Εναν πυρηνικό αντιδραστήρα τόσο μικρό ώστε να μπορεί να μεταφερθεί με φορτηγό και αρκετά ισχυρό ώστε να διατηρεί σε λειτουργία κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις ακόμη και σε περίπτωση κατάρρευσης του ηλεκτρικού δικτύου σχεδιάζουν να αξιοποιήσουν οι αμερικανικές Ενοπλες Δυνάμεις. Στην επιστημονική συζήτηση για την ανάπτυξη της συγκεκριμένης τεχνολογίας έχει ενεργό ρόλο ο Ελληνας καθηγητής Μίλτος Αλαμανιώτης, ο οποίος έχει αναλάβει συμβουλευτικά καθήκοντα στην τοπική διοίκηση του Σαν Αντόνιο στο Τέξας.
Συγκεκριμένα, ο καθηγητής του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Σαν Αντόνιο (The University of Texas at San Antonio – UTSA) συμμετέχει στο Συμβουλευτικό Συμβούλιο Πυρηνικής Ενέργειας της Κομητείας Μπέξαρ (Bexar County Nuclear Advisory Board), το οποίο παρέχει επιστημονική υποστήριξη στον αρμόδιο επίτροπο της κομητείας.
Η παρουσία του αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς η Joint Base San Antonio, ένα από τα σημαντικά συγκροτήματα στρατιωτικών εγκαταστάσεων των ΗΠΑ, περιλαμβάνεται στις τρεις πρώτες υποψήφιες τοποθεσίες για την εγκατάσταση προηγμένων πυρηνικών μικροαντιδραστήρων.
Πρόκειται για την πρωτοβουλία Advanced Nuclear Power for Installations, με την οποία οι αμερικανικές Eνοπλες Δυνάμεις επιδιώκουν να ενισχύσουν την ενεργειακή αυτονομία των στρατιωτικών βάσεων, περιορίζοντας την εξάρτησή τους από τα δημόσια δίκτυα ηλεκτροδότησης.
Η ασφάλεια
Στο επίκεντρο της επιστημονικής αξιολόγησης βρίσκονται ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια των μικροαντιδραστήρων, την πιθανότητα ατυχημάτων και τους μηχανισμούς προστασίας του πληθυσμού και του περιβάλλοντος.
«Η ανάπτυξη πυρηνικών μικροαντιδραστήρων απαιτεί προσεκτική εξέταση όλων των παραμέτρων ασφάλειας. Πρέπει να αξιολογούνται τα πιθανά σενάρια ατυχημάτων, οι μηχανισμοί προστασίας και οι επιπτώσεις στην τοπική κοινωνία. Η επιστημονική τεκμηρίωση είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την αξιολόγηση μιας τέτοιας τεχνολογίας».
Ο Ελληνας καθηγητής συμβάλλει στην εξέταση αυτών των ζητημάτων, αξιοποιώντας την εξειδίκευσή του στις πυρηνικές τεχνολογίες, στα ενεργειακά συστήματα και τις εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση ανάμεσα στον επιστημονικό συμβουλευτικό ρόλο και τις αρμοδιότητες των Αρχών που θα αποφασίσουν για την εγκατάσταση και τη λειτουργία του αντιδραστήρα. Το Συμβούλιο της Κομητείας Μπέξαρ δεν χορηγεί άδειες, ούτε πραγματοποιεί τον ομοσπονδιακό έλεγχο πυρηνικής ασφάλειας. Αποστολή του είναι να βοηθά την τοπική διοίκηση να αξιολογεί τεκμηριωμένα τις τεχνικές πληροφορίες και τους πιθανούς κινδύνους.
Σε Κολοράντο και Μοντάνα
Εκτός από το Σαν Αντόνιο, στο αρχικό στάδιο του αμερικανικού προγράμματος περιλαμβάνονται στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο Κολοράντο και τη Μοντάνα. Για την περίπτωση του Τέξας έχει επιλεγεί η εταιρεία Antares Nuclear ως πιθανός φορέας ανάπτυξης και λειτουργίας της μονάδας.
Ο σχεδιασμός προβλέπει την έναρξη λειτουργίας τουλάχιστον ενός προηγμένου πυρηνικού αντιδραστήρα σε εγκατάσταση της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ έως το 2030 ή και νωρίτερα.
Η συγκεκριμένη τεχνολογία δεν προορίζεται για την ηλεκτροδότηση κατοικιών, ούτε για την εμπορική πώληση ηλεκτρικής ενέργειας. Βασική αποστολή της είναι να εξασφαλίζει τη συνέχιση κρίσιμων στρατιωτικών λειτουργιών σε περιπτώσεις εκτεταμένων διακοπών ρεύματος ή άλλων έκτακτων καταστάσεων.
«Η δυνατότητα μιας στρατιωτικής εγκατάστασης να διατηρεί την ηλεκτροδότησή της ακόμη κι όταν το εξωτερικό δίκτυο αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα είναι ιδιαίτερα σημαντική. Οι προηγμένοι πυρηνικοί μικροαντιδραστήρες εξετάζονται ως μια πιθανή λύση για την ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας κρίσιμων υποδομών».
Η ανάγκη αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στο Τέξας. Η χειμερινή καταιγίδα «Uri», που προκάλεσε σοβαρά προβλήματα στην ηλεκτροδότηση της Πολιτείας, αναφέρεται στην επίσημη ενημέρωση της στρατιωτικής βάσης ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι ενεργειακές υποδομές.
Σε τεχνολογικό επίπεδο, οι μικροαντιδραστήρες διαφοροποιούνται ουσιαστικά από τους συμβατικούς πυρηνικούς σταθμούς μεγάλης ισχύος. Σχεδιάζονται ως συμπαγείς μονάδες, κατασκευάζονται σε εργοστασιακό περιβάλλον και μπορούν να μεταφερθούν οδικώς στον χώρο εγκατάστασης.
Ενα ακόμη σημαντικό χαρακτηριστικό της πρότασης για το Σαν Αντόνιο είναι ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία δεν απαιτεί νερό για την ψύξη της περιορίζοντας την εξάρτηση από τους τοπικούς υδάτινους πόρους. Ωστόσο, η τεχνολογική δυνατότητα δεν συνεπάγεται αυτομάτως και έγκριση κατασκευής.
Η τοπική κοινωνία
Η επιλογή της Joint Base San Antonio ως πιθανής τοποθεσίας αποτελεί ένα αρχικό βήμα το οποίο θα πρέπει να ακολουθηθεί από αναλύσεις χωροθέτησης, περιβαλλοντική αξιολόγηση και διεξοδικούς ομοσπονδιακούς ελέγχους ασφάλειας.
Παράλληλα, προβλέπεται ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας και δυνατότητα υποβολής ερωτημάτων και σχολίων για το σχεδιαζόμενο έργο.
«Οταν εξετάζεται η εγκατάσταση μιας νέας πυρηνικής τεχνολογίας, η ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας πρέπει να βασίζεται σε αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα. Είναι σημαντικό να παρουσιάζονται με σαφήνεια τόσο οι δυνατότητες όσο και οι περιορισμοί της τεχνολογίας, ώστε οι αρμόδιοι φορείς να μπορούν να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις».
Σε αυτό ακριβώς το πεδίο αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο η συμμετοχή του κ. Αλαμανιώτη. Η επιστημονική του δραστηριότητα επικεντρώνεται, μεταξύ άλλων, στην ανάπτυξη ευφυών μεθόδων ανίχνευσης ακτινοβολίας, σε εφαρμογές πυρηνικής ασφάλειας και τη χρήση υπολογιστικών εργαλείων για την υποστήριξη αποφάσεων σε σύνθετες ενεργειακές υποδομές.
Ο συνδυασμός πυρηνικής τεχνολογίας και Τεχνητής Νοημοσύνης αποκτά αυξανόμενη σημασία για την παρακολούθηση της λειτουργίας προηγμένων ενεργειακών συστημάτων, την αξιολόγηση τεχνικών δεδομένων και την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών προβλημάτων.
Η συμμετοχή πανεπιστημιακών επιστημόνων σε συμβουλευτικά όργανα της τοπικής διοίκησης επιτρέπει την εξέταση των τεχνολογικών επιλογών με επιστημονικά κριτήρια, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για εγκαταστάσεις που εγείρουν ερωτήματα δημόσιας ασφάλειας και περιβαλλοντικής προστασίας.
Για το Σαν Αντόνιο, το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η ολοκλήρωση των προβλεπόμενων αξιολογήσεων, προτού ληφθεί οποιαδήποτε οριστική απόφαση. Για τις αμερικανικές Ενοπλες Δυνάμεις, το ευρύτερο διακύβευμα είναι αν μια νέα γενιά πυρηνικών μικροαντιδραστήρων μπορεί να προσφέρει σταθερή ηλεκτροδότηση στις στρατιωτικές βάσεις, ακόμη κι όταν οι εξωτερικές ενεργειακές υποδομές τίθενται εκτός λειτουργίας.
Σε αυτή τη διαδικασία, ο Ελληνας καθηγητής συμμετέχει από την πλευρά της επιστημονικής συμβουλευτικής υποστήριξης σε ένα πρόγραμμα του οποίου η εξέλιξη θα εξαρτηθεί από τις τεχνικές αξιολογήσεις, τις απαιτήσεις ασφάλειας και τις τελικές αποφάσεις των αμερικανικών αρχών.