Κύπρος, 9 μήνες μετά το μνημόνιο

Του Δημήτρη Μαρκόπουλου

Γ ια την Κύπρο το τέλος του 2013 σήμανε ταυτόχρονα και το τέλος μιας χρονιάς που μόνο με τον «Αττίλα» του 1974 θα μπορούσε να συγκριθεί. Ο «ξαφνικός θάνατος» της πάλαι ποτέ ακμάζουσας και βασισμένης στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες οικονομίας της Νοτιοανατολικής Μεσογείου στα τέλη του περασμένου Μάρτη και το μνημόνιο στο οποίο εισήλθε η χώρα δημιούργησαν ένα ασφυκτικό πολιτικό πλαίσιο στο οποίο η νησιωτική αδελφή χώρα καλείται τώρα να λειτουργήσει. Εννέα μήνες μετά, ήδη διαφαίνονται εκτός από τις ομοιότητες με την Ελλάδα και αρκετές διαφορές ως προς την ακολούθηση ενός οικονομικού και αυστηρού δημοσιονομικά μοντέλου.

Το «business stories» ερεύνησε και συνέκρινε τα μνημόνια των δύο κρατών σε μια πρωτότυπη έρευνα. Πώς άραγε οι Κύπριοι αντιμετώπισαν ζητήματα όπως οι πλειστηριασμοί, οι ιδιωτικοποιήσεις, η φορολόγηση ή η καθημερινή πορεία των τιμών και του κόστους ζωής; Πώς εξελίχθηκε η ανεργία σε μια κοινωνία που είδε μέσα σε λίγη ώρα να «κουρεύονται» οι κόποι μιας ολόκληρης ζωής; Πραγματοποιήθηκαν ή όχι τελικά οι ρωσικές απειλές ακόμα και για εξοντώσεις προσώπων που μετείχαν στις μετατοπίσεις κεφαλαίων από τη Ρωσική Ομοσπονδία προς το νησί;  Ή -για μία ακόμη φορά- μέσα στην εθνική μας αποχαύνωση και τον αυτισμό με στερεοτυπικές αναλύσεις χάσαμε το δάσος κοιτάζοντας το δέντρο σε ό,τι αφορά τους αδελφούς Κυπρίους;

ΑΝΕΡΓΙΑ

Ραγδαία αύξηση κατά 24,8%

Σ την Ελλάδα υπήρχε η αίσθηση ότι η κυπριακή κοινωνία δεν είχε να αντιμετωπίσει τα δικά μας προβλήματα στο πεδίο της απασχόλησης. Να όμως που η κρίση ανατρέπει παλαιότερες αντιλήψεις. Ειδικότερα, βάσει των μετρήσεων που πραγματοποιούν τα Επαρχιακά Γραφεία Εργασίας (οι κυπριακοί ΟΑΕΔ), ο αριθμός των εγγεγραμμένων ανέργων στο τέλος Νοεμβρίου του 2013 έφτασε τους 49.334. Σε σύγκριση δηλαδή με τον Νοέμβριο του 2012 σημειώθηκε αύξηση 9.812 ανέργων ή 24,8%.

Μάλιστα η ανεργία εντοπίζεται κυρίως στους τομείς των χρηματοπιστωτικών και ασφαλιστικών δραστηριοτήτων (αύξηση 1.701 ανέργων), στο εμπόριο (αύξηση 1.642), στις υπηρεσίες παροχής καταλύματος και εστίασης (αύξηση 1.107), στη μεταποίηση (αύξηση 954), στις κατασκευές (αύξηση 924), καθώς επίσης και στους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας, όπου σημειώθηκε αύξηση 890 ανέργων. Πρόκειται για ένα βατερλό σε μια κοινωνία που για πρώτη φορά βλέπει τέτοια εκτόξευση στην ανεργία και τους δείκτες της.

Ηδη η κυβέρνηση Αναστασιάδη με στόχο να καταπολεμήσει το πρόβλημα προχώρησε στην ανακοίνωση δέσμης δέκα μέτρων, τα οποία αποφάσισε το Υπουργικό Συμβούλιο έναντι συνολικής δαπάνης άνω των 340 εκατ. ευρώ. Ανάμεσα σε αυτά θα είναι η ίδρυση Ταμείου Επιχειρηματικότητας το οποίο θα παρέχει χρηματοδότηση στις εμπορικές τράπεζες για να μπορούν να παραχωρούν δάνεια στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις με ανταγωνιστικά επιτόκια όπου θα διατεθούν 300 εκατ. ευρώ. Επίσης, θα επιχορηγηθεί η απασχόληση σε επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου που απασχολούν από ένα έως τέσσερα άτομα.

Συγκεκριμένα, χίλιες επιχειρήσεις θα λάβουν επιχορήγηση κατά 70% του μισθολογικού κόστους ενός υφιστάμενου υπαλλήλου, κάτι που ως ποσοστό στην Ελλάδα μοιάζει αδιανόητο. Το κόστος του σχεδίου θα ανέλθει στα 7 εκατ. ευρώ. Ακόμα, σε επιχειρήσεις που απασχολούν από ένα έως 49 άτομα θα τοποθετηθούν 1.000 άνεργοι που λαμβάνουν επίδομα και ο μισθός τους θα επιδοτείται κατά το ήμισυ από το κράτος για περίοδο έξι μηνών και με υποχρέωση του εργοδότη για πρόσθετη απασχόληση του εργαζομένου για δύο μήνες.

Επίσης, ανακοινώθηκαν σχέδια απόκτησης εργασιακής πείρας για πτυχιούχους και απόφοιτους μέσης εκπαίδευσης, οι οποίοι θα τοποθετηθούν σε επιχειρήσεις και οργανισμούς για έξι μήνες και μετά το τέλος της περιόδου θα τους απονεμηθεί πιστοποιητικό, ενώ ο κ. Νίκος Αναστασιάδης ανακοίνωσε και έκτακτο σχέδιο κατάρτισης εργαζομένων σε ξενοδοχειακές μονάδες που βρίσκονται σε ολική ή μερική αναστολή εργασιών κατά τη χειμερινή περίοδο.

ΚΑΤΟΙΚΙΑ

Διπλασιασμός της φορολογίας

Οσον αφορά στους φόρους στα ακίνητα, η τρόικα μοιάζει να πιέζει προς τις δικές μας κατευθύνσεις. Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση του νησιού προχώρησε σε διπλασιασμό της φορολογίας ακίνητης ιδιοκτησίας προϊδεάζοντας για τις αλλαγές που θα επιφέρει στη φορολογία ακινήτων η επικαιροποίηση των τιμών.
Με βάση το σχετικό νομοσχέδιο, στην τσιμπίδα μπήκαν μικρότερες ιδιοκτησίες με στόχο την άντληση 24,2 εκατ. ευρώ ετησίως αντί 10 εκατ. ευρώ που εισπράττονται σήμερα.

Βασικός στόχος του υπουργείου Οικονομικών είναι να εξορθολογίσει σε βάθος χρόνου τον εν λόγω φόρο, που πληρώνεται ακόμα σε τιμές του 1980, παρότι σε κάποιες περιπτώσεις οι τιμές έχουν αυξηθεί κατά 27 φορές. Για να επικαιροποιηθούν οι τιμές, το υπουργείο υπολογίζει ότι χρειάζονται πέντε χρόνια, αλλά και να δοθούν οι απαραίτητοι πόροι στο Κτηματολόγιο.

Επειδή αυτό δεν μπορεί να γίνει αμέσως, το υπουργείο επέλεξε ως μεταβατική λύση την αύξηση της φορολογίας που πληρώνεται επί των τιμών του 1980. Με το νομοσχέδιο προβλέπεται η μεταρρύθμιση της φορολογίας της ακίνητης ιδιοκτησίας με τη μείωση του αφορολόγητου ποσού, καθώς και αύξηση των φορολογικών συντελεστών και των κλιμάκων των αξιών των ακινήτων. Με το νομοσχέδιο που ετοιμάστηκε, θα καταβάλουν φόρο ακίνητης ιδιοκτησίας όλοι όσοι έχουν περιουσία που με βάση τις τιμές του 1980 αξίζει 120.000 ευρώ και άνω.

ΠΛΕΙΣΤΗΡΙΑΣΜΟΙ

Βρήκαν λύση για τα κόκκινα στεγαστικά

Τ ι γίνεται όμως στη Μεγαλόνησο με το μείζον θέμα των πλειστηριασμών κατοικίας; Εδώ υπάρχει μια μεγάλη διαφορά σε σχέση με αυτό που συμβαίνει στην πατρίδα μας. Στη Λευκωσία η κυβέρνηση μαζί με την τρόικα φαίνεται να έχουν επιτύχει μια μορφή συναίνεσης και έτσι προωθείται μια λύση στην οποία και οι τράπεζες συμμετέχουν και θα σωθούν τα κυπριακά σπίτια δίχως να καταστραφεί η τραπεζική πίστη. Με το 33% των δανείων στο νησί να είναι κόκκινα (περίπου 25 δισ. ευρώ), το κυπριακό υπουργείο Οικονομικών επεξεργάστηκε σχέδιο βάσει του οποίου θα δημιουργηθεί ένα κρατικό όργανο, ο Οργανισμός Χρηματοδότησης Στέγης, που θα αγοράζει τις κατοικίες οι οποίες με δικαστική απόφαση θα πηγαίνουν για πλειστηριασμό. Κατόπιν ο οργανισμός θα αγοράζει τα κόκκινα δάνεια και μετά θα επιτρέπει στους δανειολήπτες να μένουν στα σπίτια τους πληρώνοντας ως ενοίκιο ένα συμβολικό ποσό, μέχρι τα οικονομικά τους να επιστρέψουν στα προ κρίσης δεδομένα. Μέρος αυτού του μικρού ενοικίου θα πηγαίνει στην αποπληρωμή του ποσού που πλήρωσε το κράτος για να αγοράσει το σπίτι από την τράπεζα, ενώ προτεραιότητα θα δοθεί σε ακίνητα αξίας 200.000-250.000 ευρώ. Ολα αυτά θα γίνουν με σαφή εισοδηματικά κριτήρια. 

Οσον αφορά στο τέλος των αποκρατικοποιήσεων, εντάσεις έχουν δημιουργηθεί με τις πωλήσεις των ημικρατικών οργανισμών καθώς παρατηρούνται διαφωνίες με τους δανειστές. Για παράδειγμα, η τρόικα πιέζει για επίσπευση των διαδικασιών πώλησης της Αρχής Τηλεπικοινωνιών, όμως η κυβέρνηση διαμηνύει πως δεν θέλει να βιαστεί εάν δεν ολοκληρωθεί μελέτη αποτίμησης της PwC.

ΜΙΣΘΟΙ

Κλιμακούμενες μειώσεις και απολύσεις

Κ αι σε επίπεδο αμοιβών, η Λευκωσία παρακολουθεί μια σειρά απίστευτων μειώσεων να βρίσκονται σε εξέλιξη. Ηδη διάφορα νομοσχέδια κατατέθηκαν που περιλαμβάνουν μείωση 0,8% στους μισθούς από 1 λεπτό έως 1.000 ευρώ, από 1.001 ευρώ έως 1.500 ευρώ κατά 7,3%, από 1.501 ευρώ έως 2.000 ευρώ κατά 9,3%, από 2.001 έως 3.000 κατά 10,5%, από 3.001 έως 4.000 κατά 13% και από 4.001 και άνω κατά 14,5%. Μεγάλη σφαγή έχει γίνει στους τραπεζικούς μισθούς, όπου υπάρχουν περιπτώσεις με μειώσεις έως και 40%!

Βέβαια, η τρόικα, όπως και στην Ελλάδα, έχει προχωρήσει ακόμα παραπέρα, ζητώντας απολύσεις στον χώρο της παιδείας, της υγείας, ενώ κατά καιρούς πυρά δέχτηκε το σύστημα κοινωνικής προστασίας, καθώς κλιμάκια του ΔΝΤ ανέφεραν πως «μπορεί οι Κύπριοι να είναι άνεργοι, δεν όμως είναι… φτωχοί»! Πάντως η κυβέρνηση Αναστασιάδη φαίνεται πιο αποφασισμένη σε σχέση με τη δική μας να έρθει σε ρήξεις με τους δημόσιους υπάλληλους, γεγονός που πιστώνεται θετικά από τη δική της τρόικα.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Πρυτάνευσεη ψυχραιμία

Σ ε κοινωνικό επίπεδο, η ζωή σαφώς συνεχίζεται, αν και με προβλήματα στο νησί. Πολλοί ήταν εκείνοι που ανέμεναν πως μετά το κούρεμα των καταθέσεων στην Κύπρο πολλοί Ρώσοι ολιγάρχες θα αναζητούσαν εξιλαστήρια θύματα στους ντόπιους συμβούλους τους. Αρκετοί είχαν προδικάσει κύματα δολοφονιών, ακόμα και αυτοκτονιών, καθώς σημαντικά «παρκαρισμένα» κεφάλαια χάθηκαν σε μια νύχτα.

Παρ’ όλα αυτά, η ψυχραιμία πρυτανεύει στο νησί. «Δεν είναι δα και ‘‘Αττίλας’’», αναφέρει στο «b.s.» σύμβουλος του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας κ. Νίκου Αναστασιάδη, ο οποίος φυσικά δεν παραγνωρίζει τα προβλήματα που δημιουργεί το μνημόνιο. Είναι, πάντως, αλήθεια πως κυρίως η παλαιότερη γενιά δεν αντιμετώπισε αυτές τις τεκτονικές αλλαγές ως κάτι πρωτόγνωρο, καθώς η εμπειρία του πολέμου έχει δημιουργήσει άλλα στεγανά και προτεραιότητες.

Βέβαια δεν πρέπει να παραγνωρίσουμε πως σε πρόσφατη έρευνα της Παγκύπριας Ενωσης Καταναλωτών φάνηκε ξεκάθαρα πως η κρίση έχει ανατρέψει τις δομές της οικογένειας και της κοινωνίας του νησιού. Συγκεκριμένα, το 48% των ερωτηθέντων δήλωσε πως το εισόδημά του έχει μειωθεί δραματικά, το 38% απάντησε πως τα εισοδήματά του έχουν απλώς μειωθεί, ενώ μόλις το 11% ανέφερε πως αυτά παρέμειναν στα ίδια επίπεδα. Σε ποσοστό 78,4% οι Κύπριοι μείωσαν τις αγορές τους, ενώ έχει υπάρξει στροφή στα φθηνά είδη.

Πάντως, ήδη στο κέντρο των μεγάλων πόλεων του νησιού δεκάδες είναι τα μαγαζιά που έβαλαν λουκέτο, χιλιάδες Ρώσοι πολίτες επέλεξαν να φύγουν από τη χώρα, ενώ τεράστια κρίση επικρατεί στις αγορές που συνδέονταν κυρίως με Ρώσους τουρίστες ή κατοίκους, όπως αυτές της γούνας, του ειδικού τουρισμού, της αργυροχρυσοχοΐας, των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών κ.ά.