Ύστερα από χρόνια εξαγγελιών, διαπραγματεύσεων και ημιτελών δεσμεύσεων, το 2026 αναδεικνύεται σε χρονιά-ορόσημο για τους ωκεανούς. Αν το 2025 ήταν η περίοδος όπου μετακινήθηκαν πολιτικές ισορροπίες και ωρίμασαν θεσμικές αποφάσεις, το νέο έτος είναι εκείνο στο οποίο θα φανεί αν η διεθνής κοινότητα μπορεί πράγματι να περάσει από τα λόγια στην πράξη για την προστασία του γαλάζιου πλανήτη.

Η χρονιά ξεκινά με μια ιστορική τομή: από τις 17 Ιανουαρίου 2026 τίθεται σε ισχύ η Συνθήκη για την Ανοιχτή Θάλασσα (BBNJ), αλλάζοντας το νομικό καθεστώς των διεθνών υδάτων που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν ως ένα άτυπο θεσμικό κενό. Περιοχές που επί δεκαετίες φιλοξενούσαν παράνομη αλιεία, καταχρηστικές πρακτικές και σοβαρές περιβαλλοντικές παραβιάσεις, αποκτούν για πρώτη φορά ένα συνεκτικό πλαίσιο διακυβέρνησης.

Η συμφωνία φιλοδοξεί να καλύψει τα πιο ευάλωτα σημεία του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, επιτρέποντας τη δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών σε διεθνή ύδατα, την υποχρεωτική εκπόνηση μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων και τη δίκαιη κατανομή των ωφελειών από τη χρήση των θαλάσσιων πόρων. Παράλληλα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη των αναπτυσσόμενων χωρών, ώστε να μπορούν να συμμετέχουν ουσιαστικά στην προστασία και διαχείριση των ωκεανών.

Το 2026 αποκτά επιπλέον βαρύτητα, καθώς θα πραγματοποιηθεί η πρώτη Διάσκεψη των Μερών για τους ωκεανούς, όπου θα συγκροτηθούν οι θεσμοί που θα κληθούν να εφαρμόσουν τη Συνθήκη. Παρότι η διαδικασία ίδρυσης και λειτουργίας αυτών των οργάνων δεν προκαλεί ενθουσιασμό στο ευρύ κοινό, θεωρείται καθοριστική για το αν η συμφωνία θα αντέξει στον χρόνο και θα επιφέρει ουσιαστικά αποτελέσματα.

Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση κινείται για την ενσωμάτωση της Συνθήκης στο κοινοτικό δίκαιο, επιδιώκοντας ενιαία εφαρμογή και ίσους όρους για κράτη-μέλη, επιστημονική κοινότητα και αλιευτικό τομέα. Η προσδοκία είναι ότι οι Ευρωπαίοι καταναλωτές θα επωφεληθούν από πιο βιώσιμες αλυσίδες θαλασσινών, περιορίζοντας πρακτικές όπως η αλιεία βυθού και η υπερεκμετάλλευση.

Παρά τις φιλοδοξίες, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα της επιβολής των κανόνων. Η απουσία ενός παγκόσμιου μηχανισμού επιτήρησης καθιστά κρίσιμη τη χρήση δορυφορικών δεδομένων και τεχνολογιών παρακολούθησης, ώστε οι παραβάσεις να εντοπίζονται και να αποκαλύπτονται δημόσια. Το στοίχημα είναι οι νέες θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές να μην εξελιχθούν σε «πάρκα στα χαρτιά», όπως συνέβη στο παρελθόν ακόμη και εντός εθνικών χωρικών υδάτων.

Την ίδια ώρα, το 2026 θα κρίνει και το μέλλον της εξόρυξης σε μεγάλα βάθη. Το μέτωπο των χωρών που αντιτίθενται στην πρακτική διευρύνεται, με αρκετές να έχουν ήδη επιβάλει απαγορεύσεις ή προληπτικές αναστολές. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις της εξόρυξης δεν περιορίζονται στον βυθό, αλλά διαχέονται σε ολόκληρα θαλάσσια οικοσυστήματα, καταστρέφοντας ανεξερεύνητους βιοτόπους και προκαλώντας μακροχρόνια ρύπανση.

Απέναντι σε αυτή τη θέση, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εκφράσει πρόθεση επιτάχυνσης της εκμετάλλευσης θαλάσσιων ορυκτών πόρων, δημιουργώντας ενδεχόμενες συγκρούσεις με το διεθνές δίκαιο, καθώς δεν έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Το ζήτημα αναμένεται να παραμείνει στο επίκεντρο των συζητήσεων της Διεθνούς Αρχής Θαλάσσιου Βυθού, όπου οι διαπραγματεύσεις για ένα κοινό ρυθμιστικό πλαίσιο συνεχίζονται χωρίς μέχρι στιγμής οριστική συμφωνία.

Παράλληλα, το 2026 θα είναι πλούσιο σε διεθνείς συναντήσεις για τους ωκεανούς. Οι συζητήσεις αναμένεται να ενταθούν γύρω από την κλιματική αλλαγή, τη βιοποικιλότητα, την ανθεκτικότητα των παράκτιων κοινοτήτων και την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς, το οποίο φιλοδοξεί να ενοποιήσει πολιτικές για τη γαλάζια οικονομία, την αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τη θαλάσσια ασφάλεια, οδηγώντας τελικά σε έναν ενιαίο Νόμο για τους Ωκεανούς το 2027.

Μέσα σε αυτό το πυκνό πολιτικό και περιβαλλοντικό τοπίο, το 2026 αναδεικνύεται σε έτος δοκιμασίας. Θα δείξει αν η διεθνής κοινότητα είναι έτοιμη να προστατεύσει ουσιαστικά τους ωκεανούς ή αν οι δεσμεύσεις θα παραμείνουν για ακόμη μία φορά στα χαρτιά.

Διαβάστε ακόμη

Μητσοτάκης στη συνάντηση ηγετών της Συμμαχίας των Προθύμων: Ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης των Ουκρανικών ΕΔ

Nvidia: Το ράλι της μετοχής στα $4 τρισ. απειλείται περισσότερο από ποτέ (γραφήματα)

Αναλυτές: Δυναμική η πορεία των αναδυόμενων αγορών για το 2026 (γράφημα)

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα