Η ελληνική λιμενική βιομηχανία εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου η ανταγωνιστικότητα δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από τις υποδομές και τη γεωγραφική θέση των λιμένων, αλλά από την ικανότητά τους να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες, να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της πράσινης μετάβασης και να προστατευθούν απέναντι στις ολοένα αυξανόμενες ψηφιακές απειλές.
Με αυτή τη φιλοσοφία η Ένωση Λιμένων Ελλάδος (ΕΛΙΜΕ) παρουσίασε στο Ηράκλειο ένα ολοκληρωμένο Στρατηγικό Πλαίσιο Νέων Τεχνολογιών και Αειφορίας για την περίοδο 2026-2030, το οποίο φιλοδοξεί να αποτελέσει τον πρώτο ενιαίο εθνικό οδικό χάρτη για τον ψηφιακό και περιβαλλοντικό μετασχηματισμό όλων των ελληνικών λιμένων.
Την εισήγηση παρουσίασε στη διάρκεια της συνεδρίασης του ΔΣ της ‘Ενωσης που πραγματοποιήθηκε στο Ηράκλειο, ο Υπεύθυνος Νέων Τεχνολογιών και Αειφορίας της ΕΛΙΜΕ και διευθύνων σύμβουλος του Οργανισμού Λιμένος Ηρακλείου, Μηνάς Παπαδάκης, ο οποίος υπογράμμισε ότι τα ελληνικά λιμάνια βρίσκονται σήμερα μπροστά σε μια ιστορική καμπή. Από τη μία πλευρά καλούνται να συμμορφωθούν με ένα ιδιαίτερα απαιτητικό ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, ενώ από την άλλη οφείλουν να παραμείνουν ανταγωνιστικά απέναντι στα μεγάλα ευρωπαϊκά και διεθνή λιμάνια, αξιοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη, τα ψηφιακά εργαλεία και τις νέες τεχνολογίες. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε κατά την παρουσίασή του, η τεχνητή νοημοσύνη και ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν αποτελούν πλέον επιλογή ή πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση επιβίωσης και ανταγωνιστικότητας για κάθε σύγχρονο λιμάνι. Η στρατηγική της ΕΛΙΜΕ βασίζεται στη διαπίστωση ότι τα επόμενα χρόνια οι ελληνικοί λιμένες θα κληθούν να ανταποκριθούν σε μία σειρά υποχρεώσεων που απορρέουν από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η εφαρμογή του FuelEU Maritime απαιτεί τη σταδιακή μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τα πλοία, ενώ παράλληλα καθιστά υποχρεωτική την ηλεκτροδότηση των πλοίων από την ξηρά (Onshore Power Supply ή Cold Ironing) στα μεγάλα ευρωπαϊκά λιμάνια.
Παράλληλα, από το 2024 η ναυτιλία έχει ενταχθεί στο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EU ETS), γεγονός που δημιουργεί νέο οικονομικό περιβάλλον τόσο για τις ναυτιλιακές εταιρείες όσο και για τις λιμενικές εγκαταστάσεις. Την ίδια στιγμή, η συνεχής ψηφιοποίηση των λειτουργιών των λιμένων αυξάνει τις απαιτήσεις σε κυβερνοασφάλεια, ενώ η νέα ευρωπαϊκή οδηγία NIS2 κατατάσσει πλέον τους διαχειριστές λιμένων στις υποδομές υψηλής κρισιμότητας, επιβάλλοντας συγκεκριμένες υποχρεώσεις συμμόρφωσης.
Σύμφωνα με τον εισηγητή, όλα αυτά καθιστούν επιτακτική την ανάγκη ύπαρξης ενός εθνικού συντονισμού, τον οποίο καλείται να αναλάβει η ΕΛΙΜΕ.
Τρεις στρατηγικοί πυλώνες
Το σχέδιο οργανώνεται γύρω από τρεις μεγάλους άξονες που καλύπτουν το σύνολο των αναγκών των ελληνικών λιμένων.
Πρώτος άξονας: Να γνωρίζουν τα λιμάνια πού βρίσκονται
Η πρώτη προτεραιότητα αφορά την αποτύπωση της πραγματικής εικόνας των ελληνικών λιμένων.
Για πρώτη φορά προτείνεται να πραγματοποιηθεί πανελλαδική χαρτογράφηση όλων των λιμενικών οργανισμών μέσω ενός δομημένου ερωτηματολογίου που θα συλλέγει στοιχεία σχετικά με:
τις ψηφιακές υποδομές,
την ενεργειακή κατανάλωση,
την περιβαλλοντική επίδοση,
την ωριμότητα σε θέματα κυβερνοασφάλειας,
την ενεργειακή επάρκεια των δικτύων.
Τα στοιχεία αυτά θα αποτελέσουν τη βάση για τη δημιουργία του Ελληνικού Παρατηρητηρίου Βιωσιμότητας Λιμένων, καθώς και της πρώτης Εθνικής Έκθεσης Βιωσιμότητας Ελληνικών Λιμένων, η οποία προγραμματίζεται να δημοσιευθεί το 2027.
Δεύτερος άξονας: Ψηφιακός μετασχηματισμός με τεχνητή νοημοσύνη
Ο δεύτερος πυλώνας αποτελεί ίσως το πιο φιλόδοξο τμήμα της στρατηγικής.
Η ΕΛΙΜΕ προτείνει τη δημιουργία μόνιμης ομάδας εργασίας για τον ψηφιακό μετασχηματισμό, στην οποία θα συμμετέχουν πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα και εταιρείες τεχνολογίας.
Στόχος είναι να εκδοθεί ο πρώτος ελληνικός οδηγός εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης στα λιμάνια, παρουσιάζοντας συγκεκριμένες εφαρμογές όπως:
πρόβλεψη αφίξεων πλοίων,
προληπτική συντήρηση λιμενικού εξοπλισμού,
βελτιστοποίηση ενεργειακής κατανάλωσης,
διαχείριση επιβατικής κίνησης,
βελτίωση της λειτουργίας των τερματικών σταθμών.
Παράλληλα προβλέπεται η δημιουργία του Digital Maturity Index, ενός εργαλείου αυτοαξιολόγησης που θα επιτρέπει σε κάθε λιμάνι να αξιολογεί το επίπεδο ψηφιακής του ωριμότητας.
Ο Μηνάς Παπαδάκης ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται για έναν μηχανισμό δημόσιας κατάταξης των λιμένων, αλλά για ένα εργαλείο βελτίωσης, μέσω του οποίου κάθε οργανισμός θα συγκρίνει την πρόοδό του με συγκεντρωτικά και ανώνυμα στοιχεία του κλάδου.
Κυβερνοασφάλεια: Η νέα μεγάλη πρόκληση
Ξεχωριστό κεφάλαιο αφιερώνει η στρατηγική στην κυβερνοασφάλεια. Η ΕΛΙΜΕ επισημαίνει ότι όσο περισσότερο ψηφιοποιούνται οι λιμενικές λειτουργίες τόσο αυξάνεται και η επιφάνεια έκθεσης σε κυβερνοεπιθέσεις. Ένα επιτυχημένο περιστατικό θα μπορούσε να διακόψει τη διακίνηση εμπορευμάτων και επιβατών, να δημιουργήσει προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα της χώρας και να προκαλέσει σοβαρές οικονομικές απώλειες.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται:
- δημιουργία Οδηγού Κυβερνοασφάλειας και Συμμόρφωσης NIS2,
- χαρτογράφηση του επιπέδου κυβερνοασφάλειας όλων των ελληνικών λιμένων,
- δημιουργία εξειδικευμένης ομάδας εργασίας,
- κύκλος εκπαιδευτικών προγραμμάτων για στελέχη λιμένων,
- ενσωμάτωση της κυβερνοασφάλειας στον Δείκτη Ψηφιακής Ωριμότητας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους μικρότερους και δημοτικούς λιμένες, οι οποίοι συχνά δεν διαθέτουν εξειδικευμένο προσωπικό ή επαρκείς τεχνικούς πόρους. Η ΕΛΙΜΕ φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως κοινός τεχνικός σύμβουλος για όλους τους φορείς διαχείρισης.
Η πράσινη μετάβαση δεν αφορά μόνο τις εκπομπές
Ο τρίτος στρατηγικός άξονας αφορά την πράσινη μετάβαση.
Η ΕΛΙΜΕ εισηγείται την πιλοτική μέτρηση της ενεργειακής κατανάλωσης και του ανθρακικού αποτυπώματος σε δύο ή τρία λιμάνια διαφορετικού μεγέθους, ώστε να δημιουργηθεί ένα πρότυπο που θα εφαρμοστεί στη συνέχεια πανελλαδικά.
Ακολουθεί η δημιουργία ενός ενιαίου Green Port Framework, με κοινούς δείκτες αξιολόγησης για όλα τα ελληνικά λιμάνια, καθώς και η εκπόνηση εθνικού οδικού χάρτη για την εφαρμογή του Cold Ironing μέχρι το 2030.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στην έννοια της ανθεκτικότητας.
Όπως ανέφερε ο Μηνάς Παπαδάκης, ένα λιμάνι δεν μπορεί να θεωρείται πραγματικά βιώσιμο μόνο επειδή μειώνει τις εκπομπές του. Πρέπει να είναι σε θέση να ανταποκρίνεται στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, στα ακραία καιρικά φαινόμενα, στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, στις ενεργειακές κρίσεις αλλά και στις κυβερνοαπειλές. Για τον λόγο αυτό η ανθεκτικότητα προτείνεται να αποτελέσει τον τέταρτο πυλώνα της βιωσιμότητας, δίπλα στις εκπομπές, την ενέργεια και τη διαχείριση αποβλήτων.
Ο Οργανισμός Λιμένος Ηρακλείου στην πρώτη γραμμή
Ξεχωριστή αναφορά έγινε στον Οργανισμό Λιμένος Ηρακλείου, ο οποίος προτίθεται να συμμετάσχει ενεργά στις πρώτες πιλοτικές εφαρμογές της στρατηγικής.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, το λιμάνι του Ηρακλείου θα προχωρήσει άμεσα στη μέτρηση του ενεργειακού και ανθρακικού του αποτυπώματος, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός προτύπου που θα μπορεί να αξιοποιηθεί από όλα τα ελληνικά λιμάνια. Η επιλογή περισσότερων πιλοτικών λιμένων, διαφορετικού μεγέθους και χαρακτήρα, θεωρείται κρίσιμη ώστε τα αποτελέσματα να είναι αντιπροσωπευτικά και αξιοποιήσιμα σε εθνικό επίπεδο.
Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει ότι μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2026 θα ξεκινήσουν οι πρώτες δράσεις, όπως η αποστολή του ερωτηματολογίου προς τα λιμάνια, η σύσταση των ομάδων εργασίας, η έκδοση ενημερωτικού δελτίου της ΕΛΙΜΕ και οι πρώτες πιλοτικές ενεργειακές μετρήσεις.
Το 2027 θα ακολουθήσει η δημοσίευση της πρώτης Εθνικής Έκθεσης Βιωσιμότητας, η λειτουργία του Digital Maturity Index και η διοργάνωση του πρώτου Greek Smart & Green Ports Forum.
Από το 2028 θα ξεκινήσει η διεκδίκηση ευρωπαϊκών πόρων μέσω των προγραμμάτων Horizon Europe, CEF και Digital Europe, ενώ έως το 2030 στόχος είναι η πλήρης ενεργοποίηση των εθνικών πρωτοβουλιών και η καθιέρωση της ΕΛΙΜΕ ως του θεσμικού φορέα αναφοράς για την ψηφιακή και πράσινη μετάβαση των ελληνικών λιμένων.
Η φιλοδοξία του σχεδίου δεν περιορίζεται στην προσαρμογή των ελληνικών λιμένων στις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα ενιαίο οικοσύστημα συνεργασίας, στο οποίο μεγάλοι και μικροί λιμένες θα μοιράζονται τεχνογνωσία, κοινά εργαλεία και βέλτιστες πρακτικές. Εφόσον υλοποιηθεί σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, η στρατηγική της ΕΛΙΜΕ μπορεί να αποτελέσει το πρώτο ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο που συνδέει την τεχνολογική καινοτομία, την περιβαλλοντική βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα των λιμενικών υποδομών, ενισχύοντας τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό λιμενικό χάρτη.
Διαβάστε ακόμη
Theon: Ο μετασχηματισμός σε ευρωπαϊκό όμιλο αμυντικής τεχνολογίας
Το αρχοντικό του 1880 στην Κέρκυρα και οι επίδοξοι αγοραστές
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα