Πού βρισκόμαστε
Η Ελλάδα έχει αφήσει πίσω της τη φάση της μαζικής ανεργίας. Η ανεργία υποχώρησε στο 7,9% τον Ιούλιο του 2026, από 8,9% έναν χρόνο νωρίτερα, ενώ το ποσοστό απασχόλησης στις ηλικίες 20–64 έφτασε το 71,0% το 2025, στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί. Την ίδια στιγμή, λιγότεροι νέοι παραμένουν εκτός εργασίας, εκπαίδευσης ή κατάρτισης: το ποσοστό των 15–29 ετών μειώθηκε από 24,1% το 2015 σε 13,6% το 2025, καταγράφοντας τη δεύτερη μεγαλύτερη βελτίωση στην ΕΕ μετά την Ιταλία (Eurostat, 2026).
Η βελτίωση αυτή αποτυπώνει μια θετική πορεία της ελληνικής αγοράς εργασίας, η οποία συνεχίζει να συγκλίνει σταδιακά με τις ευρωπαϊκές επιδόσεις. Δείκτες όπως το ποσοστό απασχόλησης, η μακροχρόνια ανεργία και το ποσοστό του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα κινούνται προς σύγκλιση, έχοντας ωστόσο δρόμο να καλύψουν. Τα στοιχεία αναδεικνύουν τη σημασία της συνέχισης της θετικής πορείας και της περαιτέρω ενίσχυσης της συμμετοχής στην απασχόληση και της κοινωνικής και εισοδηματικής ανθεκτικότητας.
Η συνολική εικόνα αποτυπώνει, επομένως, μια αγορά εργασίας που έχει ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ενώ εξακολουθούν να υφίστανται διαρθρωτικές προκλήσεις ως προς την περαιτέρω διεύρυνση της συμμετοχής στην απασχόληση και τη διάχυση των οφελών της ανάπτυξης σε ευρύτερα τμήματα του πληθυσμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η περαιτέρω ενίσχυση της εισοδηματικής ασφάλειας και της πρόσβασης σε ευκαιρίες απασχόλησης παραμένει ένα σημαντικό πεδίο πολιτικής και κοινωνικής προτεραιότητας. Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη αν συνυπολογίσουμε ένα διεθνές περιβάλλον διαδοχικών κρίσεων — υγειονομικών, ενεργειακών, πληθωριστικών και γεωπολιτικών. Μια νέα διαταραχή στην οικονομία μπορεί να μεταφραστεί γρήγορα σε απώλεια εισοδήματος για τα νοικοκυριά και, κατ’ επέκταση, σε αυξημένη ανάγκη για κοινωνική προστασία. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν χρειαζόμαστε ένα δίχτυ ασφαλείας, αλλά αν αυτό μπορεί να κάνει περισσότερα από το να περιορίζει τις συνέπειες μιας απώλειας εισοδήματος.
Τι εννοούμε «εισοδηματική ασφάλεια»
Εισοδηματική ασφάλεια σημαίνει ότι ένα νοικοκυριό διαθέτει επαρκές και προβλέψιμο εισόδημα όταν η εργασία διακόπτεται ή οι συνθήκες ζωής μεταβάλλονται. Στην Ελλάδα, η εισοδηματική ασφάλεια διασφαλίζεται μέσα από ένα σύνολο επιμέρους εργαλείων — επίδομα ανεργίας, επίδομα παιδιού, προνοιακές παροχές αναπηρίας, στεγαστική στήριξη κ.ά. — με διαφορετικά κριτήρια επιλεξιμότητας, αρμόδιους φορείς και διαδικασίες.
Σήμερα, ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η ενίσχυση αυτού του προστατευτικού ρόλου, αλλά η εξέλιξή του. Η πρόκληση είναι η μετάβαση από ένα μοντέλο που περιορίζει τον ρόλο του στην καταβολή μιας παροχής, σε ένα πιο ενεργητικό και ολοκληρωμένο μοντέλο εισοδηματικής ασφάλειας, που αναγνωρίζει τις ανάγκες του πολίτη, προσαρμόζει την υποστήριξη στις ιδιαίτερες συνθήκες του και τον συνδέει με το κατάλληλο επόμενο βήμα.
Από την πληρωμή στη διαδρομή
Ένα παθητικό σύστημα απαντά σε ένα βασικό ερώτημα: «δικαιούται κάποιος οικονομική στήριξη;». Ένα πιο ενεργητικό σύστημα ξεκινά από εκεί, αλλά δεν σταματά στην απάντηση. Θέτει ένα δεύτερο, εξίσου σημαντικό ερώτημα: «τι χρειάζεται αυτός ο άνθρωπος για να προχωρήσει από εδώ και πέρα;»
Η διαφορά γίνεται πιο ξεκάθαρη μέσα από ένα απλό παράδειγμα. Μια μητέρα 38 ετών με δύο παιδιά προσχολικής ηλικίας λαμβάνει Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα.
Η μηνιαία καταβολή αρκεί για να σταθεροποιήσει το νοικοκυριό της, δεν αντιμετωπίζει όμως το εμπόδιο που την κρατά εκτός εργασίας: δεν υπάρχει διαθέσιμη θέση σε βρεφονηπιακό σταθμό στη γειτονιά της. Για εκείνη, επομένως, η ουσιαστική συνέχεια της στήριξης δεν είναι απαραίτητα μια μεγαλύτερη παροχή, αλλά η σύνδεση με μια θέση φροντίδας και, στη συνέχεια, με ένα πρόγραμμα κατάρτισης.
Εδώ βρίσκεται η βασική διαφορά: η παροχή παραμένει απαραίτητη, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της ολοκληρωμένη απάντηση. Είναι η αφετηρία μιας διαδρομής που χρειάζεται να ανταποκρίνεται στην πραγματική κατάσταση και στις ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Ίδια παροχή, διαφορετική ένταση στήριξης
Αν, λοιπόν, η ανάγκη δεν είναι ίδια για όλους, δεν μπορεί να είναι ίδια και η ένταση της υποστήριξης. Ένα ενιαίο, οριζόντιο μοντέλο είναι διοικητικά απλό, δεν ανταποκρίνεται όμως πάντα στις διαφορετικές ανάγκες των δικαιούχων.
Ένας προγραμματιστής 29 ετών που απολύθηκε λόγω αναδιάρθρωσης θα βρει πιθανότατα δουλειά μόνος του μέσα σε λίγους μήνες. Για εκείνον, μια απλή και γρήγορη ψηφιακή διαδικασία και η πρόσβαση σε αγγελίες εργασίας μπορεί να είναι αρκετή. Κάθε υποχρεωτικό ραντεβού αυτοπροσώπως ή κάθε αίτημα για πιστοποιητικό που το κράτος ήδη διαθέτει είναι χαμένος χρόνος — τόσο για τον ίδιο όσο και για την υπηρεσία.
Η εικόνα είναι διαφορετική για έναν δικαιούχο με μακροχρόνια ανεργία, χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο και ευθύνες φροντίδας ηλικιωμένου γονέα. Χρειάζεται εξατομικευμένη υποστήριξη και συντονισμό ανάμεσα σε τρεις ή τέσσερις διαφορετικές υπηρεσίες. Και δεν πρόκειται για οριακή κατηγορία: το 36,7% των ανέργων στην Ελλάδα αναζητά εργασία πάνω από δύο χρόνια, έναντι 16,5% στην ΕΕ. Στις γυναίκες το ποσοστό φτάνει το 40,3%, έναντι 32,2% στους άνδρες — η μεγαλύτερη τέτοια απόκλιση στην Ένωση (Eurostat, 2026).
Αυτό σημαίνει ότι το σύστημα χρειάζεται να μπορεί να αναγνωρίζει διαφορετικές αφετηρίες και να προσαρμόζει ανάλογα την υποστήριξη. Το εργαλείο που επιτρέπει αυτή τη διάκριση είναι η συστηματική αξιολόγηση αναγκών κατά την είσοδο στο σύστημα — μια πρακτική που εφαρμόζεται ήδη στις περισσότερες ευρωπαϊκές υπηρεσίες απασχόλησης.
Ο ρόλος της τεχνολογίας και των συμβούλων
Για να γίνει αυτή η διαφοροποίηση πράξη, χρειάζεται να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το ίδιο το σύστημα. Η αυτοματοποίηση δεν κάνει το σύστημα απρόσωπο· μπορεί να απελευθερώσει χρόνο για εκείνες τις περιπτώσεις όπου η ανθρώπινη παρέμβαση έχει μεγαλύτερη αξία. Όταν το εισόδημα διασταυρώνεται αυτόματα μέσω ΑΑΔΕ και ΕΦΚΑ αντί να ζητείται βεβαίωση από τον πολίτη, μειώνονται ταυτόχρονα ο χρόνος απόφασης, το διοικητικό βάρος και τα λάθη.
Ο χρόνος που εξοικονομείται μπορεί τότε να κατευθυνθεί εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη. Ο σύμβουλος υποστήριξης (στην δική μας περίπτωση ο υπάλληλος ενός δημόσιου φορέα) δεν χρειάζεται να λειτουργεί κυρίως ως διαχειριστής φακέλων, αλλά ως ο ενορχηστρωτής της διαδρομής: συνδέει τον πολίτη με τις υπηρεσίες απασχόλησης, κατάρτισης, υγείας ή κοινωνικής φροντίδας και παρακολουθεί την πρόοδό του. Έτσι, η ανθρώπινη παρέμβαση μετατοπίζεται από τη διαχείριση της διαδικασίας στην ουσιαστική υποστήριξη.
Τι σημαίνει «επιτυχία»
Όταν αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο παρέχεται η στήριξη, πρέπει να αλλάξει και ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούμε τον αντίκτυπό της. Ένα ενεργητικό σύστημα δεν μπορεί να μετρά μόνο πόσες αιτήσεις εγκρίθηκαν και πόσο γρήγορα πληρώθηκαν. Χρειάζεται δείκτες που δείχνουν αν η στήριξη λειτούργησε: χρόνος μέχρι την απόφαση, επαναλαμβανόμενες επαφές για την ίδια υπόθεση, ποσοστό ενστάσεων, και τελικά, πού βρίσκονται αυτοί οι άνθρωποι δώδεκα και είκοσι τέσσερις μήνες αργότερα.
Παράλληλα, η ακεραιότητα του συστήματος πρέπει να διασφαλίζεται ήδη από τον σχεδιασμό του, με πρόληψη λαθών, αναλογικούς ελέγχους και διαφάνεια. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποστηρίξει τόσο την αξιολόγηση αναγκών όσο και τον εντοπισμό σφαλμάτων, υπό την προϋπόθεση ότι συνοδεύεται από ανθρώπινη εποπτεία, λογοδοσία και μηχανισμούς ελέγχου μεροληψιών.
Πέρα από το δίχτυ ασφαλείας
Η συζήτηση για την εισοδηματική ασφάλεια, επομένως, δεν αφορά μόνο το πώς θα προστατεύσουμε καλύτερα έναν άνθρωπο όταν βρεθεί σε ανάγκη. Αφορά και το πώς θα τον βοηθήσουμε να προχωρήσει πέρα από αυτήν, μέσα από μια διαδρομή που ανταποκρίνεται στις πραγματικές του ανάγκες. Η μετάβαση σε ένα πιο ενεργητικό σύστημα δεν είναι τεχνική προσαρμογή, αλλά μια ευρύτερη επιλογή για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κοινωνική προστασία σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας.
Η επόμενη γενιά συστημάτων στην Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει να προστατεύει τους ανθρώπους όταν το χρειάζονται — αλλά ταυτόχρονα να τους βοηθά να προχωρήσουν προς μεγαλύτερη σταθερότητα και συμμετοχή. Γιατί ένα αποτελεσματικό δίχτυ ασφαλείας δεν είναι μόνο αυτό που αποτρέπει την πτώση. Είναι και αυτό που βοηθά τον άνθρωπο να ξανασταθεί.
Από τον Γιώργο Φράγκο, Partner, Human Capital Leader, Deloitte Ελλάδος, και τον Βαγγέλη Κραββαρίτη, Senior Manager, Ηuman Capital, Deloitte Ελλάδος