Η υπέρβαση του ορίου του 1,5 βαθμού Κελσίου στην υπερθέρμανση του πλανήτη θεωρείται πλέον αναπόφευκτη, με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών να καλεί τις κυβερνήσεις να επικεντρωθούν στον περιορισμό τόσο της έκτασης όσο και της διάρκειάς της. Η νέα προειδοποίηση έρχεται λίγες εβδομάδες πριν από την παγκόσμια διάσκεψη για το κλίμα COP31 στην Τουρκία, σε μια περίοδο κατά την οποία η απομάκρυνση των Ηνωμένων Πολιτειών από τις διεθνείς προσπάθειες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση για το χάσμα εκπομπών του Προγράμματος Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP), που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, οι χώρες θα πρέπει να μειώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά σχεδόν 20% έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2025, προκειμένου να περιορίσουν την υπέρβαση του θερμοκρασιακού στόχου στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο.
Ο οργανισμός περιγράφει ως ευνοϊκότερο εφικτό σενάριο μια προσωρινή άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 1,7°C έως 1,8°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, με επιστροφή στον στόχο του 1,5°C έως το τέλος του αιώνα.
Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτούνται, σύμφωνα με την έκθεση, άμεσες, βαθιές, ταχείες και διαρκείς μειώσεις των εκπομπών.
Προς υπερθέρμανση 2,6°C με τις σημερινές πολιτικές
Η απόσταση μεταξύ των διεθνών κλιματικών δεσμεύσεων και της πραγματικής πορείας των εκπομπών εξακολουθεί να είναι μεγάλη.
Λιγότερες από τις μισές οικονομίες της Ομάδας των 20 (G20) βρίσκονται σε τροχιά επίτευξης των υφιστάμενων στόχων τους για το 2030.
Με βάση τις πολιτικές που εφαρμόζονται σήμερα, το UNEP προβλέπει ότι η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας θα μπορούσε να φτάσει τους 2,6°C έως το 2100, επίπεδο σημαντικά υψηλότερο από τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού.
Παρά τη δυσμενή εικόνα, ο οργανισμός επιμένει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια ουσιαστικής δράσης.
«Δεν είναι ώρα να καταθέσουμε τα όπλα», δήλωσε στους δημοσιογράφους η εκτελεστική διευθύντρια του UNEP, Ίνγκερ Άντερσεν.
«Αντίθετα, το ζητούμενο είναι πώς θα βρούμε τον δρόμο της επιστροφής», πρόσθεσε.
Η νέα έκθεση επιχειρεί να προσδιορίσει τις διαθέσιμες επιλογές, μετά την προειδοποίηση που εξέδωσαν τα Ηνωμένα Έθνη τον προηγούμενο μήνα ότι η υπέρβαση του ορίου του 1,5°C, το οποίο τέθηκε ως στόχος με τη Συμφωνία του Παρισιού το 2015, είναι πλέον σχεδόν βέβαιη.
Κάθε πρόσθετο κλάσμα βαθμού στην άνοδο της θερμοκρασίας αυξάνει τους κινδύνους για ακραία καιρικά φαινόμενα, πλήγματα στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων και απότομη επιτάχυνση του πληθωρισμού.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ και η αύξηση των εκπομπών
Ιδιαίτερα αρνητική για τις διεθνείς προσπάθειες θεωρείται η αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από τη Συμφωνία του Παρισιού.
Η έκθεση διαπιστώνει ότι, παρότι ο ρυθμός αύξησης των συνολικών εκπομπών των χωρών της G20 επιβραδύνθηκε την προηγούμενη χρονιά, οι ΗΠΑ κατέγραψαν τη μεγαλύτερη άνοδο μεταξύ των εξεταζόμενων οικονομιών.
Συγκεκριμένα, οι αμερικανικές εκπομπές αυξήθηκαν κατά 133 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα, ποσότητα που ξεπέρασε κατά πολύ την αντίστοιχη αύξηση οποιασδήποτε άλλης χώρας.
Στη δεύτερη θέση βρέθηκε η Τουρκία, η οποία θα φιλοξενήσει την COP31, με αύξηση 24,4 εκατομμυρίων τόνων CO₂.
Η αλλαγή της αμερικανικής κλιματικής πολιτικής επηρεάζει και τις εκτιμήσεις για τη μελλοντική πορεία των εκπομπών.
Ένας στόχος μείωσης που είχε ανακοινωθεί κατά τις τελευταίες εβδομάδες της κυβέρνησης Τζο Μπάιντεν, και ο οποίος εκτιμάτο ότι θα περιόριζε τις αμερικανικές εκπομπές κατά ένα δισεκατομμύριο τόνους έως το 2030, δεν περιλαμβάνεται πλέον στους υπολογισμούς του UNEP.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, ένα δισεκατομμύριο τόνοι CO₂ αντιστοιχούν περίπου στις ετήσιες εκπομπές ολόκληρου του στόλου οχημάτων των Ηνωμένων Πολιτειών.
Στάσιμες οι συνολικές εκπομπές, αλλά όχι και η χρήση ορυκτών καυσίμων
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου παρέμειναν την προηγούμενη χρονιά κοντά στα επίπεδα του 2024.
Ωστόσο, η εικόνα αυτή δεν αποτελεί ακόμη επαρκή ένδειξη ότι οι εκπομπές έχουν σταθεροποιηθεί οριστικά ή έχουν φτάσει στο υψηλότερο σημείο τους.
«Είναι πολύ νωρίς για να συμπεράνουμε ότι οι παγκόσμιες εκπομπές σταθεροποιούνται ή κορυφώνονται», επισημαίνεται στην έκθεση.
Οι εκπομπές που προέρχονται από τη χρήση ορυκτών καυσίμων αυξήθηκαν, αλλά η άνοδος αυτή αντισταθμίστηκε από τη μείωση των εκπομπών που σχετίζονται με τις αλλαγές χρήσεων γης και τη δασοκομία.
Αυτό σημαίνει ότι η σχετική σταθερότητα των συνολικών εκπομπών δεν συνεπάγεται απαραίτητα αντίστοιχη πρόοδο στην απεξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από τα ορυκτά καύσιμα.
COP31: Η Αττάλεια στο επίκεντρο των κλιματικών διαπραγματεύσεων
Οι ηγέτες και οι διαπραγματευτές από όλο τον κόσμο αναμένεται να συναντηθούν στις αρχές Νοεμβρίου στην Αττάλεια της Τουρκίας, όπου θα πραγματοποιηθεί η COP31.
Στο επίκεντρο των συνομιλιών θα βρεθούν οι προσπάθειες περιορισμού της υπερθέρμανσης, αλλά και τα μέτρα προσαρμογής στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής που έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές.
Η Τουρκία επιδιώκει την επίτευξη διεθνούς δέσμευσης για την αύξηση του εξηλεκτρισμού στο 35% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης έως το 2035.
Ωστόσο, οι γεωπολιτικές εξελίξεις περιπλέκουν τις διαπραγματεύσεις.
Ο συνεχιζόμενος πόλεμος με το Ιράν, σε συνδυασμό με τις επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις σε χώρες όπως η Βραζιλία και η Γαλλία, έχει περιορίσει την προτεραιότητα που αποδίδουν αρκετές κυβερνήσεις στην κλιματική πολιτική.
Επιπλέον, οι διαπραγματευτές ενδέχεται να στερηθούν σημαντικές επιστημονικές εκθέσεις για το κλίμα.
Η συνεδρίαση των μελών της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) στην Αντίς Αμπέμπα διακόπηκε την προηγούμενη εβδομάδα χωρίς να επιτευχθεί συμφωνία για το χρονοδιάγραμμα των επόμενων εκθέσεων.
Η εξέλιξη δημιουργεί πρόσθετη αβεβαιότητα σχετικά με τη διαθεσιμότητα κρίσιμων επιστημονικών δεδομένων κατά τη διάρκεια της συνόδου.
Γκουτέρες: «Η υπέρβαση δεν σημαίνει παράδοση»
Ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποίησε ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στη διαφορά μεταξύ των πραγματικών εκπομπών και των επιπέδων που απαιτούνται για την επίτευξη των κλιματικών στόχων.
«Το χάσμα εκπομπών είναι πλέον χάσμα ηγεσίας», δήλωσε, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ισχυρότερη πολιτική βούληση και αποφασιστικότερες παρεμβάσεις.
Παρά την εκτίμηση ότι η παγκόσμια θερμοκρασία θα ξεπεράσει προσωρινά τον στόχο του 1,5°C, ο Γκουτέρες επέμεινε ότι η προσπάθεια περιορισμού της κλιματικής αλλαγής εξακολουθεί να έχει ουσιαστική σημασία.
«Η υπέρβαση δεν σημαίνει παράδοση. Μπορούμε ακόμη να την περιορίσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο, τόσο σε μέγεθος όσο και σε διάρκεια, και να επαναφέρουμε τις θερμοκρασίες κάτω από τον 1,5°C πριν από το τέλος του αιώνα», ανέφερε.
Το μήνυμα του ΟΗΕ ενόψει της COP31 είναι ότι, ακόμη και αν ο αρχικός θερμοκρασιακός στόχος δεν μπορεί πλέον να διατηρηθεί χωρίς προσωρινή υπέρβαση, η ταχύτητα μείωσης των εκπομπών παραμένει καθοριστική για το μέγεθος των μελλοντικών οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.