Ένας “γάμος” στην Ενέργεια που θα φέρει πτώση τιμών στο φυσικό αέριο

της Ελένης Στεργίου

Πολύ σημαντικό στοιχείο για την αναβάθμιση της Ελλάδας κρίνεται η δημιουργία και η λειτουργία ενός περιφερειακού εμπορικού κόμβου φυσικού αερίου που θα εδρεύει στην Ελλάδα, υπό προϋποθέσεις και σε συνεργασία με ΔΕΠΑ, ΔΕΣΦΑ, τα Ελληνικά Χρηματιστήρια, το ΛΑΓΗΕ και εταιρείες προμήθειας.  Μία από τις βασικές προϋποθέσεις είναι και η ίδρυση Ενεργειακού Χρηματιστηρίου, στο οποίο θα διαπραγματεύονται συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, το οποίο συγχρόνως θα έχει μηχανισμό για τη διενέργεια και άλλων συναλλαγών με υποκείμενο ποσότητες φυσικού αερίου.

Παράλληλα, βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία του Περιφερειακού Εμπορικού Κόμβου Φυσικού Αερίου για την Νοτιοανατολική Ευρώπη είναι  η ολοκλήρωση έργων υποδομής, όπως οι αγωγοί ΤΑΡ και ο ελληνοβουλγαρικός αγωγός, αλλά και οι πλωτοί σταθμοί αποθήκευσης και επεναεριοποίησης LNG σε Καβάλα και Αλεξανδρούπολη.

Σύμφωνα με μελέτη του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (ΙΕΝΕ) είναι απόλυτα εφικτή μετά το 2018/2019 υπό ορισμένες προϋποθέσεις, η πιο βασική από τις οποίες είναι η ύπαρξη ικανών ποσοτήτων αερίου οι οποίες θα μπορούν να διασφαλισθούν από διάφορα σημεία εισαγωγής. Μετά από το 2018-19 κάποιες οριακές ποσότητες αναμένεται να είναι διαθέσιμες στη ΝΑ Ευρώπη, οι οποίες θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο αγοραπωλησίας, ενώ η Τουρκία, η οποία ετοιμάζει  και εκείνη λειτουργία περιφερειακού κόμβου, εισάγει πολύ μεγάλες ποσότητες από την Ρωσία, το Ιράν και το Αζερμπαϊτζάν.  

Σύμφωνα με τη μελέτη του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης, προβλέπεται η σύσταση δύο μεγάλων περιφερειακών κόμβων, ένα στην Θεσσαλονίκη ή την Αθήνα, το οποίο θα συνδέεται με το Χρηματιστήριο Ενέργειας που θα εδρεύει στην Αθήνα  και ένα δεύτερο στην Κωνσταντινούπολη, το οποίο ήδη σχεδιάζεται να συνδεθεί με το EPIAS Energy Exchange και το οποίο είναι υπό ίδρυση.

Σημειώνεται ότι στην Ευρώπη υπάρχουν εννέα τέτοιοι κόμβοι: Ο βρετανικός NBP (από το 1996) και ο βελγικός Zeebrugge (από το 2000). Ως το τέλος της πρώτης δεκαετίας είχαν προστεθεί, ο ολλανδικός TTF, ο ιταλικός PSV, ο γαλλικός PEG, ο αυστριακός CEGH, και τρεις γερμανικοί, οι, NCB, EGT και GPL.

Σε τι θα βοηθήσει; Επειδή ο μεγαλύτερος όγκος αερίου που θα διέρχεται  μέσω Βορείου Ελλάδος θα αφορά συμβολαιοποιημένες ποσότητες, μέσω μακροπρόθεσμων συμβολαίων, η εμπορική δραστηριότητα του κόμβου θα αφορά οριακές ποσότητες και αναμένεται να διευκολύνει τις αγοραπωλησίας χοντρικής ανάμεσα στους συμμετέχοντες στην αγορά της ΝΑ Ευρώπης. Έτσι, η διασύνδεση της ελληνικής με γειτονικές αγορές μπορεί να οδηγήσει σε συμπίεση των τιμών δεδομένου ότι -σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που ανέφεραν οι εκπρόσωποι του ΙΕΝΕ- οι τιμές στη χώρα μας είναι 30% υψηλότερες από τις τιμές στην Ιταλία. Σήμερα, όπως αναφέρει το Ινστιτούτο, στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, δεν υπάρχει κάποιος μηχανισμός αγοράς και πώλησης φυσικού αερίου και οι αγοραπωλησίες βασίζονται αποκλειστικά σε διμερείς συμφωνίες. Συμπερασματικά, μία πλατφόρμα για φυσικές ή και οικονομικές συναλλαγές θα επιτρέψει τη λειτουργία ανταγωνιστικών αγορών και οι τιμές που διαμορφώνονται κυμαίνονται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με αυτές που προκύπτουν από συμβόλαια με βάση το πετρέλαιο.

Οι οριακοί όγκοι φυσικού αερίου υπολογίζονται, σε αρχικό στάδιο, στα 1,0-1,5 δισ. κυβικά μέτρα το χρόνο, και οι οποίοι θα είναι διαθέσιμοι το νωρίτερο το 2018, ενώ εκτιμάται ότι θα ανέλθουν στα 6,0 και πιθανό και στα 10,0 και πλέον δισ. κ.μ. ως το 2025.

Χρηματιστήριο Ενέργειας

Ψηλά στην ατζέντα του υπουργείου Ενέργειας είναι η δημιουργία ενός του ελληνικού χρηματιστηρίου Ενέργειας, το οποίο συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία του περιφερειακού κόμβου φυσικού αερίου. Σκοπός του είναι διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην αγορά της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, αλλά και να ωφελήσει καταναλωτές και επιχειρήσεις από πλευράς κόστους.

Σύμφωνα με στελέχη του υπουργείου, το προτεινόμενο σχήμα θα λειτουργεί με ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια και καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσει ο ΛΑΓΗΕ, ο οποίος θα ενισχυθεί. Ήδη, στην Ευρώπη λειτουργούν τέσσερα χρηματιστήρια Ενέργειας, ενώ πριν από περίπου εννέα μήνες τέθηκε σε λειτουργία η ενιαία πλατφόρμα και των 13 διαχειριστών ηλεκτρικής ενέργειας. Το γερμανικό χρηματιστήριο είναι ο ηγέτης στην κεντρική Ευρώπη και στις συναλλαγές περιλαμβάνεται ηλεκτρισμός, φυσικό άεριο, εκπομπές άνθρακα και άλλα. Βασικός πυλώνας του νέου θεσμού φέρεται ότι θα είναι ΛΑΓΗΕ, όπου θα αναλάβει τη νέα εταιρική δομή και θα αναβαθμίσει τις ασκούμενες από τον ΛΑΓΗΕ δραστηριότητες που αφορούν τη λειτουργία της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και τη δημιουργία των κατάλληλων μηχανισμών εκκαθάρισης και διακανονισμών.

Εντός του επόμενου τριμήνου οι αρμόδιοι εμπλεκόμενοι, όπως είναι η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, Ελληνικά Χρηματιστήρια, ΛΑΓΗΕ και Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας θα ετοιμάσουν και θα παραδώσουν ένα πρόπλασμα θεσμικού πλαισίου,το οποίο στη συνέχεια θα δοθεί σε δημόσια διαβούλευση για να συζητηθεί εκτενέστερα με τους παράγοντες της αγοράς.

Ο κ. Μανιάτης έχει ήδη πραγματοποιήσει συνάντηση με τον πρόεδρο της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς κ. Κωνσταντίνο Μποτόπουλο, τον διευθύνων σύμβουλο των Ελληνικών Χρηματιστηρίων κ. Σωκράτη Λαζαρίδη, τον διευθύνων σύμβουλο του Λειτουργού Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΛΑΓΗΕ) κ. Τάσο Γκαρή και τον αντιπρόεδρο της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ) κ. Δημήτρη Ραχιώτη.

Σύμφωνα με το υπουργείο Ενέργειας, το εγχείρημα θεωρείται ότι γίνεται σε κρίσιμη χρονική περίοδο, εφόσον η χώρα θέλει να διεκδικήσει τον ρόλο του περιφερειακού κόμβου ενέργειας σε ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό περιβάλλον. Παράλληλα, ο καταναλωτές θα ωφεληθεί διότι όπως έχει αναφέρει ο κ. Μανιάτης, μια τέτοια αγορά δημιουργεί τις προϋποθέσεις για βελτίωση των υπηρεσιών και για τη μείωση του κόστους σε ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο, ενώ έχει και τη δυναμική για τη δημιουργία πολλών νέων θέσεων εργασίας.