Γεωλόγοι από το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας υποστηρίζουν ότι οι μηχανισμοί που διαμόρφωσαν την Κεντρική Ασία την εποχή των δεινοσαύρων ενδέχεται να είχαν αφετηρία σε περιοχές πολύ απομακρυσμένες από την ίδια τη γεωγραφική ζώνη. Σύμφωνα με τη μελέτη τους, ο αρχαίος ωκεανός Τηθύς άσκησε μια απρόσμενη αλλά καθοριστική επίδραση στην ανύψωση και την αποδόμηση ορεινών συστημάτων σε ολόκληρη την ήπειρο κατά την Κρητιδική περίοδο.

Αντί να περιοριστούν σε ένα μεμονωμένο σύνολο δεδομένων, οι ερευνητές συνδύασαν εκατοντάδες υπάρχοντα μοντέλα θερμικής ιστορίας, τα οποία είχαν δημοσιευθεί σε βάθος περίπου τριάντα ετών γεωλογικής έρευνας στην Κεντρική Ασία. Αντιμετωπίζοντας αυτό το εκτενές υλικό ως ενιαία βάση δεδομένων, κατόρθωσαν να εντοπίσουν μακροχρόνια γεωλογικά πρότυπα που δεν ήταν εύκολο να αναδειχθούν από μεμονωμένες μελέτες.

Επανεξέταση καθιερωμένων εξηγήσεων

Το έντονο και πολυσύνθετο ανάγλυφο της Κεντρικής Ασίας αποδίδεται συνήθως σε έναν συνδυασμό τεκτονικών κινήσεων, κλιματικών μεταβολών και διεργασιών που λαμβάνουν χώρα βαθιά στον γήινο μανδύα, σε ένα χρονικό εύρος 250 εκατομμυρίων ετών. Τα νέα δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν ότι αυτή η ερμηνεία ίσως δεν είναι πλήρης, ιδίως ως προς τον ρόλο του κλίματος και των διεργασιών του μανδύα.

«Διαπιστώσαμε ότι τόσο η κλιματική μεταβολή όσο και οι διεργασίες του μανδύα είχαν περιορισμένη επίδραση στο τοπίο της Κεντρικής Ασίας, το οποίο παρέμεινε κατά βάση ξηρό για μεγάλο μέρος των τελευταίων 250 εκατομμυρίων ετών. Αντίθετα, η δυναμική του απομακρυσμένου ωκεανού Τηθύος φαίνεται να συνδέεται άμεσα με σύντομα επεισόδια ορογένεσης στην περιοχή», ανέφερε ο Δρ. Σαμ Μπουν, μέλος της ερευνητικής ομάδας.

Την περίοδο εκείνη, ο ωκεανός Τηθύς εκτεινόταν ανάμεσα σε μεγάλες ηπειρωτικές μάζες και διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο στις παγκόσμιες κινήσεις των τεκτονικών πλακών. Το σταδιακό κλείσιμό του κατά τη Μεσοζωική και την Καινοζωική περίοδο, που καλύπτει τα τελευταία 250 εκατομμύρια χρόνια, προκάλεσε τεκτονικές αναδιατάξεις οι οποίες μεταδόθηκαν σε ολόκληρη την Ευρασία. Παρότι ο ίδιος ο ωκεανός έχει πλέον εξαφανιστεί, με μοναδικό ορατό κατάλοιπο τη Μεσόγειο Θάλασσα, η επίδρασή του φαίνεται να έχει αποτυπωθεί στα αρχαία ορεινά συστήματα της Κεντρικής Ασίας.

«Το σύγχρονο ανάγλυφο της Κεντρικής Ασίας διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από τη σύγκρουση της Ινδίας με την Ευρασία και τη συνεχιζόμενη σύγκλισή τους. Ωστόσο, κατά την Κρητιδική περίοδο, οι δεινόσαυροι θα αντίκριζαν ήδη ένα έντονα ορεινό τοπίο, παρόμοιο με τη σημερινή περιοχή Basin and Range στη δυτική πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών. Η επέκταση στον χώρο του ωκεανού Τηθύος, λόγω της οπισθοδρόμησης των καταδυόμενων πλακών ωκεάνιου φλοιού, επανενεργοποίησε παλαιές ζώνες σύγκλισης, δημιουργώντας μια ακολουθία σχεδόν παράλληλων ορεινών ραχών στην Κεντρική Ασία, σε αποστάσεις που έφταναν έως και χιλιάδες χιλιόμετρα από τη ζώνη σύγκρουσης των Ιμαλαΐων», εξήγησε ο συν-συγγραφέας Στάιν Γκλόρι, αναπληρωτής καθηγητής στη Σχολή Φυσικής, Χημείας και Γεωεπιστημών του Πανεπιστημίου της Αδελαΐδας και επικεφαλής της μελέτης.

Αποκάλυψη γεωλογικών ιστοριών μέσω θερμικών μοντέλων

Η έρευνα βασίστηκε σε μοντέλα θερμικής ιστορίας, τα οποία επέτρεψαν στους επιστήμονες να εντοπίσουν γεωλογικές διεργασίες και στάδια της εξέλιξης της Γης που μέχρι σήμερα δεν είχαν αναγνωριστεί.

«Τα μοντέλα αυτά δημιουργούνται με μεθόδους θερμοχρονολόγησης και δείχνουν πώς τα πετρώματα ψύχονται καθώς ανυψώνονται προς την επιφάνεια κατά τη δημιουργία βουνών και τη μεταγενέστερη διάβρωση. Αναλύσαμε μια εκτενή συλλογή τέτοιων μοντέλων σε συνδυασμό με μοντέλα τεκτονικών πλακών για την εξέλιξη του ωκεανού Τηθύος, αλλά και με μοντέλα βαθιού γεωλογικού χρόνου που αφορούν τις βροχοπτώσεις και τη συναγωγή του μανδύα», ανέφερε ο Γκλόρι.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ίδια μεθοδολογική προσέγγιση μπορεί να αξιοποιηθεί και σε άλλες περιοχές του πλανήτη.

«Υπάρχουν πολλές περιοχές στη Γη όπου οι παράγοντες και ο χρονισμός της ορογένεσης ή της διάσπασης ηπειρωτικών μαζών παραμένουν ασαφείς. Ενδεικτικά, πιο κοντά σε εμάς, η ιστορία του διαχωρισμού της Αυστραλίας από την Ανταρκτική εξακολουθεί να είναι αινιγματική. Η Αυστραλία απομακρύνθηκε πριν από περίπου 80 εκατομμύρια χρόνια, όμως το γεγονός αυτό δεν αποτυπώνεται καθαρά στο αρχείο θερμικής ιστορίας ούτε της Ανταρκτικής ούτε των περιθωρίων της αυστραλιανής πλάκας. Αντίθετα, καταγράφονται πολύ παλαιότερες φάσεις ψύξης. Εφαρμόζουμε την ίδια προσέγγιση που χρησιμοποιήθηκε στην Κεντρική Ασία, ώστε να προχωρήσουμε την κατανόηση του διαχωρισμού Αυστραλίας και Ανταρκτικής», κατέληξε ο Γκλόρι.

Διαβάστε ακόμη

Κομισιόν: Μονόδρομος τα πλεονάσματα – Νάρκη δικαστικές αποφάσεις, κόκκινα δάνεια και ΟΠΕΚΕΠΕ

Η Ευρώπη μελετά εκ νέου την προσέγγιση του πυρηνικού της οπλοστασίου

Δημόσιοι υπάλληλοι: Οι αλλαγές που τίθενται σε ισχύ και οι αυστηρότερες κυρώσεις

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα