Με ελέγχους που ξεκινούν από τη βιομηχανία, το χονδρεμπόριο και κρίκους της αγοράς καυσίμων ενεργοποιεί η Ανεξάρτητη Αρχή Εποπτείας της Αγοράς το νέο πλαίσιο αντιμετώπισης της ακρίβειας, μετά τη δημοσίευση της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου που επιβάλλει πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και 61 βασικά αγαθά. Το πλαίσιο συμπληρώνεται από τις υπουργικές αποφάσεις που εξειδικεύουν την εφαρμογή του μέτρου, σε μια περίοδο κατά την οποία στην αγορά αρχίζουν ήδη να κινούνται νέοι τιμοκατάλογοι που αναμένεται να επηρεάσουν τις τιμές έως και την περίοδο του Πάσχα.

Σύμφωνα με την πρόεδρο της Αρχής Δέσποινα Τσαγγάρη, το επιχειρησιακό σχέδιο των ελέγχων έχει ήδη καταρτιστεί και οι πρώτες στοχευμένες παρεμβάσεις αναμένεται να ξεκινήσουν μέσα στις επόμενες ημέρες. «Οι ανατιμήσεις που βλέπουμε σήμερα στα σούπερ μάρκετ έχουν στην πραγματικότητα ζητηθεί νωρίτερα από τη βιομηχανία και το χονδρεμπόριο», σημειώνει η Δέσποινα Τσαγγάρη, εξηγώντας γιατί οι πρώτοι έλεγχοι θα εστιάσουν σε αυτά τα επίπεδα της αγοράς. Η ίδια αναφέρει χαρακτηριστικά την περίπτωση των κρεάτων, όπου -όπως σημειώνει- οι μεταβολές στις τιμές συνδέονται συχνά με κινήσεις που ξεκινούν από το επίπεδο του χονδρεμπορίου πριν μεταφερθούν στο λιανεμπόριο.

Η εικόνα αυτή προκύπτει και από τα εργαλεία παρακολούθησης της αγοράς που χρησιμοποιεί η Αρχή. Μέσω ειδικών προγραμμάτων συλλογής δεδομένων -web crawlers ή bots- οι υπηρεσίες της μπορούν να αντλούν απευθείας από τα ηλεκτρονικά καταστήματα των μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ τις δημοσιευμένες τιμές και τη διαθεσιμότητα χιλιάδων προϊόντων, αποκτώντας έτσι σχεδόν σε πραγματικό χρόνο εικόνα για τις μεταβολές στο ράφι. Με τον τρόπο αυτό μπορούν να εντοπίζονται γρήγορα ασυνήθιστες αυξήσεις ή μεταβολές τιμών σε συγκεκριμένα προϊόντα πριν αυτές μεταφερθούν μαζικά στην αγορά. Αντίστοιχη εικόνα για την αγορά καυσίμων αντλείται από την πλατφόρμα Fuel Prices του υπουργείου Ανάπτυξης, όπου καταγράφονται καθημερινά οι τιμές πώλησης στα πρατήρια σε όλη τη χώρα.

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, αρκετές επιχειρήσεις έχουν ήδη αρχίσει να κοινοποιούν προς τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ νέους τιμοκαταλόγους που προβλέπεται να τεθούν σε ισχύ τις επόμενες εβδομάδες, ακόμη και πριν από την περίοδο του Πάσχα.

Σημειωτέον ότι στο οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων, οι προμηθευτές υποχρεούνται συνήθως να ενημερώνουν για αλλαγές τιμών αρκετό χρόνο πριν από την εφαρμογή τους, συχνά έναν μέχρι και δύο μήνες νωρίτερα, καθώς τα συμβόλαια συνεργασίας με τις αλυσίδες δεν επιτρέπουν άμεσες ανατιμήσεις στα προϊόντα που βρίσκονται ήδη στα ράφια. Τα διαθέσιμα στοιχεία της αγοράς δείχνουν πάντως ότι οι αυξήσεις δεν κατανέμονται ομοιόμορφα σε όλες τις κατηγορίες προϊόντων. Οι μεγαλύτερες μεταβολές τιμών καταγράφονται κυρίως σε κατηγορίες όπως snacks (περίπου +7,9%) και μη αλκοολούχα ποτά (+6,6%), ενώ μικρότερες αυξήσεις εμφανίζονται σε τυποποιημένα τρόφιμα (+2,4%), κατεψυγμένα προϊόντα (+1,4%) και γαλακτοκομικά (+0,9%).

Σε αυτό το πλαίσιο, στελέχη της αγοράς εκτιμούν ότι ορισμένες εταιρείες ενδέχεται να κινούνται προληπτικά, φοβούμενες πιθανή κλιμάκωση των επιπτώσεων από τη διεθνή κρίση και τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Ηδη στις διεθνείς αγορές αγροτικών προϊόντων καταγράφονται ανοδικές τάσεις, με τις τιμές σε βασικά δημητριακά όπως το σιτάρι και το καλαμπόκι να ενισχύονται τις τελευταίες εβδομάδες.

Το γεγονός όμως ότι οι αυξήσεις αυτές προαναγγέλλονται αρκετές εβδομάδες πριν εφαρμοστούν, ενδέχεται να λειτουργήσει τελικά υπέρ της προσπάθειας συγκράτησης των τιμών, καθώς δίνει χρόνο στους ελεγκτικούς μηχανισμούς να εξετάσουν τις κινήσεις της αγοράς πριν αυτές φτάσουν στον καταναλωτή.
Σε αυτό το περιβάλλον ενεργοποιείται και το πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους για βασικά αγαθά καθημερινής κατανάλωσης, το οποίο επεκτείνεται σε 61 κατηγορίες προϊόντων.

Το μέτρο θα ισχύσει έως τις 30 Ιουνίου 2026, οπότε και θα επανεξεταστεί ανάλογα με τις συνθήκες στην αγορά. Σε αντίθεση με τα καύσιμα, όπου το όριο ορίζεται με συγκεκριμένο ποσό ανά λίτρο, στα βασικά αγαθά το πλαφόν συνδέεται με την ιστορική τιμολόγηση των επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα, έως τις 30 Ιουνίου 2026 απαγορεύεται η αποκόμιση μεικτού περιθωρίου κέρδους μεγαλύτερου από τον μέσο όρο του 2025 για κάθε προϊόν. Το όριο αυτό εφαρμόζεται ανά κωδικό προϊόντος και αφορά το σύνολο της εφοδιαστικής αλυσίδας, από τη βιομηχανία παραγωγής και τους εισαγωγείς έως το χονδρεμπόριο και το οργανωμένο λιανεμπόριο.

Στη λίστα περιλαμβάνεται μεγάλο μέρος του «καλαθιού» βασικής κατανάλωσης των νοικοκυριών, από τρόφιμα όπως ρύζι, ψωμί, ζυμαρικά, όσπρια και κρέας έως γαλακτοκομικά προϊόντα, έλαια, αυγά και ζάχαρη. Παράλληλα, καλύπτονται και προϊόντα καθημερινής χρήσης όπως απορρυπαντικά, χαρτικά, είδη προσωπικής υγιεινής, βρεφικά προϊόντα αλλά και τροφές για κατοικίδια ζώα.

Το μέτωπο των καυσίμων

Η αγορά καυσίμων αποτελεί μία από τις βασικές προτεραιότητες για τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, σε μια περίοδο που οι τιμές στην αντλία καταγράφουν έντονη άνοδο. Τη μέρα ανακοίνωσης των μέτρων, στις 11 Μαρτίου, η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων διαμορφωνόταν στα 1,879 ευρώ ανά λίτρο, ενώ η αμόλυβδη 100 οκτανίων στα 2,073 ευρώ. Το diesel κίνησης έφθανε τα 1,859 ευρώ, το υγραέριο κίνησης (autogas) τα 1,162 ευρώ, ενώ το πετρέλαιο θέρμανσης κατ’ οίκον διαμορφωνόταν στα 1,430 ευρώ ανά λίτρο.

Η άνοδος αυτή αποτυπώνεται καθαρά στη σύγκριση με τις τιμές των αρχών του μήνα. Την 1η Μαρτίου η μέση τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων ήταν 1,754 ευρώ ανά λίτρο, γεγονός που σημαίνει ότι μέσα σε δέκα ημέρες αυξήθηκε κατά περίπου 12,5 λεπτά ή 7%. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η μεταβολή στο diesel κίνησης, το οποίο από 1,570 ευρώ έφθασε στα 1,859 ευρώ ανά λίτρο, σημειώνοντας άνοδο περίπου 18%, ενώ το πετρέλαιο θέρμανσης από 1,182 ευρώ ανέβηκε στα 1,430 ευρώ, καταγράφοντας αύξηση άνω του 20% στο ίδιο διάστημα.
Αντίστοιχα, η αμόλυβδη 100 οκτανίων αυξήθηκε από 1,962 ευρώ σε 2,073 ευρώ, ενώ το υγραέριο κίνησης από 1,048 ευρώ σε 1,162 ευρώ ανά λίτρο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η νέα Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου επεκτείνει το πλαίσιο των ελέγχων και στο περιθώριο κέρδους, θέτοντας για πρώτη φορά συγκεκριμένα αριθμητικά όρια τόσο για τις εταιρείες εμπορίας όσο και για τα πρατήρια λιανικής. Συγκεκριμένα, οι εταιρείες εμπορίας που προμηθεύουν πρατήρια δεν μπορούν να επιβάλλουν περιθώριο μεγαλύτερο από 0,05 ευρώ ανά λίτρο πάνω από την τιμή προμήθειας από τα διυλιστήρια για την αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων και το πετρέλαιο κίνησης. Αντίστοιχα, για τα πρατήρια λιανικής τίθεται ανώτατο περιθώριο 0,12 ευρώ ανά λίτρο πάνω από την τιμή προμήθειας από τις εταιρείες εμπορίας κατά την πώληση προς τους καταναλωτές, ενώ προβλέπεται και ειδική πρόβλεψη για τις νησιωτικές περιοχές λόγω του αυξημένου κόστους μεταφοράς και διανομής καυσίμων.

Οι έλεγχοι αναμένεται να επικεντρωθούν κυρίως στα πρατήρια και στις εταιρείες εμπορίας και διανομής καυσίμων, όπου μπορεί να διαπιστωθεί εάν τηρούνται τα όρια που θέτει η νομοθεσία. Ηδη, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Ανάπτυξης, τις τελευταίες δύο εβδομάδες πραγματοποιήθηκαν περίπου 1.500 έλεγχοι σε πρατήρια καυσίμων, κυρίως για ζητήματα νοθείας και παραβατικότητας.
Με την ενεργοποίηση του νέου πλαισίου, οι έλεγχοι αυτοί επεκτείνονται πλέον και στο περιθώριο κέρδους, με τους ελεγκτές να αντιπαραβάλλουν τα τιμολόγια αγοράς και πώλησης προκειμένου να διαπιστώνεται εάν τηρούνται τα όρια που θέτει η νομοθεσία.

Το κενό των διυλιστηρίων

Από τη ρύθμιση βέβαια απουσιάζει ένα κρίσιμο κομμάτι της αλυσίδας των καυσίμων, καθώς το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους δεν αφορά τα διυλιστήρια. Ωστόσο, η κυβέρνηση έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο πρόσθετων παρεμβάσεων, εάν η ενεργειακή κρίση κλιμακωθεί. Οπως ανέφερε τις προηγούμενες ημέρες ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος, η κυβέρνηση έχει επανεξετάσει την «εργαλειοθήκη» μέτρων που χρησιμοποιήθηκε το 2022 κατά την προηγούμενη ενεργειακή κρίση.
Στο πλαίσιο αυτό, εάν υπάρξουν έντονες ανατιμητικές πιέσεις στην αγορά καυσίμων, δεν αποκλείεται να ενεργοποιηθούν και πάλι παρεμβάσεις που αφορούν τη φορολόγηση των υπερκερδών των διυλιστηρίων, όπως είχε συμβεί και κατά την περίοδο της ενεργειακής κρίσης.

Πρόστιμα και διαπόμπευση

Το νέο πλαίσιο συνοδεύεται από αυστηρό σύστημα κυρώσεων για τις επιχειρήσεις που θα διαπιστωθεί ότι παραβιάζουν τα όρια στο περιθώριο κέρδους. Τα πρόστιμα που προβλέπει η Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου κυμαίνονται από 5.000 ευρώ έως και 5 εκατ. ευρώ, ανάλογα με τη βαρύτητα της παράβασης και το μέγεθος της επιχείρησης.

Σε περίπτωση υποτροπής, το πρόστιμο μπορεί να διπλασιαστεί, ενώ η νομοθεσία προβλέπει και τη δημοσιοποίηση των στοιχείων των παραβατών, μαζί με το ύψος του προστίμου που τους επιβάλλεται. Η πρακτική αυτή, που χρησιμοποιήθηκε και σε προηγούμενες περιόδους ελέγχων της αγοράς, αποσκοπεί στην ενίσχυση της αποτρεπτικής λειτουργίας των ελέγχων μέσω της λεγόμενης «δημόσιας έκθεσης» των επιχειρήσεων που παραβιάζουν τη νομοθεσία.
Παράλληλα, προβλέπονται πρόσθετες κυρώσεις σε περιπτώσεις παρεμπόδισης των ελέγχων ή απόκρυψης στοιχείων. Εάν μια επιχείρηση αρνηθεί να συνεργαστεί με τους ελεγκτικούς μηχανισμούς ή επιχειρήσει να παραποιήσει οικονομικά δεδομένα, μπορεί να επιβληθεί επιπλέον πρόστιμο που φθάνει έως και τις 50.000 ευρώ.

Οι έλεγχοι θα βασίζονται κυρίως στη σύγκριση των τιμολογίων αγοράς και πώλησης σε κάθε στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας, ώστε να διαπιστώνεται εάν το μεικτό περιθώριο κέρδους υπερβαίνει τα όρια που θέτει η νομοθεσία.

Κερδισμένοι και χαμένοι

Η επιβολή πλαφόν βέβαια προκαλεί αντιδράσεις από φορείς της αγοράς, οι οποίοι εκφράζουν επιφυλάξεις τόσο για την αποτελεσματικότητα του μέτρου όσο και για τις πιθανές επιπτώσεις στη λειτουργία των επιχειρήσεων.

Από την πλευρά του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων, στελέχη της αγοράς επισημαίνουν ότι οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ λειτουργούν ήδη με σχετικά περιορισμένα περιθώρια κέρδους και ότι οι αυξήσεις που εμφανίζονται στα ράφια συνδέονται συχνά με μεταβολές που έχουν προηγηθεί στη βιομηχανία και στο χονδρεμπόριο ή με τις διεθνείς τιμές πρώτων υλών. Μάλιστα στελέχη της αγοράς εξηγούσαν πώς το πλαφόν θα «επικροτήσει» αυτούς που έσπευσαν από το περασμένο καλοκαίρι και έπειτα, όταν είχε καταργηθεί σαν μέτρο, να αυξήσουν τα περιθώριά τους και οπότε τώρα το μέσο περιθώριό τους να επιτρέπεται να είναι μεγαλύτερο…
Εντονες αντιδράσεις εκφράζουν και οι πρατηριούχοι καυσίμων, οι οποίοι κάνουν λόγο για σοβαρές πιέσεις στη βιωσιμότητα των μικρών πρατηρίων από την επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους. Εκπρόσωποι του κλάδου χαρακτηρίζουν το μέτρο ακόμη και «ταφόπλακα» για μικρές επιχειρήσεις και αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο κινητοποιήσεων. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος της τελικής τιμής των καυσίμων διαμορφώνεται από τη φορολογία, καθώς ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης και ο ΦΠΑ αντιστοιχούν σε μεγάλο ποσοστό της τιμής στην αντλία.

Αντίστοιχες επιφυλάξεις εκφράζονται και από κλάδους της μεταποίησης τροφίμων. Η Ελληνική Ενωση Καφέ, για παράδειγμα, επισημαίνει ότι οι επιχειρήσεις του κλάδου αντιμετωπίζουν ήδη σημαντικές πιέσεις κόστους λόγω των έντονων διακυμάνσεων στις διεθνείς τιμές της πρώτης ύλης, των μεταφορικών και της ενέργειας, υπογραμμίζοντας ότι οι παρεμβάσεις στην αγορά θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις συνθήκες που διαμορφώνονται στις διεθνείς αγορές εμπορευμάτων.

Την ίδια στιγμή, επιμελητήρια και επαγγελματικοί φορείς καλούν την κυβέρνηση να παρακολουθεί στενά την εφαρμογή του μέτρου ώστε να αποφεύγονται στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, επισημαίνοντας ότι παρεμβάσεις αυτού του τύπου θα πρέπει να έχουν σαφώς προσωρινό χαρακτήρα και να συνοδεύονται από εντατικούς ελέγχους σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.

Το αν το νέο πλαίσιο θα καταφέρει να συγκρατήσει τις τιμές θα φανεί τις επόμενες εβδομάδες, καθώς η αγορά εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένων πιέσεων τόσο από την ενέργεια όσο και από τις διεθνείς τιμές πρώτων υλών.

Διαβάστε ακόμη

3 μαθήματα που μας διδάσκει το γκολφ για τη ζωή και τις επιχειρήσεις

Απίστευτα χρήματα για να αγοράσουν σπίτι με θέα στην Ακρόπολη (pics)

10 εντυπωσιακοί ουρανοξύστες που ολοκληρώνονται το 2026

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα