Σε φάση παρατεταμένης γεωπολιτικής και ναυτιλιακής έντασης εισέρχονται τα Στενά του Ορμούζ, με τη διπλωματική διαδικασία να έχει ουσιαστικά καταρρεύσει, τη ναυσιπλοΐα να λειτουργεί υπό καθεστώς περιορισμών και περίπου 20.000 ναυτικούς να παραμένουν εγκλωβισμένοι στον Περσικό Κόλπο. Παρά την επ’ αόριστον παράταση της εκεχειρίας στις 21 Απριλίου, οι εξελίξεις στο πεδίο επιβεβαιώνουν κλιμάκωση, με ταυτόχρονες επιχειρήσεις επιβολής από ΗΠΑ και Ιράν και αυξανόμενο ρίσκο για το σύνολο της διεθνούς ναυτιλίας.
Σύμφωνα με την εκτενή ανάλυση της Μαρίας Μπερτζελέτου της Signal Ocean, «η διπλωματική διαδικασία βρίσκεται σε δομικό αδιέξοδο, χωρίς ορατό χρονοδιάγραμμα επανεκκίνησης», ενώ –όπως σημειώνει– «η κρίση έχει μετατοπιστεί από τη διαπραγμάτευση σε μια δυναμική αντιπαράθεσης πίεσης (pressure standoff)». Καθοριστικό σημείο καμπής αποτέλεσε η ακύρωση, στις 22 Απριλίου, του δεύτερου ταξιδιού του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, στο Ισλαμαμπάντ, όπου αναμενόταν να οριστικοποιηθεί συμφωνία με ιρανικούς αξιωματούχους. Παράλληλα, δεν έχει προσδιοριστεί καμία ημερομηνία για δεύτερο γύρο συνομιλιών, παρά το γεγονός ότι το Πακιστάν –μέσω και της επίσκεψης του αρχηγού του στρατού στην Τεχεράνη στις 16 Απριλίου– παραμένει βασικός δίαυλος επικοινωνίας. Η Τεχεράνη απορρίπτει κάθε ενδεχόμενο διαπραγματεύσεων «υπό απειλή», αποδίδοντας ευθέως την ευθύνη για το αδιέξοδο στον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό, την ώρα που οι ΗΠΑ διατηρούν αμετάβλητη τη στάση τους. Το περιβάλλον επιβαρύνεται περαιτέρω από ρητορικές απειλές υψηλής έντασης, ενισχύοντας την αβεβαιότητα για την πορεία των εξελίξεων.
Στο επιχειρησιακό επίπεδο, η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη και επικίνδυνη. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) έχει ενεργοποιήσει σχέδιο ανθρωπιστικής εκκένωσης, που αφορά περίπου 20.000 ναυτικούς οι οποίοι βρίσκονται εγκλωβισμένοι στην περιοχή, χωρίς δυνατότητα ασφαλούς αποχώρησης. Το σχέδιο καλύπτει όλα τα πλοία που υπάγονται στη σύμβαση SOLAS και βασίζεται σε προτεραιοποίηση με βάση τη διάρκεια εγκλωβισμού των πληρωμάτων.
Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει η Μαρία Μπερτζελέτου, «η ύπαρξη καθορισμένων διαδρόμων μειώνει τον κίνδυνο από νάρκες, αλλά δεν εξαλείφει τον επιχειρησιακό κίνδυνο, καθώς δεν υπάρχει καμία επιβεβαιωμένη συμφωνία αποσυγκρούσης με τις ιρανικές δυνάμεις». Η ίδια προσθέτει: «Η ασφάλεια πλοήγησης δεν ταυτίζεται με την ασφάλεια διέλευσης». Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι έχουν καταγραφεί περιστατικά πραγματικών πυρών κατά πλοίων στις 18 και 22 Απριλίου, καθώς και κατασχέσεις εμπορικών πλοίων, συμπεριλαμβανομένων containerships που συνδέονται με μεγάλους διεθνείς ομίλους.
Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ εντείνουν την εφαρμογή του αποκλεισμού. Περισσότερα από 20 πλοία έχουν λάβει εντολή να αλλάξουν πορεία ή να επιστρέψουν, ενώ καταγράφηκε και η πρώτη κατάσχεση ιρανικού φορτηγού πλοίου από την έναρξη της κρίσης. Πρόκειται για μεγάλο containership μήκους περίπου 900 ποδών, το οποίο κατευθυνόταν προς το Bandar Abbas και ακινητοποιήθηκε μετά από περίπου έξι ώρες προειδοποιήσεων, με χρήση πυρών και επέμβαση πεζοναυτών.
Από την πλευρά του Ιράν, εφαρμόζεται ένα αυστηρό και επιλεκτικό καθεστώς διέλευσης. «Πρόκειται για ένα σύστημα permission-based transit, όπου τα πλοία υποχρεούνται να συντονίζονται με τις δυνάμεις των Φρουρών της Επανάστασης και να ακολουθούν συγκεκριμένες διαδρομές», επισημαίνει η Μαρία Μπερτζελέτου. Όπως εξηγεί, «η πρόσβαση δεν είναι εγγυημένη, αλλά δίνεται επιλεκτικά και μπορεί να ανακληθεί ανά πάσα στιγμή».
Κεντρικό ρόλο σε αυτό το σύστημα φαίνεται να διαδραματίζει η θαλάσσια περιοχή κοντά στο νησί Λαράκ, η οποία λειτουργεί ως άτυπος ελεγχόμενος διάδρομος. Υπάρχουν, μάλιστα, αξιόπιστες αναφορές για επιβολή τελών διέλευσης, χωρίς ωστόσο να υπάρχει θεσμοθετημένο πλαίσιο ή διεθνής αναγνώριση. Η ένταση έχει ήδη περάσει στις αγορές, με την τιμή του Brent να προσεγγίζει ή και να ξεπερνά τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, από επίπεδα στα μέσα των 90 δολαρίων πριν την κλιμάκωση γύρω στις 18 Απριλίου. Ωστόσο, όπως τονίζει η αναλύτρια της Signal Ocean, «η επίπτωση δεν περιορίζεται στην αγορά πετρελαίου, αλλά επεκτείνεται στα containerships και συνολικά στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες».
Σε ό,τι αφορά τις προοπτικές, η ανάλυση σκιαγραφεί τέσσερα βασικά σενάρια: από μια δύσκολη διπλωματική επανεκκίνηση, έως μια μερική άρση περιορισμών μόνο για τα tankers, ένα παρατεταμένο αδιέξοδο ή ακόμη και μια πλήρη κλιμάκωση με καθολικό αποκλεισμό της περιοχής.
Ωστόσο, με βάση τα σημερινά δεδομένα, το επικρατέστερο σενάριο είναι αυτό της παρατεταμένης έντασης. «Η τρέχουσα πορεία συγκλίνει σε ένα extended standoff, με συνεχιζόμενα περιστατικά κατασχέσεων και χρήσης πυρών, και τους 20.000 ναυτικούς να παραμένουν εγκλωβισμένοι», καταλήγει η Μαρία Μπερτζελέτου, υπογραμμίζοντας ότι «χωρίς ενεργό διαμεσολάβηση, η αποκλιμάκωση δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα».
Διαβάστε ακόμη
Νέο κύμα τουριστικών επενδύσεων στην Κρήτη (pics)
Το μήνυμα Μακρόν από την Αθήνα και το δείπνο υψηλού συμβολισμού στο Προεδρικό Μέγαρο (pics)
Μετρό της Αθήνας: H κατάρα των καθυστερήσεων, οι τεχνικές δυσκολίες και τα απρόοπτα
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα