Το λιβάνι, η αρωματική ρητίνη του δέντρου Boswellia, που συνδέθηκε με τη λατρεία, την ιατρική και την παράδοση εδώ και χιλιάδες χρόνια βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με τον κίνδυνο εξαφάνισης. Γνωστό από την αρχαιότητα το λιβάνι αποτέλεσε βασικό αγαθό του παγκόσμιου εμπορίου και της θρησκευτικής τελετουργίας, ενώ χρησιμοποιήθηκε στην ινδική και κινεζική ιατρική επί αιώνες.

Στη σύγχρονη εποχή, έχει μετατραπεί σε πολύτιμο συστατικό της διεθνούς «βιομηχανίας ευεξίας», η οποία αποτιμάται σε τρισεκατομμύρια δολάρια. Η ρητίνη χρησιμοποιείται σε θεραπείες, διαλογισμό και αρωματικές πρακτικές, δημιουργώντας ένα παγκόσμιο δίκτυο ζήτησης που όμως ασκεί τεράστια πίεση στους φυσικούς πληθυσμούς των δέντρων.

Ρεπορτάζ του BBC αποκαλύπτει την εύθραυστη πραγματικότητα πίσω από το πολύτιμο αυτό προϊόν. Συλλέκτες όπως ο Salad Muse περνούν μήνες σε απομονωμένες πλαγιές και σπηλιές, φροντίζοντας δέντρα Boswellia, απομακρύνοντας παράσιτα, προστατεύοντας τα νεαρά φυτά και παρακολουθώντας τη ρητίνη που σχηματίζεται στον κορμό. Παρά την αφοσίωση, το μέλλον των δέντρων —και των ανθρώπων που ζουν από αυτά— παραμένει αβέβαιο.

Το Κέρας της Αφρικής, που περιλαμβάνει Σομαλιλάνδη, Σομαλία, Αιθιοπία και Σουδάν, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τόπους παραγωγής λιβανιού στον κόσμο. Όμως πολιτικές εντάσεις, χαμηλές αμοιβές, έλλειψη θεσμικής προστασίας και αυξανόμενη διεθνής κατανάλωση ωθούν πολλούς συλλέκτες σε πρακτικές που εξαντλούν τα δέντρα.

Το λιβάνι προέρχεται από διάφορα υποείδη Boswellia, ανθεκτικά δέντρα που φυτρώνουν σε βραχώδεις γκρεμούς και ξηρά υψίπεδα. Η συγκομιδή γίνεται με «χτύπημα» του φλοιού, ώστε η ρητίνη να στερεοποιηθεί σε μικρά «δάκρυα» τα οποία συλλέγονται αργότερα. Παραδοσιακά, οι τομές ήταν περιορισμένες, όμως σήμερα πολλά δέντρα τραυματίζονται υπερβολικά, με αποτέλεσμα μόνιμες βλάβες. Έρευνα του 2022 αναφέρει ότι μπορεί να χρειαστεί ακόμη και μία δεκαετία για να ανακάμψει ένα υπερεκμεταλλευμένο δέντρο.

Στην πίεση προστίθενται και άλλες απειλές: ακραία καιρικά φαινόμενα, κλιματική αλλαγή, επιθέσεις εντόμων. Μελέτη του 2019 στο Nature κατέγραψε δραματική μείωση στους πληθυσμούς του B. papyrifera σε Αιθιοπία και Σουδάν, προειδοποιώντας ότι η παγκόσμια παραγωγή λιβανιού θα μπορούσε να μειωθεί κατά το ήμισυ μέσα σε είκοσι χρόνια.

Παράλληλα, η πολιτική αστάθεια εκθέτει τους συλλέκτες σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές. Όπως εξηγεί ο Andy Thornton, ειδικός στην αγορά λιβανιού, η ρητίνη συχνά περνά από πολλούς μεσάζοντες· ενώ πωλείται στη Δύση έως 60–100 δολάρια το κιλό, οι παραγωγοί λαμβάνουν μόλις 2–5 δολάρια, ένα ελάχιστο ποσοστό της τελικής αξίας.

Ανάμεσα στα είδη Boswellia, το Boswellia frereana της Σομαλιλάνδης θεωρείται από τους αγοραστές διεθνώς ως «βασιλιάς του λιβανιού», εξαιτίας του ιδιαίτερου αρώματος και της ποιότητάς του. Η τεράστια ζήτηση όμως ενισχύει την υπερεκμετάλλευση, ειδικά σε περιόδους που η ξηρασία και η οικονομική πίεση αφήνουν στους συλλέκτες ελάχιστες εναλλακτικές.

Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι απαιτούνται καλύτερα δεδομένα και στοχευμένες παρεμβάσεις ανά περιοχή. Η Anjanette DeCarlo, επικεφαλής της πρωτοβουλίας «Save The Frankincense», τονίζει ότι οι απειλές διαφέρουν από βόσκηση καμήλων έως υλοτομία και εξορύξεις και ότι η οργανωμένη φύτευση θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά τις πιθανότητες επιβίωσης των ειδών, αν και η επέκταση καλλιεργειών ενδέχεται να επιφέρει νέες κοινωνικές εντάσεις για τη γη και το νερό.

Παράλληλα, προτείνεται να καλλιεργηθεί ζήτηση για προϊόν λιβανιού που προέρχεται από βιώσιμες πρακτικές.

Διαβάστε ακόμη

Γιατί ο Τραμπ θέλει διακαώς τη Γροιλανδία

Γεωπολιτική και κυρώσεις αλλάζουν τους κανόνες στη ναυτιλία το 2026

«Αρωγή Θεσσαλίας»: Σε νέο σφυρί και με μειωμένο τίμημα τα κέντρα αποκατάστασης (pics)

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα