Σκληρό πόκερ με τα 11,4 δισ. ευρώ του ΤΧΣ

Του Αλέξανδρου Κασιμάτη

Η απελευθέρωση και η πώληση των μετοχών των τεσσάρων συστημικών τραπεζών, η επιστροφή στους δανειστές του κεφαλαιακού αποθέματος του ΤΧΣ και το κλείσιμο των κεφαλαιακών εκκρεμοτήτων για τις μη συστημικές και τις συνεταιριστικές τράπεζες είναι οι τρεις σημαντικές αλλαγές που έρχονται στο προσκήνιο παραμονές της μεταμνημονιακής περιόδου. Το τοπίο στην παρούσα φάση δεν είναι θολό μόνο για τις πολιτικές εξελίξεις εν όψει της εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, αλλά και για το νέο πρόγραμμα στο οποίο θα βασιστεί η σχέση της χώρας με τους δανειστές από τις 2 Ιανουαρίου 2015.

Στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης που είναι σε εξέλιξη με την τρόικα -και ιδιαίτερα όσον αφορά στο κρίσιμο σημείο της κάλυψης του δημοσιονομικού κενού το 2015 και το 2016- συζητιούνται σενάρια αξιοποίησης των τραπεζικών μετοχών που είναι σήμερα στην κυριότητα του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Οι συγκεκριμένες μετοχές, αξίας περίπου 14 δισ., θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν κατάλληλα ώστε η χώρα να αντεπεξέλθει στην πίεση που δέχεται για το ύψος του δημοσιονομικού κενού. Μεταξύ των σεναρίων που έχουν εξεταστεί -χωρίς να έχει ληφθεί κάποια απόφαση- το επικρατέστερο είναι να ελευθερωθούν οι μετοχές των τραπεζών με επαναγορά των warrants και στη συνέχεια οι μετοχές να πουληθούν στις αγορές.

Η πρόταση αυτή είναι ρεαλιστική υπό την έννοια ότι, εφόσον συμφωνηθεί με τους δανειστές, απαιτούνται μόνο η έγκριση της DGComp και περιορισμένες νομοθετικές πρωτοβουλίες στο εσωτερικό της χώρας. Ωστόσο, ο προβληματισμός επικεντρώνεται στις πολιτικές αντιδράσεις, κυρίως επειδή οι τιμές κτήσης των μετοχών από το ΤΧΣ (με εξαίρεση εκείνες της Alpha Bank) είναι υψηλότερες από τις τρέχουσες. Αν όμως βγει από την εικόνα ο πολιτικός καιροσκοπισμός, τα 14 δισ. ευρώ ή μέρος από αυτά προσφέρουν στη χώρα ενισχυμένες δυνατότητες διαχείρισης της κατάστασης.

Μια άλλη πρόταση που έχει πέσει στο τραπέζι των συζητήσεων -και μάλιστα από τραπεζίτη που φέρεται να έχει στενούς δεσμούς από το παρελθόν με το Μαξίμου- είναι η κατάργηση του ΤΧΣ και η επιστροφή του κεφαλαιακού αποθέματος των 11,4 δισ. ώστε να μειωθεί το χρέος. Στη συνέχεια οι μετοχές των τραπεζών, με εξαίρεση ένα τμήμα που θα κρατηθεί για την άσκηση των warrants, θα πρέπει να δοθούν ως εγγύηση στον European Stability Mechanism (ΕSM) έναντι της προληπτικής πιστωτικής γραμμής που θα πάρει η χώρα. Οι συζητήσεις στα διάφορα κυβερνητικά γραφεία στρέφονται γύρω από την αξιοποίηση των τραπεζικών μετοχών επειδή το κεφαλαιακό απόθεμα των 11,4 δισ. ευρώ του ΤΧΣ πολύ πιθανόν να είναι παρελθόν στις αρχές του 2015. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη Master Financial Assistance Facility Agreement, τη βασική δηλαδή δανειακή σύμβαση μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και του EFSF, γνωστή ως master FAFA, τα αποθεματικά του ΤΧΣ ανανεώνονται κάθε χρόνο. Πιο συγκεκριμένα, από τα 11,4 δισ. του ΤΧΣ μόνο 500 εκατ. ευρώ είναι σε μετρητά. Τα υπόλοιπα είναι ομόλογα και το δικαίωμα να χρησιμοποιούνται ως κεφαλαιακό μαξιλάρι για τις τράπεζες ανανεώνεται κάθε χρόνο.

Συγκεκριμένα το υπουργείο Οικονομικών και το ΤΧΣ καταθέτουν από κοινού κάθε χρόνο το αίτημα παράτασης χρήσης ομολόγων με αιτιολογικό τις κεφαλαιακές ανάγκες τραπεζών. Παίρνουν δηλαδή έγκριση για τη χρήση των ομολόγων και η υφιστάμενη άδεια λήγει στις 31/12/14. Επικρατεί, πάντως, προβληματισμός για το πώς θα εγκριθεί και για το 2015 η χρήση των ομολόγων, όταν τα stress tests που ολοκληρώθηκαν τον Οκτώβριο και έχουν τη σφραγίδα της ΕΚΤ οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι οι ελληνικές τράπεζες δεν χρειάζονται κεφάλαια. Οι Ευρωπαίοι μπορούν να αρνηθούν στην Ελλάδα να διατηρεί απόθεμα 11,4 δισ. ευρώ από τη στιγμή που οι τράπεζες είναι επαρκώς κεφαλαιοποιημένες και να ζητήσουν τη μείωση του αποθέματος, π.χ., στα 2-3 δισ., με το υπόλοιπο ποσό να πηγαίνει για την εξόφληση δημόσιου χρέους. Πολλά βεβαίως θα εξαρτηθούν από το κλίμα που θα επικρατεί μεταξύ Ελλάδας και δανειστών το επόμενο διάστημα.

Τα σενάρια

1 Απελευθέρωση των μετοχών των τραπεζών με επαναγορά των warrants και στη συνέχεια πώληση των μετοχών στις αγορές

2 Κατάργηση του ΤΧΣ και επιστροφή του κεφαλαιακού αποθέματος των 11,4 δισ. ώστε να μειωθεί το χρέος

Οι εκκρεμότητες των μη συστημικών τραπεζών

Ταυτόχρονα, με το τέλος του έτους θα πρέπει να κλείσουν και οι κεφαλαιακές εκκρεμότητες των μη συστημικών τραπεζών. Η Τράπεζα της Ελλάδος τηρεί ελαστική πολιτική και προτίμησε να εξαντλήσει τα χρονικά περιθώρια προκειμένου οι τράπεζες Πανελλήνια και Αττικής και ορισμένες από τις συνεταιριστικές να διερευνήσουν το σύνολο των δυνατοτήτων τους για την εξεύρεση των αναγκαίων κεφαλαίων. Ωστόσο, έως το τέλος του έτους θα πρέπει να έχουν δρομολογηθεί οι σχετικές ενέργειες. Για την Αττικής οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται και το στίγμα των εξελίξεων θα δοθεί στη γενική συνέλευση της 10ης Δεκεμβρίου. Για την Πανελλήνια και ορισμένες συνεταιριστικές τράπεζες ο κύκλος των επιλογών φαίνεται να είναι πιο περιορισμένος. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, ως το τέλος του χρόνου θα πρέπει να ληφθούν σημαντικές αποφάσεις.