Τέσσερις στις δέκα ΜμΕ έχουν ήδη υιοθετήσει πρακτικές πράσινης καινοτομίας στην Κεντρική Μακεδονία. Την ίδια στιγμή, όμως, ο δείκτης κυκλικότητας παραμένει μόλις στο 3,1% και το ποσοστό ταφής αποβλήτων κινείται περίπου στο 90%. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει τόσο τη δυναμική όσο και την απόσταση που μένει να διανυθεί προς ένα πιο πράσινο και ανταγωνιστικό παραγωγικό μοντέλο.
Πώς μπορεί, λοιπόν, η πράσινη καινοτομία να περάσει από τη φιλοδοξία στην καθημερινότητα περισσότερων μικρομεσαίων επιχειρήσεων;
Σε αυτό το ερώτημα επιχειρεί να απαντήσει η Στρατηγική GREENSMES, η οποία αναπτύχθηκε με υπεύθυνο εταίρο το ΚΕΠΑ – Κέντρο Επιχειρηματικής & Πολιτιστικής Ανάπτυξης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου GREENSMES, το οποίο εντάσσεται στο διακρατικό πρόγραμμα ευρωπαϊκής εδαφικής συνεργασίας INTERREG IPA-ADRION. Στόχος της στρατηγικής είναι να δημιουργήσει ένα κοινό πλαίσιο για την καλύτερη σύνδεση των ΜμΕ με την έρευνα και την καινοτομία και να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, ερευνητικών φορέων, δημόσιων αρχών και φορέων υποστήριξης επιχειρήσεων σε ολόκληρη την περιοχή Αδριατικής–Ιονίου.
Η πράσινη μετάβαση δεν προχωρά παντού με την ίδια ταχύτητα
Η έρευνα που προηγήθηκε της Στρατηγικής αναδεικνύει μια περιοχή με σημαντικές δυνατότητες, αλλά και έντονες διαφοροποιήσεις. Οι επιμέρους χώρες και περιφέρειες βρίσκονται σε διαφορετικά επίπεδα ως προς τη θεσμική ωριμότητα, τις επενδυτικές δυνατότητες, τις υποδομές και την τεχνολογική ετοιμότητα. Παρ’ όλα αυτά, καταγράφεται μια σταδιακή σύγκλιση προς τους ευρωπαϊκούς στόχους για το κλίμα και την κυκλική οικονομία.
Οι προκλήσεις, ωστόσο, είναι σε μεγάλο βαθμό κοινές. Οι ΜμΕ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην πρόσβαση σε κατάλληλη χρηματοδότηση για πράσινες επενδύσεις, ενώ η σύνδεση της έρευνας με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς παραμένει ανεπαρκής. Παράλληλα, καταγράφονται ελλείψεις σε πράσινες και ψηφιακές δεξιότητες, περιορισμένη εμπορική αξιοποίηση ερευνητικών αποτελεσμάτων και σημαντικά εμπόδια για τη συμμετοχή των πολύ μικρών επιχειρήσεων.
Η τελευταία παράμετρος αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Κεντρική Μακεδονία, όπου οι ΜμΕ αποτελούν το 99,5% του συνόλου των επιχειρήσεων. Η επιτυχία της πράσινης μετάβασης, επομένως, συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα των μικρότερων επιχειρήσεων να αποκτήσουν πρόσβαση σε τεχνογνωσία, χρηματοδότηση, δεξιότητες και κατάλληλες λύσεις καινοτομίας.
Από την έρευνα στην επιχείρηση
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύει η Στρατηγική είναι η ανάγκη να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ έρευνας και επιχειρηματικότητας.
Ερευνητικά αποτελέσματα και πράσινες τεχνολογικές λύσεις υπάρχουν, όπως υπάρχουν και πραγματικές ανάγκες από την πλευρά των επιχειρήσεων. Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθούν αποτελεσματικότεροι μηχανισμοί που θα τα φέρουν κοντά: να καταγράφουν τις ανάγκες των ΜμΕ, να τις συνδέουν με διαθέσιμες λύσεις και τεχνογνωσία και να διευκολύνουν την πρόσβαση σε συνεργασίες και χρηματοδοτικά εργαλεία.
Σε αυτή τη διαδικασία, ιδιαίτερα σημαντικός αναδεικνύεται ο ρόλος των Φορέων Υποστήριξης Επιχειρήσεων, όπως επιμελητήρια, αναπτυξιακοί φορείς, συνεργατικοί σχηματισμοί καινοτομίας και τεχνολογικά πάρκα. Ως ενδιάμεσοι μεταξύ επιχειρήσεων, ερευνητικής κοινότητας και δημόσιας διοίκησης, μπορούν να συμβάλουν ώστε οι ανάγκες των ΜμΕ να μεταφράζονται σε συγκεκριμένες ευκαιρίες καινοτομίας, χρηματοδότησης και συνεργασίας.
Η συνεργασία ως προϋπόθεση για την πράσινη μετάβαση
Τα ευρήματα δείχνουν παράλληλα ότι σημαντικές ευκαιρίες μπορούν να προκύψουν μέσα από τη συστηματικότερη διακρατική συνεργασία και ανταλλαγή γνώσης, τη δημιουργία θεματικών δικτύων και συνεργατικών σχηματισμών, την αξιοποίηση των Πράσινων Δημόσιων Συμβάσεων και την ισχυρότερη διασύνδεση μεταξύ Έρευνας & Ανάπτυξης και ΜμΕ.
Η κατεύθυνση είναι σαφής: η πράσινη μετάβαση των επιχειρήσεων δεν μπορεί να επιτευχθεί από έναν φορέα ή έναν κλάδο μεμονωμένα. Προϋποθέτει ένα λειτουργικό οικοσύστημα στο οποίο επιχειρήσεις, έρευνα, δημόσια διοίκηση και κοινωνία των πολιτών συνεργάζονται, ανταλλάσσουν γνώση και συνδιαμορφώνουν λύσεις.
Ακριβώς αυτή η λογική ακολουθήθηκε και κατά την ανάπτυξη της Στρατηγικής GREENSMES. Η ανάλυση δεδομένων και πολιτικών συνδυάστηκε με διαδικασίες συν-δημιουργίας και διαλόγου με εταίρους και ενδιαφερόμενους φορείς σε τοπικό και διακρατικό επίπεδο, ώστε οι στρατηγικές κατευθύνσεις να ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες και εμπειρίες.
Ένα κοινό όραμα με ορίζοντα το 2030
Με βάση τα παραπάνω, η Στρατηγική GREENSMES διαμορφώνει ένα κοινό όραμα για μια περισσότερο συνεργατική, καινοτόμο και βιώσιμη περιοχή Αδριατικής–Ιονίου και θέτει συγκεκριμένους μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους έως το 2030.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ έρευνας και ΜμΕ, η ανάπτυξη πράσινων, ψηφιακών και καινοτομικών δεξιοτήτων, η καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση για πράσινη καινοτομία, η ενεργότερη συμμετοχή των πολύ μικρών επιχειρήσεων και η δημιουργία σταθερών μηχανισμών συνεργασίας πέρα από τη διάρκεια του ίδιου του έργου. Οι μηχανισμοί αυτοί βασίζονται, μεταξύ άλλων, στην ενίσχυση του ρόλου των φορέων υποστήριξης επιχειρήσεων ως ενδιάμεσων κρίκων μεταξύ ΜμΕ, ερευνητικών φορέων και άλλων οργανισμών του οικοσυστήματος καινοτομίας. Μέσα από στοχευμένη εκπαίδευση, εργαλεία υποστήριξης και μεθόδους μέτρησης αντικτύπου, οι φορείς αυτοί ενδυναμώνονται στο πλαίσιο του έργου ώστε να λειτουργούν ως πυρήνες προώθησης της πράσινης μετάβασης, να διευκολύνουν τη μεταφορά γνώσης και τη δημιουργία νέων συνεργασιών και να παρακολουθούν με μετρήσιμα αποτελέσματα την πρόοδο των επιχειρήσεων που υποστηρίζουν.
Το βασικό μήνυμα της Στρατηγικής είναι ότι η περιοχή διαθέτει ήδη γνώση, επιχειρηματική δυναμική και σημαντικές δυνατότητες συνεργασίας. Η πρόκληση είναι να συνδεθούν αποτελεσματικότερα και να μετατραπούν σε πράσινη καινοτομία που φτάνει στην πραγματική οικονομία.
Για τις ΜμΕ της Κεντρικής Μακεδονίας και της ευρύτερης περιοχής Αδριατικής–Ιονίου, αυτή η μετάβαση δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική αναγκαιότητα και νομική απαίτηση. Αποτελεί ταυτόχρονα ευκαιρία για καινοτομία, μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους.
Από τη Στρατηγική στην πράξη: μια ευκαιρία για τις ΜμΕ της Κεντρικής Μακεδονίας
Το GREENSMES περνά, όμως, από τη στρατηγική στην πράξη, δημιουργώντας συγκεκριμένες ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις της περιοχής. Προς αυτή την κατεύθυνση, το ΚΕΠΑ προσκαλεί πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας σε τομείς όπως η ενέργεια, οι ΤΠΕ, η μεταποίηση και η έξυπνη κινητικότητα, να υποβάλουν προτάσεις για ήπιες παρεμβάσεις πράσινης καινοτομίας.
Μέσω των Κουπονιών Υπηρεσιών GREENSMES (Vouchers), οι προτάσεις που θα επιλεγούν κατόπιν αξιολόγησης θα έχουν τη δυνατότητα να υλοποιηθούν με την υποστήριξη εξειδικευμένων εμπειρογνωμόνων του GREENSMES Roster of Experts, δίνοντας στις επιχειρήσεις την ευκαιρία να μετατρέψουν συγκεκριμένες ανάγκες και ιδέες σε εφαρμόσιμες πράσινες λύσεις που ενισχύουν τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητά τους.