Σε αναπτυξιακή τροχιά έχει εισέλθει τα τελευταία χρόνια ο τομέας του facility management στην εγχώρια αγορά. Με τον συνολικό τζίρο των αντίστοιχων υπηρεσιών να προσεγγίζει τα 1,5 δισ. ευρώ. Αν, ωστόσο, προστεθούν και οι ολοένα αυξανόμενες συμβάσεις που αφορούν τη διαχείριση δημοσίων κτιρίων και υποδομών, το ποσό φτάνει τα 2 δισ. ευρώ. Αυτό εξηγεί και γιατί ο συγκεκριμένος κλάδος έχει προσελκύσει ορισμένα από τα πιο βαριά ονόματα του επιχειρηματικού χάρτη, με τον ανταγωνισμό να… χτυπάει κόκκινο.
Οι ιστορικές ρίζες
Το facility management, με την έννοια της διαχείρισης εγκαταστάσεων, εμφανίστηκε αρχικά στις ΗΠΑ κατά τη δεκαετία του 1960, όταν ο Ρος Περό χρησιμοποίησε πρώτος τον συγκεκριμένο όρο για να αναπτυχθεί τα επόμενα χρόνια όσο αυξάνονταν οι ανάγκες ακριβώς για τη συντονισμένη και αποτελεσματική διαχείριση κτιρίων και υποδομών καλύπτοντας απαραίτητες υποστηρικτικές υπηρεσίες, όπως ο καθαρισμός και η συντήρησή τους.
Στην Ευρώπη, πέραν σποραδικών περιπτώσεων, ο κλάδος άρχισε να αποκτά υπόσταση αρκετά αργότερα, στα τέλη της δεκαετίας του ’90, γνωρίζοντας έκτοτε θεαματική ανάπτυξη. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αναλυτών, η ευρωπαϊκή αγορά facility management αναμένεται να ανέλθει στα 365 δισ. δολάρια το 2027 και να υπερβεί τα 400 δισ. έως το 2030.
Στην Ελλάδα οι πρώτες εταιρείες που παρείχαν αντίστοιχες υπηρεσίες (κυρίως καθαρισμό κτιρίων) εμφανίστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όπως η Cowa Hellas, η οποία ξεκίνησε τη δραστηριότητά της το 1979 και συνεχίζει έως και σήμερα.
Ωστόσο, η ολοκληρωμένη (integrated) διαχείριση εγκαταστάσεων άρχισε να αναπτύσσεται πιο έντονα τα τελευταία χρόνια. Στο πλαίσιο αυτό, το 2014 ιδρύθηκε ο Ελληνικός Σύνδεσμος για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Εγκαταστάσεων (Hellenic Facility Management Associaton – HFMA) με στόχο την ενδυνάμωση και αναβάθμιση του κλάδου. Ο Σύνδεσμος έχει σήμερα 24 εταιρείες ως τακτικά μέλη καθώς άλλες 10 ως συνδεόμενα.
Η νέα εποχή
Με την ανάπτυξη νέων υποδομών, αλλά και τις απαιτητικές προδιαγραφές των σύγχρονων βιοκλιματικών κτιρίων, το facility management θεωρείται πλέον απαραίτητο για τη λειτουργία μεγάλων επιχειρήσεων, κτιριακών συγκροτημάτων, αλλά και σύνθετων εγκαταστάσεων, όπως τα αεροδρόμια, οι βιομηχανίες και τα logistics centers, προσφέροντας ολοκληρωμένες λύσεις. Με άλλα λόγια, έχουμε περάσει από την εποχή όπου οι εταιρείες αυτές αναλάμβαναν συνήθως τις υπηρεσίες καθαρισμού ή τη διεκπεραίωση κοινοχρήστων, σε μια φάση όπου αναδεικνύεται η ανάγκη ολοκληρωμένης διαχείρισης (total facility management), παρέχοντας σε ορισμένες περιπτώσεις όχι μόνο καθαριότητα και τεχνική συντήρηση, αλλά και υπηρεσίες φύλαξης, ανακαίνισης, ενεργειακής αναβάθμισης κ.ά.
Παράλληλα, εκτός από τον ιδιωτικό τομέα, τόσο το Δημόσιο όσο και η Αυτοδιοίκηση αναζητούν και για τις δικές τους υποδομές την ανάθεση της διαχείρισης σε εξωτερικούς συνεργάτες. Την ίδια στιγμή, όμως, και καθώς οι απαιτήσεις μεγαλώνουν, προστίθενται και νέες λύσεις μέσω των καινοτόμων τεχνολογιών (Internet of things, ΑΙ), ενώ αλλάζει και η μορφή της συγκεκριμένης αγοράς. Ετσι, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές μικρές εταιρείες σε όλη την Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια τάση συγκέντρωσης υπό τη σκέπη ισχυρότερων ομίλων που συνοδεύεται από την είσοδο επενδυτικών κεφαλαίων.
Οι ισχυροί παίκτες
Με βάση αυτές τις εξελίξεις διαμορφώνεται ένα νέο τοπίο στο οποίο κυριαρχούν οι μεγάλες επιχειρήσεις με τον μεταξύ τους ανταγωνισμό να εντείνεται.
Ο όμιλος Cordia, μία από κοινού επένδυση της SMERemediumCΑΡ και του Latsco family office, θεωρείται ο leader στον τομέα της διαχείρισης εγκαταστάσεων στην Ελλάδα, παρέχοντας ένα πλήρες φάσμα υπηρεσιών total facility management services και καλύπτοντας πλήρως τις ανάγκες εταιρειών του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. Διαθέτει μακρά παρουσία στην αγορά από το 2000 όταν ιδρύθηκε ως Axima Services, με το πρώτο συμβόλαιό της να αφορά τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών. Το 2008 εξαγοράστηκε από τον γαλλικό πολυεθνικό όμιλο GDF Suez και μετονομάστηκε σε Cofely Hellas. Το 2014 ανέλαβε τη μεγαλύτερη ως τότε σύμβαση total facility management στην Ελλάδα από τη Vodafone, ενώ το 2016 άλλαξε και πάλι όνομα σε Engie Hellas. Καθοριστικό σημείο στην πορεία της ήταν η εξαγορά της το 2021 από το επενδυτικό ταμείο SMERemediumCAP (του Νικόλαου Καραμούζη) οπότε και μετονομάστηκε σε Cordia. Ακολούθησαν οι εξαγορές της ESA Security Services και της Skymar Cleaning Services, το 2022, και δύο χρόνια αργότερα, αυτή της Imagin.
Τον Μάρτιο του 2025 ο όμιλος Cordia προχώρησε σε εξαγορές και εκτός συνόρων, αποκτώντας, αφενός, τη Mundus Services στη Βουλγαρία και, αφετέρου, σημαντικό ποσοστό σε εταιρεία υπηρεσιών επανδρωμένης φύλαξης και παροχής υπηρεσιών ασφάλειας στην Κύπρο, σε στρατηγική συνεργασία με την οικογένεια Παπαέλληνα.
Ετσι, μέσω εξαγορών και οργανικής ανάπτυξης, διαμορφώθηκε ο μεγαλύτερος όμιλος παροχής υπηρεσιών facility management στην Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή. Αντίστοιχες είναι και οι οικονομικές επιδόσεις καθώς εκτιμάται ότι ο όμιλος, το 2025, σε επίπεδο κύκλου εργασιών ξεπέρασε τα 165 εκατ. ευρώ, απασχολώντας ταυτόχρονα 5.000 εργαζομένους, γεγονός που τον καθιστά έναν από τους μεγαλύτερους εργοδότες στην Ελλάδα, ενώ στο πελατολόγιό του φιγουράρουν πάνω από 250 επιχειρήσεις του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα. Καθώς απαρτίζεται από έμπειρες και εξειδικευμένες εταιρείες με ηγετική παρουσία της καθεμίας στον κλάδο της (Cordia A.E., ESA Security Solutions Skymar Cleaning Services, Imagin) παρέχει ένα πλήρες χαρτοφυλάκιο υπηρεσιών, από την τεχνική συντήρηση και την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και υποδομών μέχρι την ηλεκτροκίνηση, την επανδρωμένη φύλαξη, τα «έξυπνα» συστήματα ασφαλείας και τον καθαρισμό εγκαταστάσεων, υποδομών και κτιρίων.
Ειδικότερα, η Cordia A.E. δραστηριοποιείται στους τομείς της ανάληψης και εκτέλεσης συμβάσεων παροχής ενεργειακών και περιβαλλοντικών υπηρεσιών, καθώς και ολοκληρωμένων υπηρεσιών συντήρησης, λειτουργίας και διαχείρισης εγκαταστάσεων, στο πλαίσιο των οποίων περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, και εργασίες κάθε είδους συντήρησης, λειτουργίας, επίβλεψης, προμήθειας και πώλησης πάσης φύσεως ανταλλακτικών, υλικών και εξοπλισμού, καθώς και εμπορίας ειδών που είναι απαραίτητα στα πλαίσια της εκτέλεσης των παραπάνω συμβάσεων.
Επιπρόσθετα, στους τομείς δραστηριότητάς της περιλαμβάνεται ο σχεδιασμός και η υλοποίηση ολοκληρωμένων λύσεων ενεργειακής και περιβαλλοντικής αποδοτικότητας (energy performance contracts) για κτίρια και βιομηχανίες εξασφαλίζοντας παράλληλα και τη σχετική χρηματοδότηση.
Από τους ισχυρότερους παίκτες της εγχώριας αγοράς και ουσιαστικά στη δεύτερη θέση μετά το Cordia Group είναι η Unison, σήμερα θυγατρικός βραχίονας του ομίλου Metlen. Η εταιρεία ιδρύθηκε το 1977 ως ISS Ελλάδας, με βασικούς μετόχους τη δανέζικη ISS και τα Τσιμέντα Ηρακλής. Το 1988 πέρασε στον αποκλειστικό έλεγχο της ISS, ενώ το 2002 ιδρύθηκε η ISS Human Resources, θυγατρική επικεντρωμένη στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού.
Το 2018 η εταιρεία εξαγοράστηκε από Ελληνες μετόχους διατηρώντας, όμως, την αποκλειστική συνεργασία με την ISS Global για την εγχώρια αγορά. Το 2021 έλαβε την επωνυμία Unison και στη συνέχεια ο επόμενος μεγάλος σταθμός στη διαδρομή της ήταν η εξαγορά του 100% του μετοχικού κεφαλαίου της, το 2023, από τον όμιλο Metlen (Μυτιληναίος) που έδωσε μεγάλη ώθηση και αναπτυξιακή προοπτική.
Η Unison ξεκίνησε παρέχοντας υπηρεσίες καθαριότητας για γραφειακά συγκροτήματα και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, αλλά στην πορεία επεκτάθηκε στις υπηρεσίες συντήρησης, ανακαίνισης, ενεργειακής διαχείρισης, φύλαξης, και ολοκληρωμένης υποστήριξης εγκαταστάσεων.
Απαρτίζεται σήμερα από τη Unison Facility Services, τη Unison Integrated Facility Management και τη Unison Human Recourses.
Στο πελατολόγιό της η Unison έχει μερικούς από τους μεγαλύτερους ομίλους στην Ελλάδα, όπως Viohalco, Σκλαβενίτης, ΟΤΕ, ΔΕΛΤΑ, Αθηναϊκή Ζυθοποιία, όμιλος Υγεία, Metropolitan, Eurobank, PwC, «Astir Palace», «Μεγάλη Βρεταννία» αλλά και δημόσιους φορείς. Με βάση τα τελευταία δημοσιευμένα αποτελέσματα για το 2024, πέτυχε κύκλο εργασιών 73 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 69,76 εκατ. ευρώ προέρχονταν από τον βασικό πυλώνα της Unison Facility Services.
Σε τροχιά δυναμική ανάπτυξης έχει εισέλθει και η Ακτωρ Facility Management μετά τη μεταβίβασή της από την Ακτωρ ΑΤΕ στο Aktor Group (με επικεφαλής τον Αλέξανδρο Εξάρχου), τον Μάρτιο του 2025. Το στίγμα δόθηκε άμεσα καταρχάς με αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου κατά 7,7 εκατ. ευρώ και ταυτόχρονα με την εξαγορά ποσοστού 55% (προβλέπεται δικαίωμα απόκτησης και του υπολειπόμενου 45% εντός τριετίας), πέντε εταιρειών του ομίλου Oceanic Group of Companies (με τζίρο 20 εκατ. και προσωπικό 1.250 άτομα), οι οποίες δραστηριοποιούνται στον τομέα της φύλαξης και της συντήρησης εγκαταστάσεων, διευρύνοντας έτσι τη βεντάλια των υπηρεσιών και εδραιώνοντας τη θέση της εταιρείας στις υπηρεσίες total facility management.
Υπενθυμίζεται ότι το στρατηγικό πλάνο του oμίλου Aktor προβλέπει την ενίσχυση και ανάπτυξη ενός πλήρως καθετοποιημένου τομέα facility management, αποτελώντας έναν από τους πέντε βασικούς άξονες δραστηριότητάς του. Ετσι, σε εφαρμογή αυτού του στρατηγικού σχεδιασμού για δημιουργία νέων πηγών εσόδων από παράλληλες οικονομικές δραστηριότητες και ενδοομιλικές συνέργειες, ο όμιλος ενισχύει την προσφορά ολοκληρωμένων υπηρεσιών διαχείρισης εγκαταστάσεων μέσω της εκτέλεσης σημαντικών έργων σε διάφορους κλάδους, συμπεριλαμβανομένων των αεροδρομίων, του λιανικού εμπορίου, των ξενοδοχείων, των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, των κέντρων δεδομένων, των αυτοκινητόδρομων και της υγειονομικής περίθαλψης, καλύπτοντας όλες τις πτυχές της διαχείρισης εγκαταστάσεων.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι τον Μάιο του 2025 η κοινοπραξία Ακτωρ Facility Management – Μουσταφέρης Α.Ε. ανέλαβε κατόπιν διαγωνισμού τη διαχείριση φοιτητικών εστιών σε πέντε πόλεις της βόρειας και κεντρικής Ελλάδας. Στους ισχυρούς παίκτες του κλάδου περιλαμβάνεται η Redex του ομίλου Κοπελούζου, που δραστηριοποιείται στους τομείς παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών διαχείρισης κτιριακών εγκαταστάσεων, ανακατασκευής επαγγελματικών χώρων και εξοικονόμησης ενέργειας. Η Redex κατέγραψε το 2024 τζίρο 68 εκατ. ευρώ. Μεταξύ των πελατών της συγκαταλέγονται κορυφαίες ελληνικές και πολυεθνικές εταιρείες που λειτουργούν σε κτίρια γραφείων, καταστήματα, εμπορικά και εκθεσιακά κέντρα, κέντρα διανομής και βιομηχανικές εγκαταστάσεις, καθώς και οικιστικά συγκροτήματα. Σημειώνεται ότι η εταιρεία έχει αναλάβει και τη σύμβαση για το έργο συντήρησης και τεχνικής υποστήριξης υποδομών των 14 περιφερειακών αεροδρομίων της Fraport.
Το δικό της «παρών» δίνει και η θυγατρική της ΓΕΚ Τέρνα, GEK Services, η οποία δραστηριοποιείται ενεργά στην ανάπτυξη και διαχείριση συμβάσεων συντήρησης. Μεταξύ άλλων, η εταιρεία συνεχίζει την παροχή υπηρεσιών συντήρησης των Η/Μ εγκαταστάσεων των αυτοκινητοδρόμων, το facility management (συντήρηση ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού και καθαριότητα) των κτιρίων και άλλων εγκαταστάσεων προς τις Νέα Οδός Α.Ε. και Οδός Κεντρικής Ελλάδος Α.Ε. καθώς και την κατασκευή και συντήρηση πρασίνου στους αυτοκινητόδρομους που αυτές διαχειρίζονται. Από τον Μάρτιο του 2025 ανέλαβε τις εργασίες της λειτουργίας και συντήρησης των έργων παραχώρησης των Νέα Οδός Α.Ε. και Οδός Κεντρικής Ελλάδος Α.Ε. έχοντας προς εκτέλεση (το 2025) εργασίες ποσού περίπου 23 εκατ. ευρώ και για τα επόμενα χρόνια (έως και το τέλος του 2039), ύψους περίπου 29 εκατ. ευρώ ετησίως πλέον τιμαριθμικής αναπροσαρμογής.
Σημαντικό εκτόπισμα στην αγορά έχουν ακόμη η Dimand, η Alter Ego που ανήκει στην Allianz – Ευρωπαϊκή Πίστη, η Manifest, η Globe Williams, η Sarp Facility Management, η Ελέκτ, η FMS Facility Management Services κ.α.
New entry από Lamda
Παράλληλα, υπάρχει και μια… ενδιαφέρουσα άφιξη, καθώς η Lamda Development προχώρησε τον Ιανουάριο στη σύσταση της νέας εταιρείας Lamda Smart Living για τη διαχείριση ακινήτων στο πλαίσιο του project του Ελληνικού, δεδομένου ότι οι πρώτες παραδόσεις αναμένονται περί τα τέλη της χρονιάς με αρχές του 2027.
Η Lamda Development (με CEO τον Οδυσσέα Αθανασίου) προχώρησε τον Ιανουάριο στη σύσταση της νέας εταιρείας Lamda Smart Living, η οποια θα επικεντρωθεί στην παροχή υπηρεσιών διαχείρισης (property management) προς τους ιδιοκτήτες, μισθωτές και χρήστες οικιστικών, εμπορικών και επαγγελματικών ακινήτων, στο Ελληνικό
Η νέα εταιρεία θα επικεντρωθεί στην παροχή υπηρεσιών διαχείρισης (property management) προς τους ιδιοκτήτες, μισθωτές και χρήστες οικιστικών, εμπορικών και επαγγελματικών ακινήτων, καθώς και σε υπηρεσίες καθημερινότητας, διαχείρισης τρόπου ζωής (lifestyle services) και έξυπνης πόλης.
Ειδικότερα θα καλύπτει υπηρεσίες διαχείρισης κτιρίων κατοικιών, υπαίθριων χώρων στάθμευσης, κατασκευαστικές εργασίες για μη οικιστικά κτίρια κ.α. Επίσης, η νέα εταιρεία θα δραστηριοποιηθεί και στον τομέα της εκμετάλλευσης και συντήρησης αθλητικών εγκαταστάσεων, ενώ θα παρέχει και συνδυασμένες υπηρεσίες φύλαξης, υποδοχής κ.α.
Το αρχικό μετοχικό κεφάλαιο της Lamda Smart Living ανέρχεται σε 24 εκατ. ευρώ και επικεφαλής της είναι ο Οδυσσέας Αθανασίου (διευθύνων σύμβουλος της Lamda Development) ως πρόεδρος και ο Δημήτρης Καραστογιάννης ως διευθύνων σύμβουλος.
Διαβάστε ακόμη
Η αξιοποίηση της οικίας Brunetti στην Κω
«Αρχοντικό Χατζηγάκη»: Η μεγάλη ιστορία, η ορεινή πολυτέλεια και η…νέα περιπέτεια (pics)
Κοπεγχάγη: Το φεστιβάλ design και σε τι κάνει τη διαφορά από το Μιλάνο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα