Για δεκαετίες, η Σουηδία παρουσιαζόταν ως το απόλυτο ευρωπαϊκό παράδειγμα κοινωνικού κράτους: υψηλή φορολογία, ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες και ένα εκτεταμένο δίχτυ προστασίας που κάλυπτε σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής των πολιτών. Σήμερα όμως, πίσω από την εικόνα της σκανδιναβικής ισορροπίας, η χώρα έχει αλλάξει βαθιά. Χωρίς θεαματικές πολιτικές συγκρούσεις ή θορυβώδεις ανατροπές, η Σουηδία προχώρησε σε μια σταδιακή αλλά ριζική μεταμόρφωση, περιορίζοντας το αποτύπωμα του κράτους και ανοίγοντας ολοένα περισσότερο χώρο στις ιδιωτικές επιχειρήσεις και στην οικονομία της αγοράς.
Η αλλαγή είναι πλέον ορατή σε ολόκληρο το κοινωνικό και οικονομικό μοντέλο της χώρας. Σχεδόν οι μισές μονάδες πρωτοβάθμιας περίθαλψης λειτουργούν υπό ιδιωτική διαχείριση, ενώ μεγάλο μέρος τους ανήκει σε funds και επενδυτικά κεφάλαια. Παράλληλα, ένα στα τρία δημόσια λύκεια βρίσκεται πλέον στα χέρια ιδιωτικών εταιρειών, πολλές από τις οποίες είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο.
Η Σουηδία των 11 εκατομμυρίων κατοίκων έχει μετατραπεί σε μια από τις πιο ανοιχτές οικονομίες της Ευρώπης απέναντι στον επιχειρηματικό καπιταλισμό, διατηρώντας παράλληλα ορισμένα βασικά στοιχεία κοινωνικής προστασίας. Οι υποστηρικτές των μεταρρυθμίσεων θεωρούν ότι αυτή η μετάβαση έδωσε νέα ώθηση στην ανάπτυξη, ενίσχυσε την καινοτομία και δημιούργησε ένα πιο ανταγωνιστικό οικονομικό περιβάλλον.
Οι αριθμοί ενισχύουν αυτή την εικόνα. Οι δημόσιες κοινωνικές δαπάνες έχουν υποχωρήσει περίπου στο 24% του ΑΕΠ, επίπεδο που προσεγγίζει πλέον περισσότερο το αμερικανικό μοντέλο παρά τις παραδοσιακές ευρωπαϊκές οικονομίες. Παράλληλα, οι προβλέψεις για τη σουηδική οικονομία κάνουν λόγο για ετήσια ανάπτυξη κοντά στο 2% έως το τέλος της δεκαετίας, ρυθμό αισθητά υψηλότερο από αυτόν που αναμένεται σε μεγάλες οικονομίες όπως η Γαλλία και η Γερμανία.
Η φορολογική πολιτική άλλαξε επίσης ριζικά. Ο ανώτατος συντελεστής φόρου εισοδήματος, που κάποτε πλησίαζε το 90%, έχει πλέον περιοριστεί κοντά στο 50%, ενώ φόροι στον πλούτο και στις κληρονομιές καταργήθηκαν. Το νέο περιβάλλον θεωρείται αρκετά ελκυστικό ώστε να οδηγήσει ακόμη και εύπορους επιχειρηματίες που είχαν εγκαταλείψει τη χώρα τις προηγούμενες δεκαετίες να επιστρέψουν.
Από τη φτώχεια στην οικονομική ισχύ
Η πορεία της Σουηδίας προς την ευημερία δεν ήταν αυτονόητη. Στα μέσα του 19ου αιώνα η χώρα συγκαταλεγόταν ανάμεσα στις φτωχότερες αγροτικές οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης. Η ανέχεια ήταν τόσο έντονη ώστε περίπου το ένα πέμπτο του πληθυσμού μετανάστευσε, κυρίως προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, αναζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής.
Από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τη δεκαετία του ’70, η σουηδική οικονομία σημείωσε μία από τις ισχυρότερες αναπτυξιακές πορείες διεθνώς. Μέχρι τότε, η χώρα είχε μετατραπεί σε μία από τις πλουσιότερες οικονομίες του πλανήτη σε κατά κεφαλήν εισόδημα.
Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι μεγάλο μέρος αυτής της ευημερίας δημιουργήθηκε πριν από τη μεγάλη διόγκωση του κοινωνικού κράτους. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960, οι δημόσιες δαπάνες και η φορολογία βρίσκονταν σε επίπεδα συγκρίσιμα με εκείνα των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η μεγάλη στροφή ήρθε όταν οι σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις επέκτειναν θεαματικά τις κρατικές παροχές και τη φορολογία. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, οι δημόσιες δαπάνες εκτινάχθηκαν σε επίπεδα που έφτασαν περίπου το 70% του ΑΕΠ.
Το μοντέλο αυτό άρχισε σταδιακά να εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες. Η οικονομία επιβραδύνθηκε, τα εισοδήματα σταμάτησαν να αυξάνονται με τον ίδιο ρυθμό και η χώρα οδηγήθηκε σε τραπεζική κρίση στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Η απάντηση ήταν ένα κύμα εκτεταμένων μεταρρυθμίσεων: περικοπές επιδομάτων, ιδιωτικοποιήσεις και άνοιγμα της οικονομίας σε περισσότερο ανταγωνισμό.
Οι νέες ανισότητες
Παρά τη βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων, η νέα Σουηδία συνοδεύεται και από έντονες κοινωνικές αντιφάσεις. Οι επικριτές του μετασχηματισμού υποστηρίζουν ότι η χώρα απομακρύνεται σταδιακά από το παραδοσιακό μοντέλο ισότητας που χαρακτήριζε για δεκαετίες τη σκανδιναβική κοινωνία.
Οι κοινωνικές ανισότητες αυξάνονται, ιδιαίτερα στα προάστια μεγάλων πόλεων με υψηλή συγκέντρωση μεταναστευτικών κοινοτήτων. Η βία συμμοριών και η εγκληματικότητα έχουν ενταθεί, δημιουργώντας περιοχές όπου το κράτος δυσκολεύεται να επιβάλει πλήρως την παρουσία του.
Ταυτόχρονα, η επενδυτική υστέρηση σε βασικές δημόσιες υποδομές έχει προκαλέσει πιέσεις ακόμη και σε κρίσιμα δίκτυα όπως οι σιδηρόδρομοι. Πολλοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι η μείωση του κράτους ξεπέρασε σε ορισμένους τομείς το σημείο ισορροπίας.
Παρά τις ενστάσεις, η κοινωνική στάση απέναντι στον πλούτο και την επιχειρηματικότητα έχει επίσης αλλάξει εντυπωσιακά. Η σημερινή Σουηδία εμφανίζεται πολύ πιο φιλική προς την οικονομία της αγοράς σε σχέση με το παρελθόν, ενώ η αποδοχή της επιχειρηματικής επιτυχίας είναι αισθητά μεγαλύτερη σε σύγκριση με άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες.
Το χαρακτηριστικότερο ίσως σύμβολο αυτής της αλλαγής είναι ότι η χώρα που κάποτε διέθετε μόλις μία Rolls-Royce, σήμερα αριθμεί περισσότερες από 800, με τη Στοκχόλμη να εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους κόμβους πλούτου και επενδυτικής δραστηριότητας στη Βόρεια Ευρώπη.
Διαβάστε ακόμη
Επίδειξη τέλος: Οι καταναλωτές εγκαταλείπουν τα luxury brands και στρέφονται στις εμπειρίες
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.