Οι αποταμιεύσεις εκατομμυρίων Ευρωπαίων χάνουν σταδιακά αξία, καθώς παραμένουν σε λογαριασμούς με χαμηλές αποδόσεις, την ώρα που οι Βρυξέλλες επιχειρούν να διοχετεύσουν περισσότερα κεφάλαια προς τις αγορές επενδύσεων. Η επιλογή να παραμένουν οι αποταμιεύσεις σε τραπεζικούς λογαριασμούς χωρίς ενεργή διαχείριση έχει ένα αόρατο κόστος, το οποίο γίνεται όλο και πιο εμφανές. Σύμφωνα με τον European Wealth Drain Index της Revolut, οι Ευρωπαίοι χάνουν κατά μέσο όρο 294 ευρώ αγοραστικής δύναμης για κάθε 10.000 ευρώ που διατηρούν στην τράπεζα, καθώς οι αποδόσεις των καταθέσεων δεν επαρκούν για να καλύψουν πλήρως τον πληθωρισμό.
Η μελέτη της ψηφιακής τράπεζας καταγράφει την εικόνα μιας Ευρώπης όπου τεράστια ποσά παραμένουν αδρανή, ενώ παράλληλα οι κυβερνήσεις και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί αναζητούν τρόπους να ενισχύσουν τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και επενδύσεων.
Η Revolut ανέλυσε δεδομένα από 20.007 ενήλικες σε 20 κράτη μέλη της ΕΕ, συνδυάζοντας τις απαντήσεις τους με επίσημα στοιχεία για τον πληθωρισμό και τις καταθέσεις. Το συμπέρασμα είναι ότι μεγάλο μέρος των νοικοκυριών αφήνει τα χρήματά του εκτεθειμένα στη σταδιακή διάβρωση της αξίας τους.
Οι καταθέσεις δεν προλαβαίνουν τον πληθωρισμό
Στις 12 από τις 20 χώρες που εξετάστηκαν, οι μέσες αποδόσεις των ετήσιων καταθέσεων δεν καταφέρνουν να ξεπεράσουν τον ρυθμό αύξησης των τιμών.
Συνολικά, οι καταθέσεις προσφέρουν κατά μέσο όρο 2,76%, ενώ ο πληθωρισμός διαμορφώνεται στο 2,94%, γεγονός που σημαίνει ότι ακόμη και όσοι επιλέγουν προθεσμιακές λύσεις βλέπουν την πραγματική αξία των χρημάτων τους να μειώνεται.
Η απώλεια αυτή μπορεί να φαίνεται περιορισμένη σε μικρά ποσά, όμως σε επίπεδο ολόκληρης της Ευρώπης μετατρέπεται σε ένα σημαντικό οικονομικό μέγεθος. Η Revolut εκτιμά ότι περίπου 6,3 τρισ. ευρώ βρίσκονται σε χαμηλότοκες καταθέσεις στις 20 αγορές που εξετάστηκαν, ποσό που θα μπορούσε διαφορετικά να κατευθυνθεί σε επενδύσεις.
Το μεγαλύτερο κόστος είναι η χαμένη επενδυτική ευκαιρία
Πέρα από την επίδραση του πληθωρισμού, η αδράνεια των αποταμιευτών δημιουργεί και ένα μεγαλύτερο κόστος: την απώλεια πιθανών αποδόσεων από μακροπρόθεσμες επενδύσεις.
Σε σύγκριση με τη μέση ετήσια απόδοση δεκαετίας 9,06% του MSCI Europe ETF, η Revolut υπολογίζει ότι όσοι διατηρούν αποκλειστικά τα χρήματά τους σε μετρητά χάνουν περίπου 638 ευρώ ανά 10.000 ευρώ κάθε χρόνο.
Αν η εκτίμηση αυτή εφαρμοστεί στο σύνολο των 6,3 τρισ. ευρώ αδρανών καταθέσεων, τότε το ποσό αντιστοιχεί σε περίπου 422 δισ. ευρώ ετησίως σε δυνητικά κεφάλαια ανάπτυξης που δεν φτάνουν στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα νοικοκυριά, αλλά και τη συνολική ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς η Ευρώπη προσπαθεί να χρηματοδοτήσει την πράσινη μετάβαση, την τεχνολογία και τις υποδομές.
Γιατί οι Ευρωπαίοι αφήνουν τα χρήματά τους ακίνητα
Η έρευνα εντοπίζει τρεις βασικούς λόγους που εξηγούν τη χαμηλή συμμετοχή των πολιτών σε επενδυτικές επιλογές.
Πρώτον, η αδράνεια στις τραπεζικές επιλογές. Περίπου τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων δηλώνουν ότι δεν έχουν αλλάξει ποτέ τράπεζα για να αναζητήσουν καλύτερη απόδοση. Από αυτούς, το 26% αναφέρει ότι προτιμά την τράπεζα που ήδη χρησιμοποιεί, το 18% θεωρεί ότι η διαφορά στις αποδόσεις δεν αξίζει την αλλαγή, ενώ το 15% δηλώνει ότι δεν γνωρίζει πού να αναζητήσει εναλλακτικές λύσεις.
Δεύτερον, υπάρχει σημαντικό έλλειμμα γνώσης γύρω από την πραγματική απόδοση των χρημάτων. Σχεδόν οι μισοί συμμετέχοντες (46%) υπολογίζουν λανθασμένα την απόδοση των αποταμιεύσεών τους χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την επίδραση του πληθωρισμού. Παράλληλα, το 19% δεν γνωρίζει καν ότι ο πληθωρισμός μειώνει σταδιακά την αξία των χρημάτων που παραμένουν σε μετρητά.
Τρίτος παράγοντας είναι ο κατακερματισμός των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Περισσότεροι από τους μισούς χρησιμοποιούν διαφορετικές εφαρμογές για τις οικονομικές τους ανάγκες, ενώ το 45% αυτών δηλώνει ότι η πολυδιάσπαση αυτή λειτουργεί αποτρεπτικά για την επένδυση.
Την ίδια στιγμή, ένας στους πέντε Ευρωπαίους δεν διαθέτει καθόλου αποταμιεύσεις, γεγονός που δείχνει ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη διαχείριση κεφαλαίων, αλλά και τη δυνατότητα δημιουργίας οικονομικού αποθέματος.
Η συζήτηση για την υποχρεωτική επένδυση και το εμπόδιο του φόβου
Το μεγάλο ερώτημα που τίθεται είναι αν η παθητικότητα των αποταμιευτών μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο μέσω καλύτερων και πιο απλών επενδυτικών προϊόντων ή αν απαιτούνται πιο ενεργές παρεμβάσεις, όπως μοντέλα αυτόματης εγγραφής (auto-enrolment) που έχουν εφαρμοστεί σε ορισμένες χώρες για την ενίσχυση της συμμετοχής σε συνταξιοδοτικά προγράμματα.
Ο Rolandas Juteika, επικεφαλής του τομέα wealth and trading της Revolut, απορρίπτει την ιδέα μιας υποχρεωτικής συμμετοχής των πολιτών σε επενδυτικά σχήματα, υποστηρίζοντας ότι το βασικό πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη υποχρέωσης, αλλά η ανάγκη να μειωθούν τα εμπόδια που κρατούν τους ανθρώπους μακριά από τις αγορές.
Ωστόσο, η θέση της Revolut εξετάζεται και υπό το πρίσμα των εμπορικών της συμφερόντων, καθώς η εταιρεία διαθέτει επενδυτικές υπηρεσίες και προωθεί προϊόντα που συνδέονται με τη μετάβαση των καταναλωτών από τις απλές καταθέσεις στις επενδύσεις.
Η εταιρεία, η οποία διαθέτει περισσότερους από 80 εκατομμύρια πελάτες παγκοσμίως, υποστηρίζει ότι οι ενεργοί ιδιώτες επενδυτές από την Ευρωπαϊκή Ένωση στην πλατφόρμα της αυξήθηκαν κατά 56% σε ετήσια βάση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, για όσους δεν επενδύουν, το σημαντικότερο εμπόδιο είναι ο αντιλαμβανόμενος κίνδυνος, που αναφέρεται από το 29% των ερωτηθέντων, ενώ ακολουθεί η έλλειψη γνώσεων, με ποσοστό 27%.
«Η υποχρεωτική εγγραφή δεν αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της αδράνειας: τον αντιλαμβανόμενο κίνδυνο και την έλλειψη γνώσεων», ανέφερε ο Juteika, προσθέτοντας ότι η εμπειρία της πλατφόρμας δείχνει πως όταν μειώνεται το αρχικό εμπόδιο, περισσότεροι πολίτες είναι διατεθειμένοι να ξεκινήσουν.
Όπως σημείωσε, η διάμεση πρώτη επένδυση στην ΕΕ είναι μόλις 18 ευρώ, γεγονός που, σύμφωνα με τον ίδιο, δείχνει ότι η είσοδος στις αγορές μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και με πολύ μικρά ποσά.
Η ενοποίηση τραπεζών και επενδύσεων ως λύση στον κατακερματισμό
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται και ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες διαχειρίζονται τις οικονομικές τους υπηρεσίες.
Στην ερώτηση αν η συγκέντρωση τραπεζικών υπηρεσιών, αποταμιεύσεων και επενδύσεων σε μία ενιαία εφαρμογή περιορίζει πραγματικά την πολυδιάσπαση ή απλώς τη μεταφέρει σε άλλο επίπεδο, ο Juteika υποστήριξε ότι πρόκειται για ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς.
Όπως ανέφερε, η ενοποίηση αυτών των υπηρεσιών «αφαιρεί το διοικητικό εμπόδιο ανάμεσα στον μισθό, τις αποταμιεύσεις και τις κεφαλαιαγορές ενός ανθρώπου», επιτρέποντας στους πολίτες να έχουν πιο άμεση εικόνα και πρόσβαση στις επιλογές τους.
Μια Ευρώπη με διαφορετικές ταχύτητες στις αποταμιεύσεις
Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι ίδια σε όλες τις περιοχές της Ευρώπης. Οι διαφορές ανάμεσα στις χώρες είναι έντονες, τόσο ως προς την απόδοση των καταθέσεων όσο και ως προς τη διάθεση των πολιτών να στραφούν σε επενδύσεις.
Η κεντρική και ανατολική Ευρώπη εμφανίζει τα μεγαλύτερα κενά ανάμεσα στον πληθωρισμό και στα επιτόκια καταθέσεων. Στη Βουλγαρία η διαφορά φτάνει το 2,3%, στη Σλοβακία το 1,7% και στη Λιθουανία το 1,3%.
Την ίδια στιγμή, στις ίδιες περιοχές εμφανίζεται μεγαλύτερη προθυμία για μικρές επενδύσεις. Σε Βουλγαρία και Ρουμανία, το 51% των πολιτών δηλώνει ότι θα ήταν διατεθειμένο να ξεκινήσει επενδύσεις.
Αντίθετα, η δυτική και νότια Ευρώπη συγκεντρώνει τα μεγαλύτερα αποθέματα αδρανών κεφαλαίων. Η Γερμανία διαθέτει περίπου 1,9 τρισ. ευρώ σε καταθέσεις, ενώ η Γαλλία περίπου 588 δισ. ευρώ, με το επενδυτικό κενό να εκτιμάται μεταξύ 6% και 7%.
Στη βόρεια Ευρώπη, τα επιτόκια καταθέσεων κινούνται γενικά πιο κοντά στον πληθωρισμό, όμως η κατανόηση της επίδρασης του πληθωρισμού στον μακροπρόθεσμο πλούτο παραμένει χαμηλή. Στη Δανία και τη Σουηδία, λιγότεροι από τέσσερις στους δέκα πολίτες δηλώνουν ότι αντιλαμβάνονται αυτή τη σχέση.
Οι Βρυξέλλες θέλουν να κινητοποιήσουν τα ευρωπαϊκά κεφάλαια
Τα ευρήματα της Revolut έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο για τη διοχέτευση των ιδιωτικών αποταμιεύσεων προς την οικονομία.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει παρουσιάσει τις αδρανείς καταθέσεις ως ένα από τα βασικά προβλήματα της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη δεν στερείται ούτε τεχνολογίας ούτε αποταμιεύσεων, αλλά δυσκολεύεται να μετατρέψει αυτά τα κεφάλαια σε ανάπτυξη.
«Στην Ευρώπη δεν υπάρχει έλλειψη τεχνολογίας ή αποταμιεύσεων. Υπάρχει ακόμη έλλειψη ικανότητας να αναπτυχθούν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις σε κλίμακα», έχει αναφέρει.
Σύμφωνα με την ίδια, περίπου 10 τρισ. ευρώ αποταμιεύσεων νοικοκυριών βρίσκονται σε τραπεζικούς λογαριασμούς, ενώ σημαντικό μέρος των ευρωπαϊκών κεφαλαίων επενδύεται εκτός της ηπείρου.
Η λύση που προωθεί η Επιτροπή είναι η Savings and Investments Union, η οποία έχει στόχο να ενισχύσει τη σύνδεση των πολιτών με τις κεφαλαιαγορές και να δημιουργήσει περισσότερες πηγές χρηματοδότησης για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Το επενδυτικό κενό των 800 δισ. ευρώ και ο ρόλος των αποταμιεύσεων
Οι αριθμοί πίσω από την ευρωπαϊκή στρατηγική είναι ιδιαίτερα μεγάλοι.
Η έκθεση Draghi εκτιμά ότι η Ευρώπη χρειάζεται επιπλέον επενδύσεις ύψους 750 έως 800 δισ. ευρώ ετησίως μέχρι το 2030, προκειμένου να χρηματοδοτήσει την ψηφιακή μετάβαση, την ενέργεια, την άμυνα και τις υποδομές.
Με το δημόσιο χρέος να βρίσκεται στο 82,9% του ΑΕΠ της ΕΕ και στο 88,9% της Ευρωζώνης, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, οι κυβερνήσεις έχουν περιορισμένα περιθώρια να καλύψουν μόνες τους αυτές τις ανάγκες.
Η Savings and Investments Union, που εγκρίθηκε ως στρατηγική τον Μάρτιο του 2025 και βρίσκεται υπό την εποπτεία της επιτρόπου Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών Maria Luís Albuquerque, δεν προβλέπει παρεμβάσεις στις καταθέσεις των πολιτών ούτε δίνει τέτοια εξουσία στην ΕΕ.
Αντίθετα, βασίζεται σε κίνητρα και θεσμικές αλλαγές, όπως:
-δημιουργία απλούστερων λογαριασμών αποταμίευσης και επενδύσεων,
-αναθεώρηση του πανευρωπαϊκού συνταξιοδοτικού προϊόντος,
-αλλαγές στους κανόνες τιτλοποίησης,
-προσαρμογές στο πλαίσιο επενδύσεων τραπεζών και ασφαλιστικών εταιρειών,
-ενίσχυση της εποπτείας.
Η φον ντερ Λάιεν εκτιμά ότι το πακέτο μέτρων θα μπορούσε να απελευθερώσει έως και 470 δισ. ευρώ πρόσθετων επενδύσεων.
Οι αντιδράσεις και το δύσκολο στοίχημα της Ευρώπης
Η Revolut δηλώνει ότι στηρίζει τη στρατηγική των Βρυξελλών, θεωρώντας ότι χρειάζεται μια πιο ενιαία ευρωπαϊκή αγορά βασισμένη στις αρχές του open banking και open finance, ώστε οι πολίτες να έχουν πλήρη εικόνα της οικονομικής τους κατάστασης και να μπορούν να μετακινούν κεφάλαια ευκολότερα.
Ωστόσο, δεν υπάρχει πλήρης συμφωνία γύρω από την κατεύθυνση αυτή.
Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αντιμετωπίζοντας ένα τόσο μεγάλο χρηματοδοτικό κενό, έχει ισχυρό κίνητρο να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο κατευθύνονται οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών.
Παράλληλα, εκφράζονται ανησυχίες ότι η μεγαλύτερη εναρμόνιση των κανόνων μπορεί να οδηγήσει σε μεταφορά αρμοδιοτήτων από τις εθνικές αρχές και τους ίδιους τους αποταμιευτές προς τα ευρωπαϊκά όργανα.
Η φον ντερ Λάιεν, πάντως, έχει θέσει αυστηρό χρονοδιάγραμμα, επιδιώκοντας συμφωνία πριν από το τέλος του έτους.
«Πρέπει να καταλήξουμε σε συμφωνία με όλα τα 27 κράτη μέλη. Αν αυτό δεν καταστεί δυνατό, θα προχωρήσουμε με όσους είναι έτοιμοι», έχει δηλώσει.
Διαβάστε ακόμη
Νέος επενδυτικός κύκλος για τις ελληνικές τράπεζες – Τι καταγράφεται στο συνέδριο της ΒofA
Ενα καταφύγιο πολυτέλειας στην όαση της αιγυπτιακής ερήμου
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ