Η περιφερειακή εικόνα ασφάλειας στη Μέση Ανατολή παραμένει ιδιαίτερα τεταμένη, με άμεσες επιπτώσεις στη ναυσιπλοΐα και στις κύριες θαλάσσιες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου. Η σύγκρουση μεταξύ Ιράν, Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ εξελίσσεται σε ευρύτερο περιφερειακό θέατρο επιχειρήσεων, ενώ η εμπλοκή μη κρατικών δρώντων και η αυξανόμενη στοχοποίηση κρίσιμων ενεργειακών υποδομών εντείνουν το επίπεδο αστάθειας στην περιοχή.

Στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Άντεν καταγράφεται αυξημένη στρατιωτική κινητοποίηση των δυνάμεων Ansarallah (Houthis) στην Υεμένη. Αναγνωριστικές πτήσεις, μετακινήσεις μονάδων προς τη Marib και ανάπτυξη αντιαεροπορικών συστημάτων γύρω από τη Sana’a υποδηλώνουν προετοιμασία για πιθανή επέκταση των εχθροπραξιών. Παρότι μέχρι στιγμής δεν έχουν σημειωθεί νέες επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων, η υφιστάμενη κατάσταση εκτιμάται ως προσωρινή επιχειρησιακή παύση και όχι ως ένδειξη αποκλιμάκωσης, καθώς οι Xoύθι διατηρούν πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα πλήγματος στόχων στη ναυτιλία με πυραύλους, UAV και μη επανδρωμένα σκάφη.

Στον Περσικό Κόλπο και ιδιαίτερα στα Στενά του Ορμούζ η κατάσταση είναι ακόμη πιο επιβαρυμένη. Από την έναρξη της σύγκρουσης στα τέλη Φεβρουαρίου έχουν καταγραφεί πολλαπλές επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων, ενώ το επίπεδο κινδύνου για τη ναυσιπλοΐα αξιολογείται ως εξαιρετικά υψηλό. Παράλληλα, συνεχίζεται η εκτεταμένη χρήση ιρανικών UAV και πυραύλων εναντίον στόχων σε κράτη του Κόλπου, με τις επιθέσεις να στρέφονται πλέον όχι μόνο σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά και σε ενεργειακές και υδάτινες υποδομές, όπως εγκαταστάσεις πετρελαίου, LNG και μονάδες αφαλάτωσης.

Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει μετάβαση της σύγκρουσης σε ένα ευρύτερο μοντέλο οικονομικού και υποδομικού πολέμου, όπου ενεργειακές εγκαταστάσεις και θαλάσσιες γραμμές μεταφοράς ενέργειας αποτελούν μέρος του επιχειρησιακού πεδίου. Ως αποτέλεσμα, τα βασικά γεωστρατηγικά σημεία της περιοχής – κυρίως τα Στενά του Ορμούζ, το Bab el-Mandeb και η Ερυθρά Θάλασσα – παραμένουν περιοχές υψηλού κινδύνου για την εμπορική ναυσιπλοΐα στο άμεσο χρονικό διάστημα.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, με τον Αλκέτα Δρόσο εκρόσωπο της EOS MARINE – μέλους της EOS RISK GROUP παρουσιάζονται οι βασικές πτυχές της ναυσιπλοΐας στα Στενά, η σημασία του για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά αλλά και οι γεωπολιτικές ισορροπίες που διαμορφώνονται γύρω από ένα από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη.

– Κύριε Δρόσο γιατί τα Στενά του Ορμούζ θεωρείται τόσο κρίσιμο για το παγκόσμιο εμπόριο και την ενέργεια;

Από γεωπολιτική σκοπιά, τα Στενά του Ορμούζ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στρατηγικά «chokepoints» του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου. Βρίσκεται ανάμεσα στο Ιράν στα βόρεια και το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στα νότια, λειτουργώντας ως θαλάσσιος διάδρομος που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και στη συνέχεια με τον Ινδικό Ωκεανό.

Η σημασία του είναι κυρίως ενεργειακή. Από τα Στενά διέρχεται καθημερινά περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, καθώς και μεγάλες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα του μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις διεθνείς τιμές ενέργειας και τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.

– Πώς οργανώνεται η ναυσιπλοΐα σε ένα τόσο στενό και πολυσύχναστο πέρασμα;

Παρά τον τεράστιο όγκο της θαλάσσιας κυκλοφορίας, η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ διέπεται από αυστηρούς διεθνείς κανόνες. Τα πλοία ακολουθούν ένα σύστημα διαχωρισμού κυκλοφορίας, γνωστό ως Traffic Separation Scheme (TSS).

Τα πλοία που κατευθύνονται προς τον Περσικό Κόλπο χρησιμοποιούν έναν συγκεκριμένο διάδρομο εισόδου, ενώ εκείνα που εξέρχονται προς τον Ινδικό Ωκεανό ακολουθούν ξεχωριστό διάδρομο εξόδου. Ανάμεσα στις δύο λωρίδες υπάρχει μια ζώνη διαχωρισμού που λειτουργεί ως ουδέτερη περιοχή ασφαλείας ώστε να αποφεύγονται συγκρούσεις.

Κάθε διάδρομος έχει πλάτος περίπου δύο ναυτικά μίλια, γεγονός που δείχνει πόσο περιορισμένος είναι ο διαθέσιμος χώρος για τα μεγάλα δεξαμενόπλοια που διέρχονται καθημερινά από την περιοχή.

– Τι είδους πλοία περνούν από τα Στενά και πόσο έντονη είναι η κίνηση;

Τα Στενά του Ορμούζ συγκαταλέγεται στους πιο πολυσύχναστους θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου. Καθημερινά το διασχίζουν μεγάλα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου, όπως VLCC και Suezmax, πλοία μεταφοράς LNG αλλά και product tankers που μεταφέρουν διυλισμένα πετρελαϊκά προϊόντα.

Παράλληλα, από την περιοχή διέρχονται πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, bulk carriers και πλοία γενικού φορτίου που συνδέουν τα λιμάνια της Μέσης Ανατολής με την Ασία, την Ευρώπη και την Αφρική. Η συνεχής αυτή ροή πλοίων αποδεικνύει ότι το στενό αποτελεί βασική αρτηρία του διεθνούς εμπορίου.

– Ποιες είναι οι προκλήσεις για τα πληρώματα που διασχίζουν την περιοχή;

Για τα πληρώματα των εμπορικών πλοίων, η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Η υψηλή πυκνότητα κυκλοφορίας σημαίνει ότι στη γέφυρα των πλοίων υπάρχει συνεχής επαγρύπνηση και αυστηρή τήρηση των διεθνών κανονισμών ναυσιπλοΐας.

Ταυτόχρονα, η περιοχή βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο γεωπολιτικών εντάσεων. Κατά καιρούς έχουν καταγραφεί περιστατικά παρενοχλήσεων πλοίων, παρεμβολές σε συστήματα πλοήγησης GPS καθώς και αυξημένη στρατιωτική δραστηριότητα που μπορεί να επηρεάσει τη ναυσιπλοΐα. Για τον λόγο αυτό τα πλοία διατηρούν αυξημένα επίπεδα επιτήρησης και βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία με τις αρμόδιες ναυτικές αρχές.

– Ποιος είναι ο ρόλος των διεθνών ναυτικών δυνάμεων στην περιοχή;

Λόγω της στρατηγικής σημασίας του στενού, στην ευρύτερη περιοχή επιχειρούν ναυτικές δυνάμεις από διάφορα κράτη και διεθνείς αποστολές ασφάλειας. Οι δυνάμεις αυτές πραγματοποιούν περιπολίες, επιτήρηση θαλάσσιων περιοχών και ανταλλαγή πληροφοριών με τα εμπορικά πλοία με στόχο τη διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.

Σημαντική είναι και η συμβολή της ευρωπαϊκής ναυτικής αποστολής EUNAVFOR Operation Aspides, η οποία ενισχύει την προστασία της εμπορικής ναυτιλίας μέσω επιτήρησης, παροχής πληροφοριών και, όπου απαιτείται, συνοδείας πλοίων. Η συνεργασία μεταξύ εμπορικής ναυτιλίας και ναυτικών δυνάμεων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την ασφαλή διέλευση σε έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου.

– Πώς συνδέεται τα Στενά του Ορμούζ με τον ευρύτερο γεωπολιτικό ανταγωνισμό;

Η σημασία του στενού δεν περιορίζεται στην ενέργεια και το εμπόριο. Συνδέεται άμεσα και με τις ενεργειακές ανάγκες των μεγάλων οικονομιών της Ασίας. Η Κίνα, που αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο εισαγωγέα ενέργειας στον κόσμο, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ενεργειακές ροές που περνούν από την περιοχή.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Ιράν αποκτά ιδιαίτερη γεωστρατηγική σημασία, καθώς βρίσκεται δίπλα σε ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη και λειτουργεί ταυτόχρονα ως παραγωγός και προμηθευτής ενέργειας προς την Ασία. Μαζί με άλλους ενεργειακούς προμηθευτές, όπως η Βενεζουέλα, συμβάλλει στη διαμόρφωση των παγκόσμιων ενεργειακών ισορροπιών.

– Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον των θαλάσσιων ενεργειακών οδών;

Στο ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, τα θαλάσσια περάσματα και οι ενεργειακές διαδρομές αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στον στρατηγικό ανταγωνισμό μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.

Η Κίνα για δεκαετίες ακολουθεί μια στρατηγική που δίνει έμφαση στην ενίσχυση της παρουσίας της στην περιφέρεια του διεθνούς συστήματος. Πολλές γεωπολιτικές αναλύσεις περιγράφουν αυτή τη λογική ως στρατηγική «περιφερειακής πίεσης», δηλαδή ενίσχυση της επιρροής σε περιοχές γύρω από τα κέντρα ισχύος πριν από την άμεση αντιπαράθεση.

Σήμερα αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να ακολουθούν μια αντίστοιχη προσέγγιση απέναντι στην Κίνα, ενισχύοντας συμμαχίες και στρατηγικές συνεργασίες σε κρίσιμες περιοχές της Ευρασίας και του Ινδο-Ειρηνικού.

Σε αυτό το περιβάλλον, θαλάσσια περάσματα όπως τα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελούν μόνο εμπορικές αρτηρίες της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά και κομβικά σημεία στρατηγικής επιρροής.

Με άλλα λόγια, τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα γεωγραφικό πέρασμα. Είναι ένας από τους βασικούς ενεργειακούς «διακόπτες» της παγκόσμιας οικονομίας, από τη σταθερότητα του οποίου εξαρτώνται οι αγορές ενέργειας, το διεθνές εμπόριο και σε μεγάλο βαθμό η ισορροπία ισχύος στο διεθνές σύστημα.

Διαβάστε ακόμη 

«Γκρεμίζεται» ξανά το Χρηματιστήριο Αθηνών: Απώλειες 3,5% – Σε χαμηλό τεσσάρων μηνών

Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Τα όπλα στη φαρέτρα Πιερρακάκη

Οι επιπτώσεις του πολέμου στον τουρισμό: Όλα θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια της σύγκρουσης

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα