Η αντιπαράθεση Δύσης–Ρωσίας γύρω από τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» περνά σε μια πολύ πιο επικίνδυνη φάση, με την εμπορική ναυτιλία να κινδυνεύει να βρεθεί πλέον απευθείας στο πεδίο της σύγκρουσης.
Η προειδοποίηση του Βλαντίμιρ Πούτιν ότι η Ρωσία θα απαντήσει με κατασχέσεις ευρωπαϊκών εμπορικών πλοίων, εάν ευρωπαϊκές χώρες προχωρήσουν σε αντίστοιχες ενέργειες κατά ρωσικών vessels, δεν αφορά μόνο την ανταλλαγή απειλών μεταξύ Μόσχας και Βρυξελλών. Αποτελεί προσπάθεια της Ρωσίας να αυξήσει το κόστος της αυστηρότερης εφαρμογής των κυρώσεων στη θάλασσα και να αποτρέψει την Ευρώπη από το να περάσει από τις λίστες κυρώσεων στις πραγματικές δεσμεύσεις πλοίων. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η ρωσική πλευρά δεν περιορίστηκε σε μια πολιτική προειδοποίηση.
Ο διοικητής του ρωσικού Στόλου του Ειρηνικού, Βίκτορ Λίινα, δήλωσε ότι οι δυνάμεις του είναι έτοιμες να «επιθεωρούν και να κρατούν» ξένα πλοία, ενώ ο Πούτιν άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο τα ρωσικά αντίποινα να μην περιοριστούν μόνο στις περιοχές όπου πραγματοποιούνται δυτικές επιχειρήσεις κατά ρωσικών πλοίων.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο αλλάζει η φύση του προβλήματος. Μέχρι σήμερα, η μάχη κατά του ρωσικού «σκιώδους στόλου» διεξαγόταν κυρίως μέσω οικονομικών κυρώσεων, απαγορεύσεων πρόσβασης σε λιμάνια, περιορισμών στην παροχή ναυτιλιακών υπηρεσιών και αυξημένων ελέγχων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη εντάξει εκατοντάδες πλοία στο καθεστώς κυρώσεων, επιχειρώντας να περιορίσει τη δυνατότητα της Μόσχας να εξάγει πετρέλαιο εκτός του δυτικού συστήματος ασφάλισης και χρηματοδότησης.
Η πίεση αυτή έχει συγκεκριμένο στόχο: τα έσοδα από τις θαλάσσιες εξαγωγές πετρελαίου παραμένουν κρίσιμα για τη ρωσική οικονομία. Ο «σκιώδης στόλος» επιτρέπει στη Μόσχα να χρησιμοποιεί πλοία, εταιρικές δομές, σημαίες και ασφαλιστικές καλύψεις εκτός του παραδοσιακού δυτικού συστήματος, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων.
Αναλύσεις για την εφαρμογή των μέτρων δείχνουν, μάλιστα, ότι οι ευρωπαϊκές κυρώσεις από μόνες τους δεν έχουν καταφέρει να περιορίσουν δραστικά τις ρωσικές θαλάσσιες εξαγωγές. Αυτό εξηγεί γιατί η συζήτηση έχει μετακινηθεί σταδιακά από την επιβολή νέων κυρώσεων προς την αυστηρότερη εφαρμογή των ήδη υφιστάμενων μέτρων.
Γιατί αντιδρά τώρα η Μόσχα
Η χρονική στιγμή της ρωσικής προειδοποίησης δεν είναι τυχαία. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με το επόμενο δύσκολο βήμα: άλλο πράγμα είναι να απαγορεύει σε ένα tanker να χρησιμοποιήσει ευρωπαϊκό λιμάνι ή να λάβει συγκεκριμένες υπηρεσίες και άλλο να επιχειρεί τη φυσική κράτηση, κατάσχεση ή ακόμη και πώλησή του. Η δεύτερη επιλογή αυξάνει κατακόρυφα τόσο τη νομική όσο και τη γεωπολιτική ένταση.
Η Μόσχα επιχειρεί επομένως να δημιουργήσει έναν μηχανισμό αποτροπής: κάθε ρωσικό ή συνδεδεμένο με τη Ρωσία πλοίο που κατάσχεται στη Δύση μπορεί, σύμφωνα με τη νέα ρωσική λογική, να έχει ως αντίτιμο ένα δυτικό εμπορικό πλοίο.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη διεθνή ναυτιλία.
Εάν η απειλή εφαρμοστεί, δημιουργείται το ενδεχόμενο ενός φαύλου κύκλου: κατάσχεση ρωσικού πλοίου – ρωσικά αντίποινα – νέα δυτική απάντηση – ακόμη αυστηρότεροι έλεγχοι και νέες κρατήσεις πλοίων.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, το ρίσκο παύει να αφορά αποκλειστικά τα πλοία του shadow fleet. Μπορεί να μεταφερθεί σε απολύτως συμβατικά εμπορικά πλοία, τα οποία δεν παραβιάζουν κυρώσεις αλλά έχουν συγκεκριμένη εθνικότητα ιδιοκτησίας, σημαία ή εμπορική σχέση που θα μπορούσε να τα καταστήσει στόχο αντιποίνων.
Πριν ακόμη πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε ρωσική κατάσχεση, η απειλή μπορεί να αρχίσει να επηρεάζει τις εμπορικές αποφάσεις των ναυτιλιακών εταιρειών. Πλοιοκτήτες , ναυλωτές, P&I Clubs και ασφαλιστές θα πρέπει να επανεκτιμήσουν την έκθεση πλοίων που προσεγγίζουν ρωσικά λιμάνια ή κινούνται σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Μόσχα διαθέτει σημαντική στρατιωτική παρουσία.
Το ερώτημα πλέον δεν θα είναι μόνο εάν ένα φορτίο είναι νόμιμο ή εάν μια συναλλαγή συμμορφώνεται με τις κυρώσεις. Θα είναι και εάν ένα κατά τα άλλα απολύτως νόμιμο εμπορικό πλοίο μπορεί να βρεθεί στη μέση μιας πολιτικής αντιπαράθεσης ως μέσο αντιποίνων.
Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυστηρότερους όρους ασφάλισης, υψηλότερα premiums, πρόσθετες ρήτρες στα ναυλοσύμφωνα και μεγαλύτερη απροθυμία πλοιοκτητών να αποδεχθούν ταξίδια προς περιοχές αυξημένης ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας
Υπάρχει, ωστόσο, μεγάλη απόσταση μεταξύ μιας πολιτικής απειλής και της δυνατότητας εφαρμογής της. Η κράτηση ξένου εμπορικού πλοίου στην ανοικτή θάλασσα δεν μπορεί να πραγματοποιείται αυθαίρετα χωρίς να δημιουργεί σοβαρά ζητήματα διεθνούς δικαίου και δικαιοδοσίας. Γι’ αυτό και το επόμενο κρίσιμο βήμα θα είναι να φανεί πού και με ποια νομική αιτιολογία θα επιχειρούσε η Ρωσία να εφαρμόσει μια τέτοια πολιτική.
Διαφορετική είναι η περίπτωση ενός πλοίου μέσα σε ρωσικά χωρικά ύδατα ή λιμένα και εντελώς διαφορετική η επέμβαση σε εμπορικό vessel στην ανοικτή θάλασσα.
Η ασάφεια αυτή μπορεί να αποτελεί μέρος της ίδιας της στρατηγικής της Μόσχας: να δημιουργήσει αρκετή αβεβαιότητα ώστε οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να συνυπολογίσουν το ενδεχόμενο αντιποίνων πριν προχωρήσουν σε νέες κατασχέσεις.
Η ελληνική ναυτιλία μπροστά σε νέο ρίσκο
Για την ελληνόκτητη ναυτιλία, η εξέλιξη απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Η Ελλάδα διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και πολύ ισχυρή παρουσία στις διεθνείς μεταφορές πετρελαίου και ξηρού φορτίου. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε γενίκευση των ρωσικών αντιποίνων απέναντι σε «ευρωπαϊκά πλοία» δημιουργεί ένα νέο επίπεδο γεωπολιτικού κινδύνου.
Το βασικό ερώτημα για τους Έλληνες owners δεν είναι εάν βρίσκονται σήμερα στο στόχαστρο της Μόσχας. Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής ένδειξη γενικευμένης ρωσικής πολιτικής κατά ελληνόκτητων πλοίων.
Το ζήτημα είναι τι θα συμβεί εάν η αντιπαράθεση περάσει από τις προειδοποιήσεις στις πράξεις. Σε μια τέτοια περίπτωση, η εθνικότητα του beneficial owner, η σημαία, ο ναυλωτής, το φορτίο, η περιοχή δραστηριοποίησης και η σχέση ενός πλοίου με ευρωπαϊκές εταιρείες μπορεί να αποκτήσουν πολύ μεγαλύτερη σημασία στην καθημερινή αξιολόγηση κινδύνου.
Η ναυτιλία έχει ήδη βρεθεί αντιμέτωπη με πολεμικούς κινδύνους στο Ορμούζ, στην Ερυθρά Θάλασσα και στη Μαύρη Θάλασσα. Η νέα αντιπαράθεση γύρω από τον ρωσικό «σκιώδη στόλο» προσθέτει έναν διαφορετικό κίνδυνο: τη χρησιμοποίηση εμπορικών πλοίων ως μοχλού κρατικών αντιποίνων.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της σημερινής ρωσικής απόφασης. Η πραγματική απειλή δεν είναι ότι αύριο το πρωί θα αρχίσουν μαζικές κατασχέσεις ευρωπαϊκών πλοίων. Είναι ότι δημιουργείται ένα προηγούμενο στο οποίο η εμπορική ναυτιλία κινδυνεύει να μετατραπεί από μέσο μεταφοράς σε διαπραγματευτικό όπλο στην αντιπαράθεση Ρωσίας–Δύσης. Εάν αυτό συμβεί, οι συνέπειες θα ξεπεράσουν κατά πολύ τον «σκιώδη στόλο» και θα αγγίξουν την ασφάλιση, τα ναυλοσύμφωνα, τις επιλογές δρομολογίων και τελικά το κόστος του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου.
Διαβάστε επίσης
Οι πυρκαγιές δεν «έκαψαν» το λογαριασμό της ΔΕΘ
Mega deal $2,3 δισ. στη Wall Street: Η Goldman Sachs εξαγοράζει τη Neos Investments
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ