Για πρώτη φορά εύσημα από το ΔΝΤ αλλά με κριτική και πολλές συστάσεις

Του Στέλιου Μορφίδη

Η Ελλάδα κάνει πρόοδο στην επίλυση δομικών προβλημάτων εν μέσω μία σοβαρής και επίπονης κοινωνικά ύφεσης, επισημαίνει το ΔΝΤ στην έκθεση αξιολόγησης του ελληνικού προγράμματος, θέτει θέμα ελάφρυνσης του δημόσιου χρέους και ιδιωτικοποιήσεις των τραπεζών που θα περάσουν στο ΤΧΣ το συντομότερο δυνατό.

Συγκεκριμένα το ΔΝΤ αναφέρει:

Εντυπωσιακή είναι η πρόοδος στη δημοσιονομική προσαρμογή συγκρινόμενη με οποιοδήποτε διεθνές παράδειγμα, με σωρευτική βελτίωση κατά 10% του ΑΕΠ στο τέλος του 2013, εν μέσω συρρίκνωσης του ΑΕΠ πλέον του 20%.

Οι σημαντικές μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας έχουν βοηθήσει στην αναπροσαρμογή των ονομαστικών μισθών και παραγωγικότητας σε επίπεδο επιχείρησης. Το ΔΝΤ υπολογίζει ότι η ψαλίδα ανταγωνιστικότητας, όπως μετράται σε κόστος παραγωγής ανά μονάδα εργασίας, έχει κλείσει κατά περίπου 2/3 από το 2010, ενώ το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών έχει υποχωρήσει σωρευτικά κατά περίπου 10% του ΑΕΠ.

Διατηρήθηκε η σταθερότητα του τραπεζικού τομέα παρά τις σημαντικές ζημιές που συνδέονται με την αναδιάρθρωση χρέους και την έντονη αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων λόγω της βαθιάς ύφεσης.

Τα “αγκάθια”

Ωστόσο, όπως τονίζει, οι ανεπαρκείς δομικές μεταρρυθμίσεις οδήγησαν την προσαρμογή που επιτεύχθηκε κυρίως μέσα από υφεσιακά κανάλια, με άνιση κατανομή του βάρους της προσαρμογής. Σύμφωνα με το ΔΝΤ υπάρχουν τρία βασικά προβλήματα:

Α) Η πολύ μικρή πρόοδος που επήλθε στην τεράστια φοροδιαφυγή. Οι πλούσιοι και οι αυταπασχολούμενοι δεν πληρώνουν το μερίδιο τους, που οδήγησε τελικά σε μεγάλη εξάρτηση του προγράμματος στις περικοπές δαπανών και σε υψηλότερη φορολογία των μισθωτών και των συνταξιούχων.

Β) Αν και οι μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας έχουν προκαλέσει μία σημαντική μείωση των ονομαστικών μισθών, δεν έχουν οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές σε προϊόντα και υπηρεσίες, και αυτό λόγω της αποτυχίας να απελευθερωθούν τα κλειστά επαγγέλματα στον ανταγωνισμό. Αυτός είναι ακόμα ένας λόγος γιατί το βάρος της προσαρμογής έχει πέσει περισσότερο στους μισθωτούς και τους συνταξιούχους.

Γ) Αν και η επανισορρόπηση της οικονομίας έχει οδηγήσει σε εκτίναξη της ανεργίας στον ιδιωτικό τομέα, κυρίως μεταξύ των νέων, ο υπερπλήρης δημόσιος τομέας δεν υπέστη κάτι, κυρίως λόγω του ταμπού των απολύσεων στο δημόσιο.

Όπως σημειώνει η έκθεση “πρέπει να υπάρξουν αποφασιστικές διορθωτικές κινήσεις σε κάθε τομέα ώστε να επιτευχθεί μία πιο ισορροπημένη διανομή του βάρους της προσαρμογής”. Η αποστολή καλωσορίζει την αναγνώριση αυτών των προβλημάτων από την κυβέρνηση και την πρόθεση της να αντιμετωπιστούν.

Παραμένουν οι δημοσιονομικές προκλήσεις

Την ίδια ώρα το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι οι μεγάλες δημοσιονομικές προκλήσεις παραμένουν. “Χωρίς άλλο χώρο για αυξήσεις φόρων ή μεγάλες περικοπές στις δαπάνες, η κυβέρνηση έχει αναγκαστεί να επικεντρωθεί στις δύσκολες κοινωνικές περικοπές, απ’ τους μισθούς ως τα κονδύλια για την κοινωνική πολιτική”, υπογραμμίζει.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ “το δημοσιονομικό πρόγραμμα 2013 – 14 αποτελεί απόδειξη για την αποφαστικότητα της κυβέρνησης να επιτύχει τους στόχους στο δημοσιονομικό τομέα. Και οι ευρωπαίοι εταίροι της Ελλάδας ανταποκρίθηκαν συμφωνώντας να μειώσουν το μεσοπρόθεσμο στόχο πρωτογενούς πλεονάσματος απ’ το 6,5% του ΑΕΠ στο 4,5% του ΑΕΠ και παράλληλα να παρατείνουν την περίοδο προσαρμογής ως το 2016.

Ωστόσο η Ελλάδα θα χρειαστεί να προχωρήσει με περαιτέρω δομικές δημοσιονομικές προσαρμογές ώστε να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι. Και η μεγάλη πρόκληση είναι να καθοριστεί ένας τρόπος ώστε η κυβέρνηση να το πετύχει χωρίς όμως να αθετήσει την υπόσχεση της για περαιτέρω οριζόντιες περικοπές.

Φοροεισπρακτικός μηχανισμός – απολύσεις στο Δημόσιο και άνεργοι

Σύμφωνα με την αποστολή για να πετύχει αυτό θα πρέπει να αντιμετωπιστούν:

Α) Να προχωρήσει η μεταρρύθμιση στον φοροεισπρακτικό μηχανισμό. Το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα υποθέτει μία βελτίωση στην είσπραξη φόρων κατά 1,5 μονάδα του ΑΕΠ. Σημαντική τεχνική βοήθεια συνετέλεσε ώστε ο φοροεισπρακτικός μηχανισμός να έχει τα τεχνικά εργαλεία για να πετύχει τους στόχους. Ωστόσο οι τελευταίοι εξακολουθούν να είναι πολύ φιλόδοξοι με βάση την απογοητευτική πρόοδο που έχει συντελεστεί σ’ αυτό το πεδίο μέχρι τώρα. Όπως σημειώνει το ΔΝΤ “είναι κρίσιμο να υπάρξει πιο στενή πολιτική δέσμευση για τη μεταρρύθμιση του φοροεισπρακτικού μηχανισμού. Πρέπει να απομονωθεί ο μηχανισμός απ’ την πολιτική παρέμβαση, και ένα σημαντικό βήμα τον επόμενο χρόνο είναι να ενισχυθεί η ανεξαρτησία του, δίδοντας νέες δυνάμεις για τη διαχείριση του προσωπικού και τουπροϋπολογισμού. Οι πρόσφατες αλλαγές που έγιναν σε αυτό το μέτωπο είναι ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση”.

Β) Η μεταρρύθμιση του δημόσιου τομέα. Το σχέδιο είναι να επιτευχθούν οι μεσοπρόθεσμοι στόχοι για μείωση του προσωπικού μέσω εθελοντικών αποχωρήσεων. Αυτό είναι κατανοητό. Ωστόσο δεν είναι και αξιόπιστο χωρίς να γίνουν κάποιες απολύσεις. Γι αυτό αν και οι προβλέψεις συνιστούν ότι το σχέδιο είναι αρκετό για να επιτευχθούν οι μεσοπρόθεσμοι στόχοι για τον αριθμό των υπαλλήλων, η πρόβλεψη για τη στελέχωση σημαντικών δημόσιων υπηρεσιών δεν μπορεί να ικανοποιηθεί αφού υπάρχει έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού σε σημεία κλειδιά, όπως την εποπτεία των τραπεζών και τον φοροεισπρακτικό μηχανισμό.

Γι αυτό και αποτελεί σημείο κλειδί για τον εκσυγχρονισμό του δημοσίου να μπορούν να γίνουν προσλήψεις νέων και καταρτισμένων υπαλλήλων. Σύμφωνα με το ΔΝΤ θα πρέπει να ξεπεραστεί το ταμπού των απολύσεων στο δημόσιο τομέα.

Γ) Να διατηρηθεί και να ενδυναμωθεί το κοινωνικό δίκτυ ασφαλείας. Η κυβέρνηση έχει διατηρήσει τις πολιτικές προσαρμογής επιθετικές, αλλά πρέπει να ξεφύγει απ’ αυτό και να ενδυναμώσει συγκεκριμένα κομμάτια απ’ το κοινωνική δίχτυ ασφαλείας. Ως εκ τούτου να βοηθήσει αυτούς που επηρεάζονται περισσότερο. Εκπαιδευτικά προγράμματα κατάρτισης και προγράμματα ενίσχυσης του εισοδήματος των ανέργων πρέπει να ενισχυθούν και ως προς αυτό να χρησιμοποιηθούν όπου δυνατό κοινοτικά κονδύλια.

Δομικές μεταρρυθμίσεις, αναζωογόνηση εξαγωγών και αποκρατικοποιήσεις

Σύμφωνα με το ΔΝΤ μία ισχυρή ανάκαμψη πρέπει να χτιστεί πάνω σε δομικές μεταρρυθμίσεις. Η έμφαση πρέπει να δοθεί στην αναζωογόνηση των εξαγωγών στην Ελλάδα και την εισαγωγή ανταγωνιστικών βιομηχανιών.

Επιπλέον πολλά περιουσιακά στοιχεία παραμένουν στα χέρια του Κράτους. Η δέσμευση της κυβέρνησης για βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και επιτάχυνση των αποκρατικοποιήσεων τώρα πρέπει να αποφέρουν καρπούς. Για να επιτευχθεί η κρίσιμη αυτή αλλαγή θα πρέπει να υπάρξει μία ευρεία, αποφασιστική και σταθερή πολιτική δέσμευση.

“Όχι σε ειδικές οικονομικές ζώνες”

Σύμφωνα με το ΔΝΤ τυχόν προσπάθειες εικονικής τόνωσης της ανάπτυξης πρέπει να αποφευχθούν. “Η διεθνής εμπειρία δεν δείχνει ξεκάθαρα συμπεράσματα για τη χρησιμότητα τραπεζών Ανάπτυξης, ειδικών οικονομικών ζωνών και επιδοτήσεων (ή φοροαπαλλαγών) συγκεκριμένων τομέων”, προειδοποιεί και παρατηρεί: “Η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να προσφέρει πηγές σε μη παραγωγικές δραστηριότητες ούτε να χρησιμοποιεί το λίγο χώρο που της απομένει για την εφαρμογή τέτοιων πολιτικών. Και ειδικά η Ελλάδα δεν μπορεί να έχει ένα ακόμα πιο πολύπλοκο φορολογικό σύστημα, το οποίο θα υπονομεύει την προσπάθεια τόνωσης  της είσπραξης φόρων, που αποτελεί και κρίσιμο στοιχείο”.

Τα κλειδιά για την ανάπτυξη

Η αποκατάσταση της ανάπτυξης αποτελεί και τον κρίσιμο παράγοντα για την επιτυχία της Ελλάδας, σημειώνει η έκθεση και εκτιμά πως η βαθύτερη της προβλεπόμενης ύφεσης μεταξύ 2010 – 12 ήταν λόγω της απώλειας εμπιστοσύνης, του φόβου για έξοδο της χώρας απ’ την Ευρωζώνη, της πολιτικής αστάθειας που τροφοδοτούσε και την ανησυχία της έλλειψης ισχυρής πολιτικής βούλησης για την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που τελικά οδήγησαν σε μία δραματική ύφεση επενδύσεων.

Σύμφωνα με την τρόικα πρέπει να γίνουν δύο κρίσιμα στοιχεία: Με τη δημοσιονομική προσαρμογή να παραμένει βαρίδι στην ανάπτυξη του ΑΕΠ για πολλά χρόνια ακόμα, το κλειδί είναι να βελτιωθεί η εμπιστοσύνη ώστε να ανακάμψουν οι επενδύσεις. Τα μαθήματα του παρελθόντος δείχνουν ότι η εφαρμογή των πολιτικών όχι μόνο πρέπει να γίνεται με τρόπο απόλυτο αλλά και εγκαίρως. Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί εκτός και αν η Ελλάδα καταφέρει να διασφαλίσει μία ευρεία υποστήριξη του κόσμου στο πρόγραμμα και μία πολιτική σταθερότητα. Η δέσμευση στο πρόγραμμα μπορεί να οδηγήσει θεμελιωδώς σε μία ανάκαμψη, συμπεραίνει το ΔΝΤ.