Στο επίκεντρο της παγκόσμιας διαστημικής βιομηχανίας βρίσκεται και αυτή την εβδομάδα το Παρίσι, με την κορυφαία ευρωπαϊκή επιχειρηματική συνάντηση για το διάστημα να βρίσκεται σε εξέλιξη, λίγες ημέρες μετά τη σύνοδο που διοργάνωσε η γαλλική κυβέρνηση, όπου η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανέδειξε τις δυνατότητες της Ευρώπης, επιχειρηματίες ανακοίνωσαν νέες συμφωνίες και ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν συνομίλησε με Γάλλο αστροναύτη που βρισκόταν στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
Από τη σύνοδο του Μακρόν απουσίασαν, ωστόσο, ορισμένες από τις σημαντικότερες αμερικανικές εταιρείες του κλάδου, μεταξύ των οποίων η SpaceX του Έλον Μασκ και η Blue Origin του Τζεφ Μπέζος. Η γαλλική κυβέρνηση άφησε σαφείς αιχμές κατά του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, συνδέοντας την απουσία τους με τις «φήμες περί πιέσεων» από την αμερικανική κυβέρνηση ώστε να μην παραστούν.
Η εξέλιξη αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της επιδείνωσης των διατλαντικών σχέσεων μετά την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ζητούν μεγαλύτερη αυτονομία στο διάστημα, οι εταιρείες αναπτύσσουν εναλλακτικές λύσεις απέναντι στη SpaceX και μεγάλοι όμιλοι του αεροδιαστημικού και αμυντικού κλάδου, όπως η Airbus και η Thales, ενώνουν δυνάμεις.
Η στρατηγική αυτή μπορεί να οδηγήσει σε αναδιάρθρωση της παγκόσμιας διαστημικής τάξης, ανατρέποντας δεκαετίες στενής συνεργασίας μεταξύ των ΗΠΑ και των συμμάχων τους. Η μετατόπιση των ισορροπιών ενδέχεται να αποδειχθεί δύσκολο, ακόμη και αδύνατο, να αναστραφεί μετά την αποχώρηση του Τραμπ από την προεδρία.
Η Ευρώπη μειώνει την εξάρτηση από τη NASA
Η NASA αποτέλεσε επί δεκαετίες σημαντικό εργαλείο ήπιας ισχύος των ΗΠΑ, ήδη από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Σήμερα, όμως, αντιμετωπίζει τον κίνδυνο να βρεθεί περισσότερο απομονωμένη στη διεθνή διαστημική σκηνή.
Παρότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να αποτελούν την κυρίαρχη δύναμη στο διάστημα, η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (ESA) να αποκτήσει μεγαλύτερη ανεξαρτησία δημιουργεί τον κίνδυνο να μείνει η Ουάσιγκτον εκτός σημαντικών διεθνών συνεργασιών.
Καθοριστικό ρόλο στην προσπάθεια αυτή διαδραματίζει ο γενικός διευθυντής της ESA, Γιόζεφ Ασμπάχερ.
Ο Αυστριακός αξιωματούχος κινείται σε λεπτές ισορροπίες, ιδιαίτερα μετά την απόφαση του επικεφαλής της NASA, Τζάρεντ Άιζακμαν, τον Μάρτιο να ακυρώσει το Gateway, ένα πολυεθνικό πρόγραμμα σεληνιακού δορυφόρου στο οποίο η ESA ανέπτυσσε βασικά τμήματα.
Η απόφαση ενίσχυσε την ανησυχία στην Ευρώπη για το πόσο εύκολα μπορεί να αλλάξουν οι προτεραιότητες της NASA.
«Η Ευρώπη είναι υπερβολικά εκτεθειμένη στη συνεργασία της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα στον τομέα της εξερεύνησης», δήλωσε ο Ασμπάχερ.
Η ακύρωση του Gateway, αλλά και η αμερικανική απόφαση να εγκαταλείψει αποστολή επιστροφής δειγμάτων από τον Άρη που υποστηριζόταν από την ESA, έδειξαν με ιδιαίτερα σαφή τρόπο ότι η Ευρώπη πρέπει να επανεξετάσει τη θέση της στην εξερεύνηση του διαστήματος.
Ο Άιζακμαν υποστήριξε ότι η NASA συμμετείχε σε διαβουλεύσεις με τους εταίρους της πριν από την απόφαση για το Gateway, λαμβάνοντας υπόψη το κόστος και τις δυσκολίες του χρονοδιαγράμματος. Παράλληλα, τόνισε ότι οι ΗΠΑ εξακολουθούν να συνεργάζονται με ευρωπαϊκούς εταίρους σε άλλα σεληνιακά προγράμματα.
Περισσότεροι ευρωπαϊκοί πύραυλοι και δορυφόροι
Ο Ασμπάχερ επιδιώκει τώρα να αυξήσει τις ευρωπαϊκές εκτοξεύσεις, να θέσει περισσότερους δορυφόρους σε τροχιά και να πείσει τις κυβερνήσεις να δώσουν μεγαλύτερη προτεραιότητα στην εξερεύνηση του διαστήματος.
Η ESA εξετάζει την αύξηση των αποστολών με τους πυραύλους Ariane 6 και Vega-C, ενώ παράλληλα επιδιώκει να πραγματοποιεί ευρωπαϊκές επανδρωμένες αποστολές αντί να αγοράζει θέσεις από τη SpaceX.
Τον περασμένο μήνα, η ESA ανέθεσε συμβάσεις άνω των 540 εκατ. ευρώ σε τρεις νεοφυείς επιχειρήσεις για την ανάπτυξη των πρώτων ευρωπαϊκών επαναχρησιμοποιούμενων πυραύλων.
Μία από αυτές, η γερμανική Isar Aerospace, πραγματοποίησε στις 5 Σεπτεμβρίου εκτόξευση από διαστημικό κέντρο στη Νορβηγία και έγινε η πρώτη εταιρεία που έστειλε πύραυλο σε τροχιά από την Ευρώπη.
Παράλληλα, οι μεγαλύτεροι ευρωπαϊκοί αεροδιαστημικοί όμιλοι επιχειρούν να περιορίσουν την εξάρτηση από τις ΗΠΑ.
Το Project Bromo, η προτεινόμενη συγχώνευση των δραστηριοτήτων στο διάστημα της ιταλικής Leonardo με την Airbus και τη Thales, αναμένεται να λάβει τις απαιτούμενες εγκρίσεις έως το τέλος του επόμενου έτους.
Η Ευρώπη ανοίγει μέτωπο και στους δορυφόρους
Ο Ασμπάχερ αναζητά επίσης στήριξη από χώρες που παραδοσιακά δεν διέθεταν ισχυρή παρουσία στη διαστημική βιομηχανία.
Τον Ιούλιο βρέθηκε στη Βαρσοβία για την ανακοίνωση ενός νέου κέντρου ασφαλείας, του πρώτου αντίστοιχου κέντρου της ESA στην Ανατολική Ευρώπη.
«Εάν είμαστε πραγματικά σοβαροί για την ευρωπαϊκή κυριαρχία, η Ευρώπη δεν μπορεί να μείνει πίσω από τις Ηνωμένες Πολιτείες και ιδιαίτερα την Κίνα στις δυνατότητες εξερεύνησης του διαστήματος», δήλωσε ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ.
Η ESA επιδιώκει επίσης συμφωνίες με τον Καναδά και την Ιαπωνία, οι οποίοι επηρεάστηκαν επίσης από την ακύρωση του Gateway.
Παράλληλα, η ευρωπαϊκή υπηρεσία συνεργάζεται με την Κίνα. Τον Ιανουάριο ο Ασμπάχερ φιλοξένησε τον επικεφαλής της κινεζικής διαστημικής υπηρεσίας, στην πρώτη συνάντηση σε αυτό το επίπεδο εδώ και σχεδόν μία δεκαετία. Οι δύο οργανισμοί συνεργάζονται σε κοινή αποστολή που εκτοξεύθηκε τον Μάιο.
IRIS²: Η ευρωπαϊκή εναλλακτική στο Starlink
Κρίσιμο ρόλο στη στρατηγική της Ευρώπης αναμένεται να διαδραματίσει και το IRIS², το ευρωπαϊκό δορυφορικό δίκτυο που σχεδιάζεται ως εναλλακτική λύση στο Starlink της SpaceX.
Η ESA διαθέτει 550 εκατ. ευρώ στο πρόγραμμα, ο συνολικός προϋπολογισμός του οποίου ξεπερνά τα 15,6 δισ. ευρώ. Οι πρώτες εκτοξεύσεις με ευρωπαϊκούς πυραύλους προγραμματίζονται από το 2029.
Η προσπάθεια για μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τη NASA, ωστόσο, δεν είναι εύκολη.
Τα κράτη-μέλη της ESA δεσμεύθηκαν να διαθέσουν 22,1 δισ. ευρώ για τα διαστημικά προγράμματα της υπηρεσίας την επόμενη τριετία, ποσό αυξημένο κατά 36%. Παραμένει, όμως, χαμηλότερο από τον ετήσιο προϋπολογισμό των 24,4 δισ. δολαρίων της NASA.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές διαστημικές αποστολές αντιμετωπίζουν ρυθμιστικά εμπόδια, σύνθετες χρηματοδοτικές δομές και διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες μεταξύ των κρατών-μελών.
Η συνεργασία μιας βιομηχανικής βάσης που εκτείνεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες παραμένει δύσκολη, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ ή την Κίνα, όπου οι πόροι ενός κράτους μπορούν να κινητοποιηθούν πιο αποτελεσματικά.
Η συνεργασία με τις ΗΠΑ δεν τελειώνει
Παρά την προσπάθεια για μεγαλύτερη αυτονομία, η ESA δεν σχεδιάζει να διακόψει τη συνεργασία της με τη NASA.
Η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από τη SpaceX για τη μεταφορά δορυφόρων και αστροναυτών σε τροχιά, ενώ επιδιώκει να συνεχίσει και το σχέδιο δημιουργίας βάσης στη Σελήνη με τις ΗΠΑ.
Η ESA παρέχει την Ευρωπαϊκή Μονάδα Υπηρεσίας του προγράμματος Artemis, ενώ Ευρωπαίος αστροναύτης θα συμμετάσχει στην Artemis III. Και τα 23 κράτη-μέλη της ESA έχουν υπογράψει τις Συμφωνίες Artemis.
Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική, επομένως, δεν σημαίνει πλήρη απομάκρυνση από τις ΗΠΑ. Σηματοδοτεί, όμως, μια προσπάθεια να αλλάξει η σχέση από την παραδοσιακή εξάρτηση σε μια πιο ισότιμη και αυτόνομη συνεργασία.
«Θα περάσουμε από μια σχέση που στο παρελθόν έμοιαζε περισσότερο με αυτήν μεταξύ ενός μεγαλύτερου και ενός μικρότερου εταίρου σε μια σχέση όπου η Ευρώπη θα δρα πιο αυτόνομα», εκτιμά ο επικεφαλής εξερεύνησης και επιστήμης του European Space Policy Institute, Λαρς Πέτσολντ.
Διαβάστε ακόμη
ΕΚΤ: «Καμπανάκι» για το ράλι της AI – Προειδοποιήσεις Βούιτσιτς -Λαγκάρντ για κίνδυνο διόρθωσης
Δουλεύεις υπερωρίες; Το κρυφό τίμημα για την καρδιά, τον εγκέφαλο και τη μακροζωία
Το δίλημμα στην Ευρώπη για την ενέργεια – Πράσινη μετάβαση ή επιστροφή στα ορυκτά καύσιμα
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ