Γίγαντας με πήλινα πόδια η Chipita

Του Δημήτρη Μαρκόπουλου

 

Στα γνωστά αφιερώματα του τύπου «success story» ο κ. Σπύρος Θεοδωρόπουλος κατέχει περίοπτη θέση. Είναι ο εν αναμονή πρόεδρος του ΣΕΒ κι ας έχει ουσιαστικά αποσύρει την υποψηφιότητά του, είναι ο διεθνοποιημένος βιομήχανος με το αποτύπωμα σε Μέση Ανατολή, Ανατολική Ευρώπη και ΗΠΑ, ο μετρ των εξαγορών και εξαγωγών. Κατά πόσο όμως είναι αυτή η πραγματική εικόνα για τον όμιλο της Chipita, η οποία, με μεγάλα όνειρα, επαναγοράστηκε από τον κ. Θεοδωρόπουλο και την οικογένεια Ολαγιάν το 2010; Τρία χρόνια μετά επιβεβαιώθηκαν ή τελικά διαψεύστηκαν οι προσδοκίες για τη δημιουργία μιας 100% ελληνικής πολυεθνικής; Παλιός μάνατζερ της Vivartia, με διεθνείς περγαμηνές και ισχυρή παρουσία στην αγορά, αν και άλλαξε κλάδο, δεν ξεχνάει τις ημέρες που πέρασε δίπλα στον σημερινό πρόεδρο της Chipita. «Πρώτη φορά είδα άνθρωπο να αντιπολιτεύεται με τέτοιο πάθος την ίδια του την εταιρεία», μας είχε πει πριν από μήνες, με προσωπική πικρία αλλά και με απόσταση από τα γεγονότα. Η τοποθέτηση αυτή αποτέλεσε το έναυσμα για μια έρευνα που από τη μελέτη των αριθμών δείχνει ότι ένας από τους σημαντικότερους βιομηχανικούς παίκτες της ελληνικής αγοράς τελικά δεν είναι τόσο ισχυρός όσο θέλει να εμφανίζεται. Για την ακρίβεια, η Chipita αποδεικνύεται γίγαντας με πήλινα πόδια. 

 

Οταν τον Απρίλιο του 2010 ανακοινώθηκε ότι ο κ. Θεοδωρόπουλος αγοράζει ξανά την Chipita από τη MIG του κ. Ανδρέα Βγενόπουλου, η αγορά υποδέχθηκε με διθυράμβους αυτή την κίνηση. Ο κ. Θεοδωρόπουλος επέστρεφε σε αυτό που αγαπούσε, μια ελληνική πολυεθνική φαινόταν να έχει άλλον αέρα, ενώ το comeback έγινε δεκτό με ανακούφιση σε μια αγορά που βάδιζε ολοταχώς στην ένδεια. Ο μόνος που έδειχνε προβληματισμένος, σχεδόν συγκρατημένος από τις θριαμβολογίες, ήταν ο ίδιος ο βιομήχανος. Ανθρωπος με ευφυΐα πέραν του μέσου όρου, περιορίστηκε σε μια τυπική ανακοίνωση ευχαριστιών προς τη MIG, προφανώς επειδή επανερχόμενος στο παλιό του «μαγαζί» γνώριζε το δύσκολο μέλλον – ένα μέλλον στρωμένο με νάρκες… 

 

Από τη μεριά της η MIG δικαιολογημένα πανηγύριζε. Το deal ήταν πέραν του αναμενομένου καλό, καθώς η συναλλαγή έγινε αντί 730 εκατ. ευρώ, από τα οποία τα 327 εκατ. ευρώ ήταν η ανάληψη εκ μέρους του νέου σχήματος δανειακών υποχρεώσεων, ενώ το τίμημα ανταποκρίθηκε σε πολλαπλασιαστή 12,6 επί του EBITDA του 2009, που είναι σαφώς καλύτερο από τα σημερινά επίπεδα. Η ίδια η MIG σε ανακοινώσεις της εποχής (15 Απριλίου 2010) ξεκάθαρα μιλούσε για τα βαρίδια των δανείων που έφυγαν από πάνω της και τα οποία επωμίστηκαν οι οικογένειες Θεοδωρόπολου και Ολαγιάν. Δεν ήταν και μικρό πράγμα τα χρέη των 730 εκατ. ευρώ. 

 

Ενδιαφέρον στην τότε ανακοίνωση της MIG ήταν το γεγονός ότι αναφερόταν σε μεταβίβαση που επιτρέπει να επωφεληθεί ο όμιλος Βγενόπουλου από μελλοντική κερδοφορία της Chipita, καθώς για διάστημα τεσσάρων ετών η MIG και η Vivartia διατηρούν το δικαίωμα επαναγοράς ποσοστού έως 30% της Chipita στη σημερινή τιμή πώλησης, αυξημένη κατά 10% τον πρώτο χρόνο και 5% για κάθε επόμενο έτος, ενώ για διάστημα πέντε ετών από την ολοκλήρωση της συναλλαγής δικαιούνται να πάρουν το 30% της υπεραξίας από ενδεχόμενη πώληση της θυγατρικής της στις ΗΠΑ Nonni’s. 

 

Χτύπησαν καμπάνες 

 

Ομως άλλα οι μέτοχοι ζητούσαν, άλλα οι ισολογισμοί της τριετίας έδειχναν. Η εικόνα της Chipita σήμερα δημιουργεί εύλογο προβληματισμό. Συγκεκριμένα, τα 376 εκατ. ευρώ έφτασαν οι ζημίες μέσα σε τρία χρόνια, οι διαγραφές αξίας συμμετοχών άγγιξαν τα 346 εκατ. ευρώ, η πτώση τζίρων υπήρξε κάθετη, τα λειτουργικά κέρδη ήταν χαμηλά και η απομείωση των ιδίων κεφαλαίων από 206 εκατ. ευρώ σε μόλις 76 εκατ. ευρώ, οδήγησε σε εκνευρισμό. Μείζον όμως είναι το πρόβλημα και σε ό,τι αφορά τις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις, που άγγιξαν για το 2012 τα 236 εκατ. ευρώ όταν ο τζίρος ήταν μόλις 115 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για μια δύσκολη και άβολη για τον κ. Θεοδωρόπουλο εξίσωση, με τους ορκωτούς ελεγκτές να σημειώνουν εμφατικά τη μη συμμόρφωση της εταιρείας στις δανειακές της συμβάσεις. Οι επισημάνσεις, δηλαδή, ανέφεραν «ουσιώδη αβεβαιότητα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή αμφιβολία ως προς την ομαλή συνέχιση των δραστηριοτήτων της εταιρείας»! Τα ίδια γράφτηκαν και στον ισολογισμό του 2012, κρούοντας ηχηρό καμπανάκι στη διοίκηση Θεοδωρόπουλου. 

 

Η συνολική εικόνα 

 

Θα πρέπει βέβαια να ξεκαθαρίσουμε πως η Chipita ABEE είναι η ελληνική εταιρεία του γκρουπ, που αποτελεί ένα μικρό μόλις μέρος (το μικρότερο για την ακρίβεια) μιας συνολικής δραστηριότητας. Η ελληνική θυγατρική ανήκει 100% στη μητρική UFIB Ltd με έδρα στην Κύπρο. Αυτό τουλάχιστον γράφουν οι επίσημες οικονομικές καταστάσεις. 

 

Η Chipita στην εποχή Vivartia ήταν μια εταιρεία με πάνω από 400 εκατ. ευρώ τζίρο και γι’ αυτό εξάλλου πουλήθηκε αντί 730 εκατ. ευρώ. Τα πρόσφατα δημοσιευμένα στοιχεία κάνουν αναφορά για τζίρο 115 εκατ. ευρώ για το 2012. Κανένας δεν γνωρίζει αν υπήρξαν απώλειες ή άνοδος των πωλήσεων στις 25 χώρες όπου ο όμιλος δραστηριοποιείται.

 

 

Η εξαγορά και το βατερλό στις ΗΠΑ 

 

Η πορεία της Ελλάδας δεν είναι η μόνη πληγή του γκρουπ. Ενα μέρος της σημερινής δύσκολης κατάστασης έχει να κάνει με τη λανθασμένη -κρίνοντας εκ του αποτελέσματος- επένδυση στις ΗΠΑ. Τον Απρίλιο του 2008, σε εποχές παχιών αγελάδων, στη χώρα μας ανακοινώθηκε θριαμβευτικά η εξαγορά της Nonni’s. Βέβαια η κατάσταση ήταν πολύ διαφορετική. Η εταιρεία δεν είχε σαφές πορτφόλιο προϊόντων, ανήκε σε ένα ομιχλώδες private equity fund, τη Wind Point Partners, η οποία με ένα σερί εξαγορών που σήμερα αμφισβητούνται εξωράισε την αμερικανική εταιρεία αποσκοπώντας στο να την ξεφορτωθεί. H Vivartia τότε με τη συμβουλή Θεοδωρόπουλου πλήρωσε 320 εκατ. δολάρια για να αγοράσει τζίρο 187 εκατ. δολαρίων, αλλά και θέλοντας να αξιοποιήσει το δίκτυο της εν λόγω εταιρείας για να περάσει τα 7 days στα αμερικανικά σούπερ μάρκετ. 

 

Σύμφωνα με τότε καταγγελίες του fund Cerberus & Partners, η εξαγορά αυτή έγινε αντί 348 εκατ. δολαρίων μέσω θυγατρικής που συστάθηκε στην Ουγγαρία. Η Cerberus & Partners, εκπροσωπώντας τη MIG και εξετάζοντας την εξαγορά της Nonni’s, έθεσε μια σειρά από ερωτήματα, όπως το αν γνώριζε ο όμιλος MIG κατά τον χρόνο εξαγοράς -ή αν γνωρίζει σήμερα- αντί ποιου ποσού είχε αποκτηθεί η Nonni’s από τη Wind Point Partners, ποια ήταν τα αποτελέσματα της αμερικανικής εταιρείας την τελευταία τριετία πριν από την εξαγορά της, πώς εκτιμήθηκε η αξία της κ.λπ. Επίσης ερωτήθηκε για τα άυλα περιουσιακά στοιχεία της εταιρείας πριν από την ημερομηνία εξαγοράς, τα οποία ανέρχονταν σε 19,16 εκατ. δολάρια, ενώ αργότερα, κατά την εξαγορά, εκτιμήθηκαν σε 102,5 εκατ. δολάρια, δηλαδή 534% υψηλότερα. Τέλος, η συνολική εκροή του ομίλου MIG για την εξαγορά και την αποπληρωμή υφιστάμενων δανείων της Nonni’s ανήλθε σε 348 εκατ. δολάρια. Ποια άραγε απόδοση του επενδυμένου κεφαλαίου προσδοκούσε ο όμιλος και ποια η μέχρι σήμερα επιτευχθείσα απόδοση;

 

Καμία απάντηση δεν δόθηκε ποτέ, εκτός από μια αγωγή της MIG για συκοφαντική δυσφήμηση. 

 

Το 2010 η Chipita αποφασίζει να πουλήσει σε κομμάτια την αμερικανική πλέον θυγατρική της, η οποία από Nonni’s μετονομάστηκε σε Chipita America. Tον Φεβρουάριο του 2011 ανακοινώνεται στην Αμερική η πώληση της Nonni’s Biscuits στη Wind Point, την πωλήτρια δηλαδή το 2008 στον κ. Θεοδωρόπουλο. Οικονομικά στοιχεία για τη συμφωνία ουδέποτε ανακοινώθηκαν, ενώ εκείνο το οικονομικό έτος στον ισολογισμό της Chipita γίνονται διαγραφές αξίας συμμετοχών ύψους 67 εκατ. ευρώ (83 εκατ. δολαρίων). Τον Σεπτέμβριο του 2012 ανακοινώνεται ότι η Chipita America πουλάει στην B&G Foods τα προϊόντα New York Style και Old London για 48 εκατ. ευρώ. Στον ισολογισμό της Chipita οι διαγραφές αξίας συμμετοχών φτάνουν τα 49 εκατ. ευρώ! Η συμφωνία MIG – Vivartia έγραφε ότι οι δύο εταιρείες δικαιούνται να πάρουν το 30% της υπεραξίας από ενδεχόμενη πώληση της Nonni’s, της θυγατρικής δηλαδή της Chipita στις ΗΠΑ. Τι αλήθεια γίνεται με αυτή την εκκρεμότητα; Η MIG ως προς αυτό το θέμα φαίνεται να μην έχει ξεκάθαρη θέση, ενώ επίσης δεν θα έχει κίνητρο να ενεργοποιήσει τον όρο συμμετοχής στις ζημίες της.

 

 

Αναγκαία κίνηση για  την ισχυροποίηση της μητρικής UFIB

 

Εντύπωση, εκτός των άλλων, προκαλεί και το γεγονός ότι οι νέοι μέτοχοι της Chipita με απόφασή τους ξεκαθάρισαν πως «τα άυλα περιουσιακά στοιχεία (τα σήματα δηλαδή) στις οικονομικές καταστάσεις της μητρικής πρέπει να διαγραφούν και να αναγνωρίζονται στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις της UFIB Ltd.». Αυτή η κίνηση ήταν αναγκαία για να ισχυροποιήσει η UFIB τον ισολογισμό της με πάγιες υπεραξίες και να δικαιολογήσει τα δάνεια που χρειάστηκε να πάρει για να πληρώσει στη MIG το υψηλό ποσό της εξαγοράς. Η MIG δηλαδή δάνεισε τον κ. Θεοδωρόπουλο για να τους πουλήσει την Chipita, ενώ η απόφαση μεταφοράς των άυλων στοιχείων σημαίνει πως όλα τα έσοδα απ’ αυτά τα σήματα πηγαίνουν στην κυπριακή μητρική. Κατά πάγια παράδοση, αυτού του είδους τα έσοδα αφορούν σε ετήσιες χρεώσεις της μητρικής προς τις θυγατρικές της ύψους 1,5%-3% επί του τζίρου για τη χρήση των ονομάτων και των σημάτων, την τεχνογνωσία στην παραγωγή και τις συνταγές. 

 

Επιπλέον αποφασίστηκε ότι «το ανακτήσιμο ποσό της υπεραξίας που διαγράφηκε δεν έχει προσδιοριστεί βάσει του υπολογισμού των καθαρών προεξοφλημένων ταμειακών χρηματοροών που αναμένεται να προκύψουν από κάθε επιμέρους μονάδα δημιουργίας ταμειακών ροών που αποτελούν κλάδους δραστηριότητας της εταιρείας, αλλά σύμφωνα με την εκτίμηση της διοίκησης θα αναγνωρίζονται σε ενοποιημένο επίπεδο». Αν δηλαδή κάποια θυγατρική πάει στο μέλλον καλά και ανακτήσει μέρος από την αξία που διαγράφηκε στον ελληνικό ισολογισμό, όλο αυτό το όφελος θα πάει στη UFIB. Δεδομένου μάλιστα ότι ο ισολογισμός στην Ελλάδα έχει φορτωθεί την τελευταία τριετία με όλες τις απομειώσεις συμμετοχών, τις ζημίες και τα βαριά δάνεια, προκύπτει μια αγωνία για το αν θα εγγραφούν οι ζημίες στην Ελλάδα (όπως διαφαίνεται) ή στην Κύπρο.

 

 

Σιωπή ως προς τα οικονομικά μεγέθη

 

Η UFIB είναι το κοινό σχήμα των κυρίων Θεοδωρόπουλου και Ολαγιάν όταν εξαγόρασαν την Chipita από τη MIG, τον Απρίλιο του 2010. Η μετοχική μάλιστα σύνθεση που ανακοινώθηκε στην εξαγορά είχε ως εξής: η UFIB Ltd με έδρα στη Λευκωσία είχε ποσοστό 82,282%, η Cryred Investments Ltd με έδρα επίσης στη Λευκωσία είχε 10,364% και η Competrol Establishent Cyprus Ltd με έδρα επίσης στη Λευκωσία 7,087%. Το καθεστώς «σιωπής» στην κυπριακή αγορά δεν διευκολύνει στο να βρει κανένας τα πραγματικά οικονομικά στοιχεία της UFIB, ενώ και η οικογένεια Ολαγιάν δεν δημοσιεύει στοιχεία αφού δεν είναι υποχρεωμένη από τον νόμο. Αυτό όμως που είναι δεδομένο είναι ο νόμος σιωπής που το γκρουπ έχει επιβάλει ως προς τα οικονομικά του μεγέθη καθώς όλα περνάνε από κυπριακά λογιστικά βιβλία.