Ο Ντόναλντ Τραμπ υλοποίησε την απειλή του να επιτεθεί στο Ιράν, αφού οι συνομιλίες απέτυχαν να εξασφαλίσουν συμφωνία για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος της χώρας. Για την Τεχεράνη, μία από τις επιλογές αντιποίνων είναι να επιχειρήσει να μπλοκάρει ή να κλείσει ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ.
Αυτό το στενό θαλάσσιο πέρασμα, στην είσοδο του Περσικό Κόλπο, διακινεί περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου. Αν το Ιράν αρνηθεί την πρόσβαση στα γιγαντιαία δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και άλλους μεγάλους καταναλωτές ενέργειας, η διαταραχή θα προκαλέσει άλμα στις τιμές του πετρελαίου και ενδεχομένως θα αποσταθεροποιήσει την παγκόσμια οικονομία. Το πετρέλαιο είχε ήδη φτάσει σε υψηλό εξαμήνου τον Φεβρουάριο, εν μέσω αυξανόμενων εικασιών ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να διατάξει στρατιωτικά πλήγματα.

Τα Στενά του Ορμούζ είναι μια ζωτικής σημασίας ναυτιλιακή οδός για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου. Με το Ιράν στα βόρεια και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν στα νότια, συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό. Οι περισσότεροι προμηθευτές γύρω από τον Περσικό Κόλπο δεν διαθέτουν άλλη θαλάσσια διαδρομή για τις εξαγωγές τους. Δεξαμενόπλοια μετέφεραν περίπου 16,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως αργού και συμπυκνωμάτων μέσω του στενού το 2025, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Bloomberg. Η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τα ΗΑΕ και το Ιράν αποστέλλουν πετρέλαιο μέσω του Ορμούζ και η πλειονότητα των φορτίων τους κατευθύνεται προς την Ασία.

Το πέρασμα είναι επίσης κρίσιμο για την αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου. Σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς LNG — κυρίως από το Κατάρ — διήλθε από αυτό το κανάλι πέρυσι.

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν μήκος σχεδόν 100 μίλια (161 χιλιόμετρα) και πλάτος 21 μίλια στο στενότερο σημείο του. Οι ναυτιλιακές λωρίδες σε κάθε κατεύθυνση έχουν πλάτος μόλις δύο μίλια. Το μικρό βάθος του περάσματος καθιστά τα πλοία ευάλωτα σε νάρκες, ενώ η εγγύτητα του στενού στη στεριά — και ιδίως στο Ιράν — αφήνει τα σκάφη εκτεθειμένα σε επιθέσεις από πυραύλους που εκτοξεύονται από την ακτή ή σε αναχαιτίσεις από περιπολικά σκάφη και ελικόπτερα.

Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα κράτη μπορούν να ασκούν κυριαρχία έως 12 ναυτικά μίλια από τις ακτές τους — μικρότερη απόσταση από το στενότερο σημείο του Στενού του Ορμούζ. Οφείλουν να επιτρέπουν την «αβλαβή διέλευση» ξένων πλοίων από τα χωρικά τους ύδατα και να μην παρεμποδίζουν την «αβλαβή» ή «διερχόμενη» διέλευση από στενά που χρησιμοποιούνται για διεθνή ναυσιπλοΐα. Παρότι το Ιράν υπέγραψε τη συνθήκη το 1982, δεν έχει επικυρωθεί από το κοινοβούλιό του.

Η ιρανική κυβέρνηση έχει δηλώσει σε προηγούμενες περιόδους αυξημένης γεωπολιτικής έντασης ότι διαθέτει τη δυνατότητα να επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό. Ποτέ όμως δεν προχώρησε στην πλήρη διακοπή της πρόσβασης στο στενό — μια κίνηση που πιθανότατα θα αντιμετωπιζόταν με ισχυρή αντίδραση από δυτικά ναυτικά που περιπολούν στην περιοχή, ιδίως από τις ΗΠΑ.

Το Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή διαταραχή χωρίς κανένα από τα πολεμικά του πλοία να αποπλεύσει από το λιμάνι. Διαθέτει πολλές επιλογές χάρη στη μεγάλη ακτογραμμή του κατά μήκος του περάσματος. Αυτές κυμαίνονται από χαμηλής έντασης παρενοχλήσεις πλοίων με μικρά και ταχύπλοα περιπολικά, έως πιο ακραίες επιλογές, όπως επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια με πυραύλους και drones ώστε να καταστεί υπερβολικά επικίνδυνη η διέλευση εμπορικών πλοίων. Θα μπορούσε επίσης να τοποθετήσει θαλάσσιες νάρκες, αν και ο κίνδυνος για τα δικά του πλοία ενδέχεται να καθιστά ένα τέτοιο βήμα λιγότερο πιθανό.

Τα σύγχρονα πλοία είναι ευάλωτα σε παρεμβολές σημάτων συστημάτων παγκόσμιου εντοπισμού θέσης (GPS), μια τακτική που χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο από κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες για τη διατάραξη της ναυσιπλοΐας. Χιλιάδες πλοία υπέστησαν διαταραχές εντός και γύρω από το Στενό του Ορμούζ κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης Ιράν–Ισραήλ τον περασμένο Ιούνιο.

Αν καταστεί επικίνδυνη η διέλευση από το στενό, τα πλοία ενδέχεται να ταξιδεύουν μόνο σε νηοπομπές υπό την προστασία δυτικών ναυτικών δυνάμεων. Αυτό θα επιβράδυνε την κυκλοφορία, αλλά δεν θα έπρεπε να επηρεάσει σημαντικά τη συνολική παγκόσμια προσφορά πετρελαίου. Μια πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας για περισσότερο από λίγες ημέρες αποτελεί εφιαλτικό σενάριο για τις αγορές ενέργειας. Ανώτερη αναλύτρια αργού της Kpler Ltd., Μιούου Σου, εκτίμησε τον Ιούνιο στο Bloomberg ότι ένα μπλοκάρισμα του στενού ακόμη και για μία ημέρα θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου έως και στα 120 με 150 δολάρια το βαρέλι. Το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς, είχε διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στα 66 δολάρια το βαρέλι από την αρχή του έτους έως τις 20 Φεβρουαρίου για να αγγίξει τα 71 δολάρια αυτή την εβδομάδα.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα έπληττε γρήγορα και την ίδια την ιρανική οικονομία, καθώς δεν θα μπορούσε να εξάγει το πετρέλαιό της. Η διαταραχή των ροών πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή θα μπορούσε επίσης να δυσαρεστήσει την Κίνα, τον μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού αργού και κρίσιμο εταίρο που έχει χρησιμοποιήσει το δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για να προστατεύσει το Ιράν από κυρώσεις ή αποφάσεις που προωθούνται από τη Δύση.

Η Σαουδική Αραβία εξάγει τις μεγαλύτερες ποσότητες πετρελαίου μέσω του περάσματος. Ωστόσο, μπορεί να εκτρέψει φορτία χρησιμοποιώντας έναν αγωγό 746 μιλίων που διασχίζει το βασίλειο έως έναν τερματικό σταθμό στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου το πετρέλαιο φορτώνεται σε πλοία για περαιτέρω μεταφορά. Ο αγωγός East-West μπορεί να μεταφέρει 5 εκατομμύρια βαρέλια αργού ημερησίως. Τα ΗΑΕ μπορούν επίσης να παρακάμψουν σε κάποιο βαθμό τα Στενά του Ορμούζ, αξιοποιώντας αγωγό που συνδέει τα πετρελαϊκά τους πεδία με λιμάνι στον Κόλπο του Ομάν. Ο αγωγός Habshan-Fujairah έχει δυνατότητα μεταφοράς 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως.

Το Ιράκ διαθέτει αγωγό που διέρχεται μέσω Τουρκίας προς τις μεσογειακές ακτές και επαναλειτούργησε πέρυσι. Ωστόσο, αυτός μπορεί να μεταφέρει μόνο πετρέλαιο από τα βόρεια πεδία της χώρας, με αποτέλεσμα σχεδόν το σύνολο των εξαγωγών του να αποστέλλεται δια θαλάσσης από το λιμάνι της Βασόρας και να διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ. Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν δεν διαθέτουν άλλη επιλογή πέρα από τη μεταφορά του πετρελαίου τους μέσω του περάσματος.

Το Ιράν εξαρτάται επίσης από το στενό για τις εξαγωγές του. Περισσότερο ιρανικό αργό διακινήθηκε μέσω του περάσματος το 2025 από οποιαδήποτε άλλη χρονιά από το 2018, σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης πλοίων που συγκέντρωσε το Bloomberg.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ την περίοδο 1980–1988, τα πλήγματα σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις κλιμακώθηκαν σε επιθέσεις και από τις δύο πλευρές κατά εμπορικών πλοίων στον Περσικό Κόλπο, σε αυτό που έμεινε γνωστό ως «Πόλεμος των Δεξαμενόπλοιων». Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ κατέφυγε τότε στη συνοδεία κουβεϊτιανών πλοίων που μετέφεραν ιρακινό πετρέλαιο μέσω του Κόλπου.

Το 2019, χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Σαουδική Αραβία και το Μπαχρέιν προσχώρησαν σε έναν υπό την ηγεσία των ΗΠΑ συνασπισμό, γνωστό ως International Maritime Security Construct, για την ασφάλεια των θαλάσσιων γραμμών στη Μέση Ανατολή που είναι ζωτικής σημασίας για τη ναυτιλία πετρελαίου. Αυτό ακολούθησε σειρά επιθέσεων σε πλοία και σε χερσαίες εγκαταστάσεις, τις οποίες ορισμένα μέλη του συνασπισμού απέδωσαν στο Ιράν.
Από τα τέλη του 2023, μεγάλο μέρος της προσοχής για την προστασία της ναυσιπλοΐας έχει μετατοπιστεί από το Στενό του Ορμούζ στη νότια Ερυθρά Θάλασσα, ως απάντηση σε επιθέσεις των υποστηριζόμενων από το Ιράν Χούθι της Υεμένης σε πλοία στο στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό.

Κατά τη διάρκεια των πιο πρόσφατων εντάσεων ΗΠΑ–Ιράν, τα πλοία αύξησαν την ταχύτητά τους κατά τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ για να περιορίσουν τον χρόνο έκθεσής τους σε κίνδυνο, ενώ οι ΗΠΑ συνέστησαν στα πλοία με αμερικανική σημαία να παραμένουν όσο το δυνατόν πιο μακριά από τα ιρανικά ύδατα κατά τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή. Ξεχωριστά, ένα αμερικανικό μαχητικό F-35C κατέρριψε ιρανικό drone στις αρχές Φεβρουαρίου, καθώς το μη επανδρωμένο αεροσκάφος «προσέγγισε επιθετικά» το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln με «αδιευκρίνιστη πρόθεση», σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ.

Διαβάστε ακόμη  

Καύσιμα: Πώς η κρίση με το Ιράν θα αυξήσει τις τιμές στις αντλίες

Ρεύμα: Σήμα για καθοδικές τιμές στα πράσινα τιμολόγια τον Μάρτιο 2026  

Γυαλιά AI: Τα Ray-Ban με τεχνητή νοημοσύνη της Meta θα «αντικαταστήσουν τα smartphones» (pics + γραφήματα)

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα