Η ενεργειακή ασφάλεια αναδεικνύεται εκ νέου σε κορυφαία προτεραιότητα για κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και επενδυτές παγκοσμίως, καθώς οι γεωπολιτικές αναταράξεις, οι στρατιωτικές συγκρούσεις και οι κυβερνοαπειλές δημιουργούν ένα ολοένα πιο αβέβαιο περιβάλλον για την ομαλή λειτουργία των ενεργειακών συστημάτων. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της νέας ειδικής έκθεσης του νορβηγικού νηογνώμονα DNV με τίτλο «Energy System Resilience in a Turbulent World», η οποία αποτυπώνει τις απόψεις περισσότερων από 1.000 ανώτερων στελεχών της διεθνούς ενεργειακής βιομηχανίας.
Η μελέτη δείχνει ότι η συζήτηση για το μέλλον της ενέργειας δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στην απανθρακοποίηση και την πράσινη μετάβαση, αλλά επεκτείνεται στην ανάγκη διασφάλισης της ανθεκτικότητας των ενεργειακών υποδομών απέναντι σε ένα ευρύ φάσμα κινδύνων. Η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι ενεργειακές κρίσεις των τελευταίων ετών, οι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, οι εντάσεις στο παγκόσμιο εμπόριο, καθώς και οι αυξανόμενες επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, έχουν μεταβάλει ριζικά τις προτεραιότητες της αγοράς. Η ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού θεωρείται πλέον εξίσου σημαντική με τη μείωση των εκπομπών και τη βιωσιμότητα.
Σύνθετο περιβάλλον κινδύνων
Όπως επισημαίνει ο DNV, η ενεργειακή βιομηχανία πάντοτε λειτουργούσε σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας. Ωστόσο, η διαφορά σήμερα είναι η ταυτόχρονη εμφάνιση πολλών και διαφορετικών απειλών. Οι επιχειρήσεις καλούνται να διαχειριστούν ταυτόχρονα γεωπολιτικούς κινδύνους, πολεμικές συγκρούσεις, τρομοκρατικές απειλές, κυβερνοεπιθέσεις, φυσικές καταστροφές, ακραία καιρικά φαινόμενα, διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και προβλήματα που σχετίζονται με τη γήρανση των υποδομών. Σύμφωνα με την έκθεση, η πραγματική πρόκληση δεν είναι μόνο η ύπαρξη αυτών των κινδύνων, αλλά και η πιθανότητα να εκδηλωθούν ταυτόχρονα, δημιουργώντας πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα σε ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα. Ο DNV τονίζει ότι η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει απλώς προστασία απέναντι στις απειλές. Σημαίνει επίσης την ικανότητα ενός οργανισμού να ανακάμπτει γρήγορα, να προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες και να συνεχίζει να λειτουργεί ακόμη και υπό συνθήκες κρίσης.
Η έρευνα αποκαλύπτει ότι η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί πλέον βασική προτεραιότητα για τις περισσότερες χώρες. Σχεδόν επτά στους δέκα συμμετέχοντες (69%) δηλώνουν ότι η εξάρτηση από εισαγόμενες ενεργειακές πηγές καθιστά τα ενεργειακά συστήματα ευάλωτα. Η ανησυχία αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη στην Ασία και την Ευρώπη, όπου η ενεργειακή εξάρτηση από το εξωτερικό παραμένει υψηλή. Παράλληλα, το 57% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η ζήτηση ενέργειας αυξάνεται ταχύτερα από την ικανότητα των συστημάτων να την καλύψουν. Το στοιχείο αυτό ενισχύει τις ανησυχίες για πιθανές ελλείψεις ή πιέσεις στις τιμές τα επόμενα χρόνια. Την ίδια στιγμή, λιγότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες στην έρευνα εκτιμούν ότι οι κυβερνήσεις εφαρμόζουν επαρκείς πολιτικές για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης ενεργειακής ασφάλειας. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει μια διάχυτη ανησυχία για την επάρκεια των ενεργειακών συστημάτων σε ένα περιβάλλον όπου η ζήτηση αυξάνεται, οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι εντείνονται και οι υποδομές δοκιμάζονται από ολοένα περισσότερες πιέσεις.
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις αλλάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού
Ο DNV διαπιστώνει ότι η ενέργεια βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο των διεθνών γεωπολιτικών ανταγωνισμών. Η διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος και η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών δημιούργησαν νέες αλυσίδες εφοδιασμού και νέα πεδία ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων. Οι κρίσιμες πρώτες ύλες, τα ορυκτά που απαιτούνται για τις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας, τα φωτοβολταϊκά συστήματα, οι ανεμογεννήτριες και οι μπαταρίες αποκτούν πλέον στρατηγική σημασία ανάλογη με εκείνη που είχαν στο παρελθόν το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Ως αποτέλεσμα, πολλές κυβερνήσεις επιχειρούν να περιορίσουν την εξάρτησή τους από εισαγόμενες πρώτες ύλες και ενεργειακούς πόρους. Παρατηρείται αυξημένο ενδιαφέρον για την ανάπτυξη εγχώριων βιομηχανιών, τη δημιουργία τοπικών αλυσίδων εφοδιασμού και την ενίσχυση της παραγωγής ενέργειας στο εσωτερικό των χωρών. Παράλληλα, αρκετές χώρες στρέφονται εκ νέου στην πυρηνική ενέργεια, θεωρώντας ότι μπορεί να προσφέρει σταθερή και χαμηλών εκπομπών ηλεκτροπαραγωγή.
Ανανεώσιμες πηγές και ορυκτά καύσιμα δεν θεωρούνται αντίπαλοι
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της έκθεσης είναι ότι η ενεργειακή βιομηχανία δεν αντιμετωπίζει πλέον τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα ορυκτά καύσιμα ως δύο ανταγωνιστικούς κόσμους.
Το 79% των στελεχών θεωρεί ότι η αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος από ανανεώσιμες πηγές συμβάλλει ουσιαστικά στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας. Παράλληλα, το 74% εκτιμά ότι το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο θα εξακολουθήσουν να είναι απαραίτητα για τη διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας κατά την επόμενη δεκαετία. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει μια περισσότερο ρεαλιστική προσέγγιση της ενεργειακής μετάβασης. Οι συμμετέχοντες αναγνωρίζουν ότι η μετάβαση σε ένα καθαρότερο ενεργειακό σύστημα δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί από τη μία ημέρα στην άλλη και ότι οι συμβατικές πηγές ενέργειας θα συνεχίσουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο κατά τη μεταβατική περίοδο.
Η έρευνα δείχνει ότι η μεγαλύτερη ανάγκη των επόμενων ετών αφορά στις επενδύσεις στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας. Σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες θεωρούν ότι η αναβάθμιση και ο εκσυγχρονισμός των δικτύων αποτελεί τη σημαντικότερη παρέμβαση για τη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας. Ακολουθούν η αύξηση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας και η ενίσχυση των διασυνδέσεων μεταξύ διαφορετικών χωρών και αγορών. Ο DNV επισημαίνει ότι τα δίκτυα αποτελούν πλέον τη ραχοκοκαλιά του ενεργειακού συστήματος. Καθώς αυξάνεται η ηλεκτροκίνηση, η χρήση αντλιών θερμότητας, οι ανάγκες των κέντρων δεδομένων και η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, η πίεση στα ηλεκτρικά δίκτυα γίνεται ολοένα μεγαλύτερη.
Οι ενεργειακές υποδομές στο στόχαστρο
Ένα μεγάλο μέρος της έκθεσης αφιερώνεται στις απειλές που αντιμετωπίζουν οι ενεργειακές υποδομές. Ο DNV σημειώνει ότι οι ενεργειακές εγκαταστάσεις αποτελούν πλέον στρατηγικούς στόχους τόσο σε περιόδους πολέμου όσο και σε περιόδους ειρήνης. Αγωγοί, δίκτυα ηλεκτρισμού, υποσταθμοί, λιμάνια, τερματικοί σταθμοί LNG, υποθαλάσσια καλώδια και κέντρα ελέγχου βρίσκονται στο επίκεντρο των ανησυχιών. Οι επιθέσεις κατά ενεργειακών υποδομών στην Ουκρανία, οι δολιοφθορές στους αγωγούς Nord Stream, καθώς και οι αυξανόμενες αναφορές για ύποπτη δραστηριότητα κοντά σε κρίσιμες εγκαταστάσεις στην Ευρώπη, έχουν αναδείξει τη σημασία της προστασίας των υποδομών αυτών.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι τα σύγχρονα ενεργειακά συστήματα είναι τόσο διασυνδεδεμένα ώστε μια επίθεση ή μια σοβαρή βλάβη σε ένα σημείο μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού.
Η κυβερνοασφάλεια στο επίκεντρο της ανθεκτικότητας
Παράλληλα με τις φυσικές απειλές, οι κυβερνοεπιθέσεις αυξάνονται με ταχύ ρυθμό. Η ενσωμάτωση ψηφιακών τεχνολογιών, αυτοματισμών και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης βελτιώνει την αποδοτικότητα των ενεργειακών επιχειρήσεων, αλλά παράλληλα δημιουργεί νέες ευπάθειες. Σύμφωνα με την έρευνα, μόλις το 56% των στελεχών δηλώνει βέβαιο ότι ο οργανισμός του μπορεί να ανακάμψει γρήγορα από ένα σοβαρό περιστατικό κυβερνοεπίθεσης. Παράλληλα, μόνο το 59% θεωρεί ότι τα ψηφιακά του συστήματα προστατεύονται επαρκώς, ενώ ακόμη χαμηλότερο είναι το ποσοστό όσων αισθάνονται ασφαλείς για τις φυσικές υποδομές τους. Ο DNV τονίζει ότι η κυβερνοασφάλεια δεν αφορά πλέον μόνο τα πληροφοριακά συστήματα. Αφορά και τα επιχειρησιακά συστήματα που ελέγχουν την παραγωγή, τη μεταφορά και τη διανομή ενέργειας.
Η ανθεκτικότητα γίνεται στρατηγική αναγκαιότητα
Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι ότι η ενεργειακή βιομηχανία εισέρχεται σε μια νέα εποχή όπου η ανθεκτικότητα αποκτά στρατηγική σημασία. Η ασφάλεια εφοδιασμού, η προστασία των υποδομών και η οργανωτική ετοιμότητα αποτελούν πλέον τρεις αλληλένδετους πυλώνες που καθορίζουν τη λειτουργία του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος. Για τις επιχειρήσεις του κλάδου, η πρόκληση δεν περιορίζεται στη μείωση των εκπομπών και στην επίτευξη των στόχων της ενεργειακής μετάβασης. Εξίσου σημαντικό είναι να διασφαλιστεί ότι οι ενεργειακές υποδομές θα παραμείνουν ασφαλείς, αξιόπιστες και λειτουργικές ακόμη και σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων γεωπολιτικών και τεχνολογικών κινδύνων. Όπως καταλήγει ο DNV, η ενεργειακή μετάβαση και η ενεργειακή ασφάλεια δεν αποτελούν πλέον δύο ξεχωριστές προκλήσεις. Αντίθετα, συνιστούν δύο όψεις της ίδιας στρατηγικής, η οποία θα καθορίσει το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας τις επόμενες δεκαετίες.
Διαβάστε ακόμη
Το αμερικανικό όνειρο του Mr Mailo’s και ο νέος συνεταίρος (pics)
MORE: Δύο νέες εταιρείες ΑΠΕ στο «πράσινο» δυναμικό της Motor Oil (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα