Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν κλιματικό λογαριασμό που αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο, καθώς καύσωνες, πυρκαγιές, ξηρασία και πλημμύρες προκαλούν ολοένα μεγαλύτερες ζημιές σε υποδομές, επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Το δίλημμα για τις κυβερνήσεις γίνεται πλέον κυρίως οικονομικό: περισσότερες επενδύσεις στην πρόληψη σήμερα ή πολύ υψηλότερο κόστος αποκατάστασης στο μέλλον.
Η ένταση των ακραίων φαινομένων το φετινό καλοκαίρι ενισχύει την πίεση προς τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αυξήσουν σημαντικά τις δαπάνες για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται πλέον στις περιβαλλοντικές καταστροφές, αλλά περνούν απευθείας στην οικονομία, επηρεάζοντας την ανάπτυξη, τις δημόσιες δαπάνες, τις ασφαλιστικές καλύψεις και τελικά το διαθέσιμο εισόδημα.
Οι διαδοχικοί καύσωνες, η επιδείνωση της ξηρασίας και οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές έχουν αφήσει πίσω τους σημαντικές απώλειες τους τελευταίους μήνες. Μάλιστα, υπάρχουν εκτιμήσεις ότι το συνολικό πλήγμα θα μπορούσε να εξανεμίσει τη μέτρια αύξηση του ΑΕΠ της ΕΕ για το 2026.
Ο κλιματικός λογαριασμός για την ευρωπαϊκή οικονομία
Τα μεγέθη που βρίσκονται στο τραπέζι αποτυπώνουν το εύρος του προβλήματος. Οι καταστροφές που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή εκτιμάται ότι έχουν ήδη αφαιρέσει περίπου 1% από το ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ χωρίς επαρκή μέτρα το πλήγμα θα μπορούσε να φτάσει το 2,3% έως το 2050 και ακόμη και το 7% μέχρι το τέλος του αιώνα.
Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι προβλέψεις για τις οικονομίες που βρίσκονται περισσότερο εκτεθειμένες σε ακραία φαινόμενα. Οι σωρευτικές απώλειες στο ΑΕΠ των πιο ευάλωτων χωρών θα μπορούσαν να αγγίξουν ακόμη και το 7% μεταξύ 2026 και 2030.
Ο Επίτροπος της ΕΕ για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, προειδοποιεί ότι η Ευρώπη δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να αντιμετωπίζει την προσαρμογή ως δευτερεύουσα πολιτική. Η λογική είναι ότι όσο καθυστερούν οι επενδύσεις σε αντιπλημμυρική προστασία, πυροπροστασία, ανθεκτικότερες υποδομές και προσαρμογή των πόλεων στις υψηλές θερμοκρασίες, τόσο μεγαλύτερες θα είναι οι μελλοντικές οικονομικές απώλειες.
Με άλλα λόγια, η επιλογή είναι «πληρώστε τώρα ή πληρώστε περισσότερα αργότερα».
Χρειάζονται 70 δισ. ευρώ τον χρόνο
Το επενδυτικό κενό είναι ήδη μεγάλο. Υπολογίζεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται περίπου 70 δισ. ευρώ ετησίως για μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, από έργα πρόληψης πλημμυρών μέχρι παρεμβάσεις για τη μείωση της θερμοκρασίας στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Σήμερα, ωστόσο, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις διαθέτουν συνολικά περίπου 29 δισ. ευρώ τον χρόνο για τέτοιες δράσεις. Την ίδια στιγμή, οι ετήσιες ζημιές σε υποδομές και περιουσιακά στοιχεία που συνδέονται με κλιματικά φαινόμενα ανέρχονται κατά μέσο όρο σε περίπου 45 δισ. ευρώ.
Η αριθμητική καταδεικνύει το πρόβλημα: οι χώρες δαπανούν λιγότερα για να προλάβουν τις καταστροφές από όσα χάνουν κάθε χρόνο εξαιτίας τους.
Το γεγονός ότι αρκετές κυβερνήσεις διαθέτουν περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο περιπλέκει την εξίσωση. Οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες, το υψηλότερο κόστος δανεισμού και οι πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς περιορίζουν τις δυνατότητες νέων παρεμβάσεων. Ωστόσο, το επιχείρημα των Βρυξελλών είναι ότι η μη πραγματοποίηση των επενδύσεων δεν εξοικονομεί πραγματικά χρήματα, αλλά απλώς μεταφέρει έναν μεγαλύτερο λογαριασμό στο μέλλον.
Οι συνέπειες, άλλωστε, δεν είναι μόνο δημοσιονομικές. Αφορούν την υγεία, την παραγωγικότητα, τις επιχειρήσεις, τις υποδομές, τις κοινωνικές ανισότητες και την ασφαλιστική αγορά.
Μεγάλη απόδοση από τις επενδύσεις πρόληψης
Οι επενδύσεις στην κλιματική ανθεκτικότητα μπορούν παράλληλα να έχουν σημαντικό οικονομικό πολλαπλασιαστή. Υπολογίζεται ότι κάθε 1 δολάριο που κατευθύνεται σε μέτρα προσαρμογής μπορεί να δημιουργήσει οφέλη 10 δολαρίων μέσα σε μία δεκαετία.
Ακόμη μεγαλύτερη εμφανίζεται η απόδοση σε ορισμένες κατηγορίες έργων. Για παράδειγμα, επένδυση 1 δισ. δολαρίων στην προστασία των ακτών μπορεί να αποτρέψει ζημιές ύψους έως 14 δισ. δολαρίων.
Στην αντίθετη περίπτωση, η αδράνεια μπορεί να δημιουργήσει ένα δεύτερο, λιγότερο εμφανές κόστος: ολοένα περισσότερες περιοχές ενδέχεται να καταστούν δύσκολο ή ακόμη και αδύνατο να ασφαλιστούν. Η αύξηση της συχνότητας και της έντασης των καταστροφών μπορεί να οδηγήσει σε ακριβότερα ασφάλιστρα ή σε περιορισμό της ασφαλιστικής κάλυψης σε περιοχές υψηλού κινδύνου.
Ενισχύεται ο ευρωπαϊκός μηχανισμός πυρόσβεσης
Παράλληλα με τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις, η ΕΕ επιχειρεί να ενισχύσει και την άμεση δυνατότητα αντίδρασης απέναντι στις καταστροφές.
Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού σχεδιασμού έχουν αναπτυχθεί σχεδόν 800 πυροσβέστες και μέλη ειδικών ομάδων, οι οποίοι μπορούν να μετακινηθούν ανάλογα με το πού κορυφώνεται ο κίνδυνος. Ταυτόχρονα προβλέπεται περαιτέρω ενίσχυση του ευρωπαϊκού στόλου εναέριας πυρόσβεσης.
Η μεγαλύτερη επιχειρησιακή ετοιμότητα, όμως, θεωρείται μόνο ένα μέρος της λύσης. Η στρατηγική κατεύθυνση είναι να δοθεί περισσότερο βάρος στην πρόληψη, ώστε τα κράτη να μη χρειάζεται κάθε καλοκαίρι να αντιμετωπίζουν τις ίδιες καταστάσεις ως έκτακτες κρίσεις.
Το νέο ευρωπαϊκό σχέδιο και οι τρεις πυλώνες
Μέσα στους επόμενους μήνες αναμένεται να παρουσιαστεί ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την κλιματική ανθεκτικότητα, με στόχο να υπάρξει περισσότερο συντονισμένη αντιμετώπιση των κινδύνων σε ολόκληρη την Ένωση.
Ο σχεδιασμός βασίζεται σε τρεις κεντρικούς πυλώνες.
Ο πρώτος αφορά τη δημιουργία ενός κοινού σεναρίου κλιματικού κινδύνου, πάνω στο οποίο θα πρέπει να βασίζεται ο σχεδιασμός όλων των κυβερνήσεων. Με αυτόν τον τρόπο, οι χώρες θα χρησιμοποιούν κοινές παραδοχές για τη συχνότητα και την ένταση των μελλοντικών φαινομένων.
Ο δεύτερος αφορά την αποσαφήνιση των αρμοδιοτήτων. Οι Βρυξέλλες θέλουν να καθοριστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιος έχει την ευθύνη και ποιος πληρώνει για κάθε παρέμβαση: δήμοι, περιφέρειες, εθνικές κυβερνήσεις ή ευρωπαϊκοί θεσμοί. Από την πυρόσβεση και τη φύτευση δέντρων στις πόλεις έως την προστασία των ηλικιωμένων από τους καύσωνες, το ζητούμενο είναι να μην υπάρχουν κενά ευθύνης.
Ο τρίτος πυλώνας προβλέπει την ενσωμάτωση της κλιματικής ανθεκτικότητας σε όλες τις δημόσιες πολιτικές. Αυτό σημαίνει ότι κάθε νέα επένδυση σε υποδομές, κάθε νομοθετική παρέμβαση και κάθε μεγάλη δημόσια δαπάνη θα πρέπει να αξιολογείται και με βάση τις μελλοντικές κλιματικές συνθήκες.
Η προειδοποίηση για τα επόμενα καλοκαίρια
Η προσαρμογή δεν υποκαθιστά την ανάγκη περιορισμού των εκπομπών άνθρακα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιμένει ότι απαιτούνται παράλληλα ταχύτερη μείωση των εκπομπών και μεγαλύτερες επενδύσεις στην προστασία από τις συνέπειες της υπερθέρμανσης.
Ακόμη όμως και στην υποθετική περίπτωση που οι παγκόσμιες εκπομπές μηδενίζονταν άμεσα, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής που έχει ήδη συντελεστεί θα εξακολουθούσαν να γίνονται αισθητές για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί για περισσότερους καύσωνες, πυρκαγιές, πλημμύρες και περιόδους ξηρασίας.
Το μήνυμα είναι ότι τα καλοκαίρια του 2027 και του 2028 δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως ακόμη δύο «δοκιμές αντοχής». Οι κίνδυνοι είναι πλέον γνωστοί και, μαζί τους, το οικονομικό κόστος της αδράνειας. Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η προσαρμογή μετατρέπεται έτσι από περιβαλλοντική επιλογή σε δημοσιονομική και οικονομική αναγκαιότητα.
Διαβάστε ακόμη
Πώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει διαμορφώσει τις παγκόσμιες αγορές
«Βόμβα» για την COSCO: Καταγγελίες για κρυφό εξοπλισμό συλλογής στρατιωτικών πληροφοριών
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ