Στη βόρεια Σουηδία εκτυλίσσεται ένα από τα πιο παράξενα –και ταυτόχρονα αποκαλυπτικά– εγχειρήματα της ευρωπαϊκής εποχής των ορυκτών πόρων: μια πόλη που μετακινείται βήμα προς βήμα, κτίριο προς κτίριο. Η Κιρούνα, 145 χιλιόμετρα πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, αλλάζει γεωγραφία εξαιτίας της πίεσης για περισσότερες πρώτες ύλες, καθώς η Ευρώπη επιταχύνει την πορεία της προς την πράσινη μετάβαση.

Η μετατόπιση δεν είναι συμβολική, αλλά απολύτως υλική. Η εκτεταμένη καθίζηση του εδάφους, που προκαλείται από την επέκταση του υπόγειου ορυχείου σιδηρομεταλλεύματος, καθιστά αναγκαία τη σταδιακή μεταφορά κατοικιών, δημόσιων χώρων και υποδομών περίπου τρία χιλιόμετρα ανατολικά από το ιστορικό κέντρο. Η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και χρόνια, θα διαρκέσει δεκαετίες και εκτιμάται ότι θα ολοκληρωθεί έως το 2035.

Ιδρυμένη πριν από 125 χρόνια γύρω από τη δραστηριότητα της κρατικής LKAB, η Κιρούνα εξελίχθηκε σε μικρή αλλά κομβική κοινότητα: αποτελεί ευρωπαϊκό διαστημικό κόμβο και ταυτόχρονα φιλοξενεί το μεγαλύτερο υπόγειο ορυχείο σιδηρομεταλλεύματος στον κόσμο. Η LKAB, αν και όχι γίγαντας σε παγκόσμια κλίμακα, καλύπτει περίπου το 80% της παραγωγής σιδηρομεταλλεύματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης – ρόλος που την καθιστά στρατηγικό παίκτη για τη βιομηχανία χάλυβα.

Τα τελευταία χρόνια η σημασία της εταιρείας ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο, ύστερα από τον εντοπισμό ενός από τα μεγαλύτερα γνωστά κοιτάσματα σπάνιων γαιών στην Ευρώπη. Τα μέταλλα αυτά θεωρούνται κρίσιμα για τεχνολογίες καθαρής ενέργειας και, κατ’ επέκταση, για τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης.

Ωστόσο, το τιτάνιο εγχείρημα της μετεγκατάστασης δεν είναι χωρίς αντιδράσεις και προβληματισμούς. Δήμος και εταιρεία έχουν ήδη ζητήσει πρόσθετη οικονομική στήριξη από το σουηδικό κράτος και μεγαλύτερη παραχώρηση γης, καθώς το βάρος του έργου αποδεικνύεται πολύ μεγαλύτερο από τις αρχικές εκτιμήσεις. Παράλληλα, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί φορείς θέτουν ερωτήματα για το κατά πόσο η εξόρυξη μπορεί να συνυπάρξει με μια βιώσιμη τοπική κοινωνία, ειδικά σε σχέση με την κτηνοτροφική δραστηριότητα και τον πολιτισμό των αυτόχθονων Σάμι.

Το έργο, που σχεδιάστηκε για πρώτη φορά το 2004, προσέλκυσε διεθνή προσοχή το καλοκαίρι του 2025, όταν η εμβληματική ξύλινη εκκλησία της πόλης –ηλικίας 113 ετών– μεταφέρθηκε ακέραιη με ειδικά ρυμουλκούμενα μέσα σε δύο ημέρες, σε μια θεαματική επίδειξη μηχανικής ακρίβειας. Λίγο αργότερα, όμως, η LKAB ανακοίνωσε ότι η περαιτέρω εξόρυξη θα απαιτήσει την αναγκαστική μετεγκατάσταση ακόμη 6.000 κατοίκων και 2.700 κατοικιών.

Η εταιρεία, που έχει την ευθύνη των αποζημιώσεων, υπολογίζει το κόστος της επόμενης δεκαετίας σε περίπου 22,5 δισ. σουηδικές κορώνες. Όπως εξήγησε στο CNBC ο Νίκλας Γιόανσον, ανώτερος αντιπρόεδρος δημοσίων σχέσεων της LKAB, στους ιδιοκτήτες που καλούνται να αποχωρήσουν προσφέρεται είτε η αγοραία αξία της περιουσίας τους με προσαύξηση 25%, είτε η ανέγερση νέας κατοικίας. Η μεγάλη πλειονότητα –περίπου το 90%– επέλεξε τη δεύτερη λύση.

Για τον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου, Ματς Τααβενίκου, το σχέδιο είναι ταυτόχρονα πρόκληση και ευκαιρία: ένα «γιγαντιαίο έργο», όπως το περιγράφει, που μπορεί να διαμορφώσει υπέρ των Ευρωπαίων πολιτών το μέλλον της περιοχής για πολλές δεκαετίες. Όμως, όπως τονίζει, η επιτυχία του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ενίσχυση της πολιτικής και χρηματοδοτικής στήριξης τόσο από τη Στοκχόλμη όσο και από τις Βρυξέλλες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αναγνωρίσει το νέο κοίτασμα σπάνιων γαιών της LKAB ως στρατηγικής σημασίας στο πλαίσιο του νόμου για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, ο οποίος προβλέπει κάλυψη έως και του 40% της ευρωπαϊκής ζήτησης από εγχώρια παραγωγή έως το 2030. Η Κιρούνα, όμως, θυμίζει πως πίσω από τις μεγάλες πολιτικές φιλοδοξίες κρύβονται πραγματικοί τόποι, κοινότητες και άνθρωποι — και μια πόλη που κυριολεκτικά «ζει από τα ορυκτά», προσπαθώντας ταυτόχρονα να μη χάσει τη γη κάτω από τα πόδια της.

Διαβάστε ακόμη 

Αγρότες: Στα 8,5 λεπτά/KwH το ρεύμα για όσους δεν έχουν οφειλές και επέκταση του ΓΑΙΑ για δύο έτη

Αλουμίνιο: Νέος ανοδικός κύκλος για την τιμή – Τι αλλάζει στην αγορά το 2026

Οι ωραιότερες σάουνες στην Ευρώπη με θέα τις χιονισμένες κορυφές

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα