Τα τελευταία χρόνια, σειρά μελετών έχει δείξει ότι σωματίδια πλαστικού προερχόμενα από μπουκάλια, συσκευασίες τροφίμων και απορρίμματα έχουν εντοπιστεί στο ανθρώπινο αίμα, στους πνεύμονες, στον πλακούντα, στις αρτηρίες και ακόμη και στον εγκέφαλο. Μια πιο πρόσφατη έρευνα του Guardian, ωστόσο, θέτει υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία ορισμένων από αυτούς τους ισχυρισμούς, υποστηρίζοντας ότι τα ευρήματα ίσως δεν είναι τόσο ασφαλή όσο αρχικά παρουσιάστηκαν.

Η ιδέα ότι μικροσκοπικά πλαστικά σωματίδια μπορούν να συσσωρεύονται στο ανθρώπινο σώμα έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία. Αυτή βασίζεται κυρίως σε δεδομένα που δείχνουν ότι τα νανοπλαστικά είναι ικανά να προκαλέσουν βλάβες σε ζωικά έμβρυα και σε ανθρώπινα κύτταρα που καλλιεργούνται σε εργαστηριακές συνθήκες. Τα ελαφρώς μεγαλύτερα σωματίδια, γνωστά ως μικροπλαστικά, δεν έχουν μέχρι στιγμής συνδεθεί με ανάλογες επιπτώσεις όταν εισέρχονται σε ζωντανούς οργανισμούς — τουλάχιστον, δεν υπάρχουν μελέτες που να το τεκμηριώνουν με σαφήνεια.

Σύμφωνα με την έρευνα του Guardian, ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι αρκετές αναφορές για πλαστικά στο ανθρώπινο σώμα ενδέχεται να αποτελούν «ψευδείς συναγερμούς». Δεν κάνουν λόγο για επιστημονική ατασθαλία. Αντίθετα, εκτιμούν ότι τα δείγματα ιστών μπορεί να έχουν μολυνθεί ακούσια στο εργαστήριο ή ότι το φυσικό λίπος του ανθρώπινου σώματος παρήγαγε σήματα που ερμηνεύθηκαν λανθασμένα ως πλαστικό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2025 στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine, όπου οι συγγραφείς ανέφεραν «τάση αύξησης των συγκεντρώσεων μικροπλαστικών και νανοπλαστικών στον εγκέφαλο και το ήπαρ». Τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, ωστόσο, το περιοδικό φιλοξένησε επιστολή άλλης ερευνητικής ομάδας, η οποία άσκησε έντονη κριτική στις μεθόδους της αρχικής μελέτης.

Μπορεί να ευθύνεται η εργαστηριακή μόλυνση;

Οι διαφωνίες αυτές φέρνουν στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: είναι πράγματι τα μικρά σωματίδια πλαστικού παρόντα σε όλο το ανθρώπινο σώμα ή η επιστήμη δεν διαθέτει ακόμη επαρκή δεδομένα για να το υποστηρίξει με βεβαιότητα; Η εκτεταμένη πλαστική ρύπανση στο περιβάλλον δεν αμφισβητείται. Τα πλαστικά σωματίδια είναι πανταχού παρόντα και η ανθρώπινη έκθεση σε αυτά είναι σχεδόν αναπόφευκτη. Παρ’ όλα αυτά, η ανίχνευσή τους —ιδίως σε νανοκλίμακα— σε ανθρώπινους ιστούς είναι εξαιρετικά απαιτητική και προϋποθέτει εξελιγμένα αναλυτικά εργαλεία.

Στις περισσότερες έρευνες, η διαδικασία είναι παρόμοια: συλλέγεται βιολογικό υλικό, όπως αίμα ή ιστός, είτε κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης είτε μετά τον θάνατο, και στη συνέχεια αναλύεται με όργανα υψηλής ευαισθησίας που εντοπίζουν πλαστικά βάσει του χημικού τους αποτυπώματος. Η μόλυνση αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, καθώς πλαστικές ίνες και θραύσματα υπάρχουν παντού — στον αέρα των εργαστηρίων, στις χειρουργικές αίθουσες, στα ρούχα και στον εξοπλισμό. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι πλαστικά σωματίδια μπορεί να περιέχονται ακόμη και στα αναλώσιμα εργαλεία, όπως σύριγγες, πιπέτες και σωληνάρια φυγοκέντρησης, που χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία των δειγμάτων.

Ακόμη και ελάχιστες ποσότητες ρύπων αρκούν για να αλλοιώσουν το αποτέλεσμα, όταν οι επιστήμονες αναζητούν εξαιρετικά μικρά σωματίδια σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις. Γι’ αυτό, συνήθως χρησιμοποιούνται «τυφλά» δείγματα ή ιστοί που είναι λιγότερο πιθανό να περιέχουν πλαστικό, ώστε να εκτιμηθεί το επίπεδο μόλυνσης στο εργαστήριο. Οι επικριτές επισημαίνουν ότι σε ορισμένες μελέτες τέτοιοι έλεγχοι είτε δεν πραγματοποιήθηκαν είτε δεν παρουσιάστηκαν επαρκώς.

Ανεξάρτητα από τις επιμέρους αντιπαραθέσεις, τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η έρευνα για τα μικροπλαστικά στο ανθρώπινο σώμα βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Πολλές επιστημονικές ομάδες εργάζονται παράλληλα για την ανάπτυξη πιο αξιόπιστων και τυποποιημένων τεχνικών ανάλυσης.

Μήπως εξετάζεται ο λάθος τύπος σωματιδίου;

Οι περισσότερες μελέτες έχουν εστιάσει στα μικροπλαστικά, κυρίως επειδή είναι ευκολότερο να ανιχνευθούν. Ωστόσο, τα νανοπλαστικά θεωρούνται δυνητικά πολύ πιο επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία. Είναι ικανά να διαπερνούν βιολογικά φράγματα, να εισέρχονται στα κύτταρα και να προκαλούν κυτταρική βλάβη ή θάνατο. Σε πειράματα με ζώα, έχουν συνδεθεί με βλάβες στα αναπτυσσόμενα έμβρυα. Αντίθετα, τα μικροπλαστικά είναι συνήθως πολύ μεγάλα για να διεισδύσουν στο εσωτερικό των κυττάρων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνα. Μπορούν να λειτουργούν σαν μικροσκοπικά «σφουγγάρια», απορροφώντας τοξικές χημικές ουσίες από το περιβάλλον και ενδεχομένως μεταφέροντάς τες στο ανθρώπινο σώμα.

Η έντονη επιστημονική αντιπαράθεση γύρω από τους πραγματικούς κινδύνους των πλαστικών σωματιδίων ενδέχεται να δημιουργεί την εντύπωση ότι ολόκληρο το πεδίο της έρευνας αμφισβητείται, κάτι που δεν ισχύει. Αντίθετα, τα εργαστήρια γίνονται ολοένα πιο προσεκτικά απέναντι στους κινδύνους μόλυνσης και εφαρμόζουν συνδυαστικές μεθόδους ανάλυσης για την επαλήθευση των αποτελεσμάτων. Υπάρχει αισιοδοξία ότι θα αναπτυχθούν τυποποιημένες διαδικασίες για τον έλεγχο μικροπλαστικών σε ανθρώπινους ιστούς και άλλα βιολογικά δείγματα.

Προς το παρόν, δεν υπάρχουν σαφείς αποδείξεις ότι μεγάλες ποσότητες πλαστικού συσσωρεύονται σε ανθρώπινα όργανα, ούτε ότι οι αναφερόμενες αυξήσεις αντανακλούν πραγματικές βιολογικές τάσεις και όχι μεθοδολογικές αδυναμίες. Παρ’ όλα αυτά, η μείωση της καθημερινής έκθεσης, όπου αυτό είναι εφικτό, θεωρείται λογική επιλογή — από την αποφυγή πλαστικών συσκευασιών έως τη βελτίωση του αερισμού και τη χρήση φίλτρων νερού.

Η έντονη συζήτηση γύρω από τα μικροπλαστικά μπορεί να προκαλεί ανησυχία, αλλά στην πραγματικότητα αντικατοπτρίζει τη δυναμική ενός νέου επιστημονικού πεδίου. Καθώς οι μέθοδοι εξελίσσονται και οι έλεγχοι γίνονται αυστηρότεροι, η εικόνα θα ξεκαθαρίσει. Το κρίσιμο ζητούμενο είναι οι ισχυρισμοί για πλαστικά στο ανθρώπινο σώμα να στηρίζονται σε στιβαρά και αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα.

Διαβάστε ακόμη 

Jefferies: Ισχυρό story η Ελλάδα – Πώς αξιολογεί την αναβάθμιση στις ανεπτυγμένες αγορές (γραφήματα)

Uniqlo: Πώς ο Tadashi Yanai μετέτρεψε την «αποτυχία» σε μια αυτοκρατορία 116 δισ. δολαρίων

Krigler: Το άρωμα-θρύλος που αγάπησε η Τζάκι Κένεντι επιστρέφει

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα