Η Ευρώπη σχεδίαζε μέχρι πριν από λίγα χρόνια να αφήσει σταδιακά πίσω της μεγάλες εγκαταστάσεις φυσικού αερίου όπως το Karsto στη Νορβηγία. Οι γεωπολιτικές ανατροπές, όμως, άλλαξαν τις προτεραιότητες. Η ανάγκη για ασφαλή και σταθερό ενεργειακό εφοδιασμό επιστρέφει στην κορυφή της ατζέντας, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ότι οι στόχοι για ταχύτερη απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα μετατίθενται χρονικά.
Οι πόλεμοι στο Ιράν και την Ουκρανία έχουν ανατρέψει σημαντικό μέρος του ενεργειακού σχεδιασμού της ηπείρου. Η Ευρώπη εξακολουθεί να χρειάζεται μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου για την ηλεκτροπαραγωγή, τη θέρμανση των κατοικιών και τη λειτουργία της βιομηχανίας, ενώ ταυτόχρονα καλείται να εξασφαλίσει εναλλακτικές πηγές προμήθειας.
Σύμφωνα με το Politico, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο καθώς τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου βρίσκονται σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα ενόψει του χειμώνα, ενισχύοντας τους φόβους για νέες πιέσεις στους λογαριασμούς ενέργειας.
Παράλληλα, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε μια υπερβολική εξάρτηση από τις ΗΠΑ και το αμερικανικό LNG, φοβούμενες ότι η ενέργεια θα μπορούσε να μετατραπεί σε διαπραγματευτικό όπλο στις σχέσεις τους με την Ουάσιγκτον.
«Ζούμε σε έναν κόσμο όπου οι εξαρτήσεις μπορούν να μετατραπούν σε όπλο», έχει επισημάνει η Αν Μέτλερ, πρώην σύμβουλος του Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ.
Η Νορβηγία στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Νορβηγία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για την Ευρώπη.
Στην καρδιά του συστήματος βρίσκεται το Karsto, ένα τεράστιο βιομηχανικό συγκρότημα στις νορβηγικές ακτές και η μεγαλύτερη εγκατάσταση επεξεργασίας φυσικού αερίου του είδους της στην Ευρώπη.
Παρότι βρίσκεται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και καλύπτει μεγάλο μέρος των δικών της ενεργειακών αναγκών χωρίς ορυκτά καύσιμα, η Νορβηγία προμήθευσε πέρυσι σχεδόν το ένα τρίτο του φυσικού αερίου που εισήγαγε η ΕΕ, καθώς και περίπου 14% του αργού πετρελαίου.
Περίπου το ένα τέταρτο της νορβηγικής παραγωγής φυσικού αερίου περνά από το Karsto, με μεγάλες ποσότητες να καταλήγουν μέσω αγωγών στη Γερμανία, τη Γαλλία και το Βέλγιο.
Η παραγωγή φυσικού αερίου στη νορβηγική υφαλοκρηπίδα έχει μειωθεί την τελευταία δεκαετία. Η νέα πραγματικότητα στην Ευρώπη, ωστόσο, έχει αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για την αξιοποίηση όσο το δυνατόν μεγαλύτερου μέρους των εναπομεινάντων κοιτασμάτων.
Η Equinor επιστρέφει στις ενεργειακές της «ρίζες»
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της αλλαγής αποτελεί η Equinor, η μεγαλύτερη εταιρεία πετρελαίου και φυσικού αερίου της Νορβηγίας και τεχνικός διαχειριστής του Karsto.
Πριν από έξι χρόνια, όταν η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής βρισκόταν στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης, η εταιρεία είχε παρουσιάσει φιλόδοξο πρόγραμμα επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με στόχο την επίτευξη μηδενικών καθαρών εκπομπών έως τα μέσα του αιώνα.
Φέτος εγκατέλειψε έναν από τους στόχους της για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, χωρίς να εγκαταλείψει τον μακροπρόθεσμο στόχο των μηδενικών καθαρών εκπομπών, στρέφοντας μεγαλύτερη προσοχή στη νορβηγική υφαλοκρηπίδα.
Η αλλαγή αποτυπώνεται και στις συμφωνίες με ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Η Equinor υπέγραψε 15ετές συμβόλαιο προμήθειας φυσικού αερίου με τη γερμανική Uniper, επιβεβαιώνοντας ότι ακόμη και εταιρείες με στρατηγικές ενεργειακής μετάβασης αναζητούν παράλληλα μακροχρόνια εξασφάλιση φυσικού αερίου.
«Όλοι οι πελάτες μου στην Ευρώπη έχουν στρατηγική ενεργειακής μετάβασης και επενδύουν στις ανανεώσιμες πηγές. Ταυτόχρονα, όμως, εξασφαλίζουν μακροπρόθεσμα συμβόλαια φυσικού αερίου», έχει δηλώσει ο διευθύνων σύμβουλος της Equinor, Άντερς Οπένταλ.
Στόχος η διατήρηση της παραγωγής όσο το δυνατόν ψηλότερα
Η στροφή αυτή ήταν εμφανής και στο Σταβάνγκερ, την πόλη που αποτελεί την καρδιά της νορβηγικής πετρελαϊκής βιομηχανίας και φιλοξενεί την έδρα της Equinor.
Στο μεγάλο ενεργειακό συνέδριο Offshore Northern Seas (ONS), το οποίο συγκέντρωσε σχεδόν 70.000 ανθρώπους, επιχειρήσεις και πολιτικοί παρουσίασαν τη Νορβηγία ως τον αξιόπιστο προμηθευτή στον οποίο μπορεί να στηριχθεί μακροπρόθεσμα η Ευρώπη.
Η ίδια η νορβηγική κυβέρνηση, η οποία κατέχει τα δύο τρίτα της Equinor, δεν κρύβει τις προθέσεις της.
«Η στρατηγική μας είναι να είμαστε μακροπρόθεσμος προμηθευτής πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή αγορά», έχει δηλώσει ο υπουργός Ενέργειας Τέριε Όσλαντ, προσθέτοντας ότι στόχος είναι «όσο το δυνατόν υψηλότερη παραγωγή».
Το εγχείρημα, ωστόσο, δεν είναι εύκολο. Η νορβηγική παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου εκτιμάται ότι θα μπορούσε να μειωθεί τουλάχιστον κατά ένα τρίτο έως το 2050, ενώ στο βασικό σενάριο των αρμόδιων αρχών η υποχώρηση ενδέχεται να ξεπεράσει ακόμη και το 50%.
Για να περιοριστεί η πτώση απαιτούνται νέες επενδύσεις, προηγμένες τεχνολογίες και νέες ανακαλύψεις κοιτασμάτων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει η Θάλασσα του Μπάρεντς, όπου η εξερεύνηση απαιτεί μεγάλα κεφάλαια και αυξημένη ανάληψη κινδύνου.
Πετρέλαιο και φυσικό αέριο στηρίζουν τον νορβηγικό πλούτο
Για τη Νορβηγία υπάρχουν ισχυροί οικονομικοί λόγοι να συνεχίσει την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων.
Τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αποτέλεσαν τη βάση για τη δημιουργία του μεγαλύτερου κρατικού επενδυτικού ταμείου στον κόσμο, η αξία του οποίου έχει ξεπεράσει τα 2 τρισ. δολάρια. Οι ετήσιες μεταβιβάσεις από το ταμείο καλύπτουν περίπου το ένα πέμπτο του κρατικού προϋπολογισμού.
Η σημασία του κλάδου είναι ιδιαίτερα εμφανής στο Σταβάνγκερ, όπου η οικονομική και κοινωνική ζωή παραμένει στενά συνδεδεμένη με την πετρελαϊκή βιομηχανία.
Υπάρχουν, όμως, και έντονες αντιδράσεις. Περιβαλλοντικές οργανώσεις και οι Πράσινοι πιέζουν για ένα μοντέλο ανάπτυξης λιγότερο εξαρτημένο από τα ορυκτά καύσιμα, υποστηρίζοντας ότι η επιρροή των πετρελαϊκών εταιρειών στη νορβηγική πολιτική παραμένει εξαιρετικά ισχυρή.
Η μεγάλη ενεργειακή αντίφαση της Νορβηγίας
Η ίδια η Νορβηγία αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα ενεργειακά παράδοξα παγκοσμίως.
Ενώ είναι ένας από τους σημαντικότερους προμηθευτές πετρελαίου και φυσικού αερίου της Ευρώπης, στο εσωτερικό της χρησιμοποιεί σχετικά μικρές ποσότητες των καυσίμων που παράγει. Περίπου 90% της ηλεκτρικής ενέργειας παράγεται από υδροηλεκτρικά έργα, ενώ η χώρα διαθέτει το υψηλότερο ποσοστό ιδιοκτησίας ηλεκτρικών αυτοκινήτων στον κόσμο.
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που εξακολουθεί να προωθεί την πράσινη μετάβαση, και των ΗΠΑ, οι οποίες επιδιώκουν να ενισχύσουν τις εξαγωγές αμερικανικού LNG προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Η Equinor ακολουθεί αντίστοιχη στρατηγική. Συνεχίζει τις επενδύσεις σε υπεράκτια αιολικά έργα, αλλά ξεκαθαρίζει ότι το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής της θα εξακολουθήσει να προέρχεται από πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Η Ευρώπη θέλει πράσινη ενέργεια, αλλά εξακολουθεί να αγοράζει φυσικό αέριο
Εδώ βρίσκεται και η βασική αντίφαση της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Παρά τη μεγάλη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, των ηλεκτρικών οχημάτων και των αντλιών θερμότητας, πετρέλαιο και φυσικό αέριο εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ της τελικής ενεργειακής κατανάλωσης της Ευρώπης.
Όπως σημειώνει η Αν Μέτλερ, υπάρχει σημαντική απόσταση ανάμεσα σε όσα δηλώνει ότι θέλει η Ευρώπη και σε όσα τελικά επιβάλλει η ενεργειακή πραγματικότητα.
Η ήπειρος επιδιώκει την απανθρακοποίηση, αλλά ταυτόχρονα αγοράζει μεγάλες ποσότητες LNG και εξασφαλίζει μακροχρόνια συμβόλαια φυσικού αερίου. Η ενεργειακή ασφάλεια και το κόστος έχουν αποκτήσει μεγαλύτερο βάρος στις αποφάσεις κυβερνήσεων και επιχειρήσεων.
Η αντίφαση αποτυπώνεται ίσως καλύτερα στο ίδιο το Karsto. Ανεμογεννήτριες υψώνονται στους κοντινούς λόφους, την ώρα που οι εγκαταστάσεις συνεχίζουν να επεξεργάζονται τεράστιες ποσότητες φυσικού αερίου.
Η εικόνα συμπυκνώνει το ενεργειακό δίλημμα της Ευρώπης: η μετάβαση προς ένα μέλλον χωρίς ορυκτά καύσιμα παραμένει ο μακροπρόθεσμος στόχος, αλλά η ασφάλεια εφοδιασμού απαιτεί προς το παρόν περισσότερο και όχι λιγότερο ενδιαφέρον για το φυσικό αέριο.
Διαβάστε ακόμη
Πώς θα εγκαταστήσετε φωτοβολταϊκό στο μπαλκόνι
Αγορά ακινήτου κάτω από την αντικειμενική: Πόσα πρέπει να δικαιολογήσετε στην εφορία
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.