Ο κύκλος της διαμόρφωσης δημόσιας πολιτικής περιλαμβάνει διαδοχικά αλλά αλληλένδετα στάδια: την αναγνώριση και ανάδειξη ενός δημόσιου ζητήματος, το σχεδιασμό εναλλακτικών λύσεων, τη λήψη αποφάσεων, την εφαρμογή της πολιτικής και την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της. Στην πράξη, ωστόσο, η διαδικασία αυτή δεν ακολουθεί πάντα μια γραμμική πορεία, αλλά χαρακτηρίζεται συχνά από περιορισμένα δεδομένα, διαφορετικές προσεγγίσεις, ανατροφοδοτήσεις και συχνά αντικρουόμενα συμφέροντα. Οι αρμόδιοι φορείς καλούνται να σταθμίσουν επιστημονικά δεδομένα, κοινωνικές ανάγκες, θεσμικούς περιορισμούς και το πολιτικό κόστος, γεγονός που καθιστά τη διαδικασία εγγενώς πολύπλοκη.
Η πολυπλοκότητα της χάραξης πολιτικής δεν είναι σύγχρονο φαινόμενο. Από την αρχαία Αθήνα, μέσω της Εκκλησίας του Δήμου και της Βουλής των Πεντακοσίων, η πολιτική κρίση βασιζόταν σε αντιπαράθεση επιχειρημάτων και ρητορική πειθώ για να κερδηθεί η αποδοχή των πολιτών. Έτσι, η πολιτική υπήρξε πάντα μια σύνθετη, ανθρώπινη διαδικασία.
Πλέον, με την τεχνητή νοημοσύνη, η χάραξη πολιτικής εισέρχεται σε μια νέα φάση, όπου ψηφιακά εργαλεία υποστηρίζουν μια σειρά από εργασίες, όπως επισημαίνει και η Deloitte:
• Συλλογή και επεξεργασία δεδομένων – σύνθεση αποτελεσμάτων από ακαδημαϊκές και ειδησεογραφικές πηγές, εκθέσεις κλάδων, ισχύουσα νομοθεσία κ.α., για βαθύτερη κατανόηση ενός ζητήματος πολιτικής αλλά και τη μελέτη διεθνών πρακτικών που θα είχαν τοπική εφαρμογή
• Σύνθεση πολυδιάστατων πληροφοριών – ανάλυση μεγάλου όγκου οικονομικών, κοινωνικών, περιβαλλοντικών δεδομένων για τη συνολική εκτίμηση των επιπτώσεων μίας νέας πολιτικής.
• Ανίχνευση τάσεων και προτύπων – συστηματικός εντοπισμός νέων κοινωνικών τάσεων και συμπεριφορών, με στόχο την υποστήριξη προληπτικής χάραξης πολιτικής, και αξιοποίηση δεδομένων για ανάπτυξη στρατηγικών «nudging» που προάγουν το δημόσιο συμφέρον και τις επιθυμητές κοινωνικές ή περιβαλλοντικές πρακτικές με ήπιους τρόπους.
• Ανάπτυξη σεναρίων και προσομοιώσεων – δημιουργία εναλλακτικών σεναρίων και μοντέλων για την ex ante πρόβλεψη και αξιολόγηση αποτελεσμάτων πολιτικής, αλλά και των πιθανών αντιδράσεων επιμέρους εμπλεκομένων, με στόχο τη συγκριτική ανάλυση και τελικώς την επιλογή εκείνης της εναλλακτικής λύσης που μεγιστοποιεί τα οφέλη για την κοινωνία.
• Ανάλυση σχολίων από δημόσιες διαβουλεύσεις – αξιολόγηση ανατροφοδότησης τόσο από «επίσημα» κανάλια (δημόσια φόρα, έρευνες πολιτών) αλλά και «ανεπίσημα» (π.χ. μέσα κοινωνικής δικτύωσης), για ακριβέστερη εκτίμηση της κοινής γνώμης.
• Παρακολούθηση υλοποίησης πολιτικών – ex post αξιολόγηση πολιτικών – σε βάθος χρόνου – ως προς την αποτελεσματικότητα, τη σχέση κόστους / οφέλους, διοικητικά βάρη συμμόρφωσης για πολίτες και επιχειρήσεις που τυχόν συνεπάγονται – με στόχο την τεκμηριωμένη περαιτέρω βελτίωση πολιτικών.
Αρκετά είναι τα παραδείγματα χωρών και θεσμών που ήδη χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη για να υποστηρίξουν τη χάραξη πολιτικής, αναλύοντας δεδομένα, προσομοιώνοντας σενάρια, βελτιώνοντας τη συμμετοχή των πολιτών και ενισχύοντας τη λήψη αποφάσεων με πιο τεκμηριωμένο τρόπο. Ενδεικτικά:
• από το 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υλοποιεί την πρωτοβουλία DestinE – Destination Earth, για τη δημιουργία ενός ψηφιακού «δίδυμου» της Γης που συνδυάζει μεγάλα σύνολα δεδομένων, επιτρέπoντας στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αναπτύσσουν προσομοιώσεις και να συγκρίνουν διαφορετικά σενάρια για την κλιματική αλλαγή και την αντιμετώπιση περιβαλλοντικών κρίσεων με επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο. Στόχος είναι έως το 2030 να έχει αναπτυχθεί πλήρως το «ψηφιακό δίδυμο» της Γης.
• χώρες όπως η Σιγκαπούρη, Καναδάς, Φινλανδία, Ισπανία και άλλες, αξιοποιούν πλατφόρμες / σύγχρονα εργαλεία συμμετοχικής δημοκρατίας τα οποία έχουν σχεδιαστεί για να μειώνουν την πόλωση, επιτρέποντας σε μεγάλες ομάδες πολιτών να μοιράζονται απόψεις και ιδέες με τρόπο που ενθαρρύνει τη συναίνεση γύρω από νέες πολιτικές ακόμα και μέσα από μηχανισμούς που θυμίζουν gamification, δημιουργώντας έτσι μια δυναμική όπου η συνεργασία και η κοινή κατανόηση ανταμείβονται.
• από τον Ιανουάριο του 2026, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ενσωμάτωσαν ένα Εθνικό Σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης ως συμβουλευτικό μέλος στο Υπουργικό Συμβούλιο του κράτους, καθιστώντας τη χώρα την πρώτη στον κόσμο που ενσωματώνει την ΤΝ ως εργαλείο για τεχνική ανάλυση και υποστήριξη πολιτικής σε ανώτατο κυβερνητικό επίπεδο. Η πρωτοβουλία, που ανακοινώθηκε πρόσφατα, παρέχει σε πραγματικό χρόνο δεδομένα και προσομοιώσεις για ταχύτερη και τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων, υπό ανθρώπινη εποπτεία με θεσπισμένα πλαίσια προστασίας για θέματα ηθικής.
Οι πολιτικές και οι εξειδικεύσεις αυτών στις σύγχρονες κοινωνίες συχνά συνδέονται με προκλήσεις κοινωνικής πόλωσης, οικονομικού προστατευτισμού, έντονων ανισοτήτων, φαινομένων βίας, εξάπλωσης ψευδών ειδήσεων και μιας συνεχώς αυξανόμενης αβεβαιότητας. Σε αυτό το περιβάλλον, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό εργαλείο υποστήριξης των υπεύθυνων χάραξης πολιτικής καθώς καλούνται να πλοηγηθούν μεταξύ των παραπάνω προκλήσεων. Μέσω της ανάλυσης μεγάλων δεδομένων, της προσομοίωσης σεναρίων και της ανάδειξης κοινά αποδεκτών λύσεων, η ΤΝ δύναται να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα και τη διαφάνεια της διαδικασίας χάραξης δημοσίων πολιτικών, προάγοντας τη συλλογική κατανόηση, την κοινωνική συναίνεση και την προοδευτική ανάπτυξη προς ένα πιο σταθερό και βιώσιμο μέλλον.
Η Deloitte διεθνώς υποστηρίζει φορείς της δημόσιας διοίκησης στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων που προκύπτουν από τη χάραξη δημόσιας πολιτικής, αξιοποιώντας τεχνητή νοημοσύνη για πιο έξυπνες αποφάσεις και αποτελεσματικές υπηρεσίες. Παράλληλα, παρακολουθεί τις νέες τάσεις, αναδεικνύοντας τις πραγματικές δυνατότητες και τις βέλτιστες πρακτικές που διαμορφώνουν τον δημόσιο τομέα του «αύριο».
Της Έρης Νίκα, Principal Strategy Advisory, Deloitte Ελλάδος