χεριών είτε καθαριστικά γενικής χρήσης. Τα οικολογικά προϊόντα είναι γενικά πιο ασφαλή, όχι όμως όσα κυκλοφορούν σε μορφή σπρέι, καθώς ό,τι ψεκάζεται εισπνέεται άμεσα. Για τον λόγο αυτό, προτείνονται τα κρεμώδη καθαριστικά. Το υγρό απορρυπαντικό ρούχων έχει συχνά συνδεθεί με εκζέματα στα παιδιά, γεγονός που καθιστά τα οργανικά προϊόντα πιο ασφαλή επιλογή.

Μπάνιο και υπνοδωμάτιο

Ο μεγαλύτερος «πονοκέφαλος» στο μπάνιο είναι η μούχλα. Για μικρές εστίες, συνιστάται καθαρισμός με βόρακα. Τα αντιβακτηριακά μαντηλάκια θεωρούνται επίσης προβληματικά, καθώς συχνά περιέχουν απολυμαντικά, απορρυπαντικά και συνθετικά αρώματα που απορροφώνται από το δέρμα. Μια απλή εναλλακτική είναι το νωπό πανί με μαγειρική σόδα ή ξύδι, διαφορετικά τα οργανικά καθαριστικά προϊόντα.

Στην κρεβατοκάμαρα, το βασικό ζήτημα είναι το στρώμα. Τα περισσότερα περιέχουν συνθετικές χημικές ουσίες, συμπεριλαμβανομένων των VOCs (πτητικών οργανικών ενώσεων), οι οποίες κατά τη διάρκεια του ύπνου εισέρχονται στον οργανισμό μέσω της αναπνοής και του δέρματος. Τα φυσικά στρώματα και μαξιλάρια από μαλλί ή βαμβάκι αποτελούν την ασφαλέστερη επιλογή. Οι VOCs συναντώνται επίσης σε έπιπλα, χρώματα και κλινοσκεπάσματα, με τις συγκεντρώσεις τους στους εσωτερικούς χώρους να είναι συχνά υψηλότερες από ό,τι σε εξωτερικούς. Η έκθεση σε αυτές έχει συνδεθεί με ερεθισμούς του αναπνευστικού, νευρολογικά προβλήματα και χρόνιες παθήσεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η υγιεινή της ντουλάπας. Τα περισσότερα αντισκωριακά προϊόντα που χρησιμοποιούνται για την προστασία των ρούχων περιέχουν παρα-διχλωροβενζόλιο, ένα τοξικό εντομοκτόνο. Η χρήση του καλό είναι να διακοπεί, καθώς ο σκόρος μπορεί να αντιμετωπιστεί εξίσου αποτελεσματικά με αιθέριο έλαιο λεβάντας.

Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο αφορά το στεγνό καθάρισμα. Παρότι ορισμένα ρούχα απαιτούν αυτή τη μέθοδο, τα χημικά που χρησιμοποιούνται συγκαταλέγονται στα πλέον καρκινογόνα. Συχνά χρησιμοποιείται το υπερχλωροαιθυλένιο (PERC), το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο σε περιπτώσεις παρατεταμένης έκθεσης. Αν και τα ρούχα που επιστρέφουν από το στεγνό καθάρισμα πληρούν τα όρια ασφαλείας, είναι πιθανό να παραμένουν ίχνη χημικών, γι’ αυτό και συνιστάται καλός αερισμός πριν την αποθήκευσή τους.

Το σαλόνι και τα πέντε πιο απαγορευτικά χημικά

Στο σαλόνι, τα χαλιά και τα συνθετικά υφάσματα αποτελούν βασική πηγή ανησυχίας, καθώς μπορεί να περιέχουν τις ίδιες τοξίνες με τα στρώματα. Επιπλέον, βάσει νομοθεσίας, περιέχουν επιβραδυντικά φλόγας με βρώμιο. Τα φυσικά υλικά, όπως το μαλλί και το βαμβάκι, είναι προτιμότερα, καθώς είναι από τη φύση τους ανθεκτικά στη φωτιά.

Σε γενικές γραμμές, τίποτα δεν είναι απολύτως ακίνδυνο. Όλα τα προϊόντα πληρούν ορισμένα πρότυπα ασφαλείας, όμως οι σωρευτικές επιπτώσεις σε βάθος χρόνου παραμένουν άγνωστες. Όπως και στη διατροφή, δεν χρειάζεται τελειομανία, αλλά συνειδητές επιλογές χωρίς πανικό. Επειδή όμως οι ετικέτες συχνά δεν είναι ξεκάθαρες, αυτές είναι πέντε από τις πιο τοξικές χημικές ουσίες που καλό είναι να αποφεύγονται:

Φθαλικές ενώσεις

Πρόκειται για ενδοκρινικούς διαταράκτες που βρίσκονται σε καλλυντικά, πλαστικά, απορρυπαντικά και αρωματικά χώρου. Διαταράσσουν το ορμονικό σύστημα και έχουν συνδεθεί με γενετικές ανωμαλίες. Η συστηματική έκθεση σε υψηλές δόσεις ενέχει κινδύνους. Καλό είναι να αποφεύγονται συστατικά με την ένδειξη «phthalate» ή γενικούς όρους όπως «fragrance».

Παραβένες

Χρησιμοποιούνται ως συντηρητικά σε καλλυντικά και προϊόντα προσωπικής φροντίδας. Λειτουργούν ως ορμονικοί διαταράκτες και μπορούν να επηρεάσουν τη γονιμότητα, την εγκυμοσύνη και να αυξήσουν τον κίνδυνο καρκίνου, ενώ συχνά προκαλούν και δερματικούς ερεθισμούς.

Φορμαλδεΰδη και απελευθερωτές φορμαλδεΰδης

Η φορμαλδεΰδη είναι γνωστό καρκινογόνο και μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς και δερματίτιδα. Οι απελευθερωτές της, όπως η DMDM υδαντοΐνη και το κουαρτένιο-15, εκλύουν σταδιακά μικρές ποσότητες για την αποτροπή μικροβιακής ανάπτυξης και συναντώνται κυρίως σε προϊόντα περιποίησης.

Πτητικές Οργανικές Ενώσεις (VOCs)

Βρίσκονται σε καθαριστικά, υφάσματα και έπιπλα. Η παρατεταμένη έκθεση έχει συνδεθεί με αναπνευστικά και νευρολογικά προβλήματα. Καλό είναι να αποφεύγονται αεροζόλ και γενικές ενδείξεις όπως «parfum».

«Παντοτινά χημικά» (PFAS)

Εμφανίζονται σε αντικολλητικά σκεύη, καλλυντικά και καθαριστικά. Έχουν συνδεθεί με καρκίνο, υπογονιμότητα και αυξημένη καρδιαγγειακή θνησιμότητα. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε συστατικά με τις λέξεις «fluoro», «perfluoro» ή «polyfluoro».

Διαβάστε ακόμη 

Moody’s: Ισχυρότερες οι ελληνικές τράπεζες από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές – Οι στρατηγικές για 2026-2028

Metlen: Η ΕΤΕπ ενέκρινε την επένδυση €90 εκατ. για την παραγωγή βωξίτη και γαλλίου

Hello Moto! – Η άνοδος, η πτώση και η αναγέννηση της Motorola

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα