Πώς και γιατί φθάσαμε στο φιάσκο με τη ΔΕΠΑ – Το παρασκήνιο της αποκρατικοποίησης που δεν έγινε

Των Αλέξανδρου Κασιμάτη, Γρηγόρη Νικολόπουλου

Μεσημέρι περασμένης Δευτέρας, μία παρά πέντε και η αγωνία του διευθύνοντος συμβούλου του ΤΑΙΠΕΔ, Γιάννη Εμίρη, κορυφώνεται, καθώς η πολυαναμενόμενη προσφορά της Gazprom για τη ΔΕΠΑ δεν έχει ακόμη φτάσει στο γραφείο του. Στη μία ακριβώς που τελειώνει η προθεσμία, ο κ. Εμίρης συνειδητοποιεί την αποτυχία.

Οι Ρώσοι δεν κατέθεσαν προσφορά και η αποκρατικοποίηση της ΔΕΠΑ δεν γίνεται. Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο πολιτικό, αλλά και ουσιαστικό. Αν δεν πετύχουν τους στόχους του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων που έχει υπογραφεί με το μνημόνιο, ο κ. Εμίρης και ολόκληρη η διοίκηση του ΤΑΙΠΕΔ κινδυνεύουν να αντικατασταθούν από τους Ευρωπαίους με ξένους μάνατζερ. Και αυτό δεν είναι καθόλου καλό ούτε για τους ίδιους, αλλά φυσικά ούτε και για τη χώρα, με ξένους να πουλάνε τα περιουσιακά της στοιχεία.

Πώς φτάσαμε, όμως, σε αυτό το φιάσκο, γιατί οι Ρώσοι δεν έστειλαν προσφορά, ούτε έστω μια απολογητική επιστολή όπου να εξηγούν τους λόγους που παρασύρθηκαν, αλλά ούτε και ένα τηλεφώνημα;

Η υπόθεση είναι αρκετά περίπλοκη. Οι Ρώσοι ήταν οι μόνοι υποψήφιοι που παρέμεναν «ζεστοί» μέχρι το τέλος του διαγωνισμού. Ο πρωθυπουργός κ. Αντώνης Σαμαράς είχε συναντηθεί τρεις φορές με τον πρόεδρο της Gazprom κ. Αλεξέι Μίλερ και ήταν πεπεισμένος -ο ίδιος και οι σύμβουλοί του- ότι όλα τα προβλήματα είχαν ξεπεραστεί και ότι είχε βρεθεί συμφωνία.
Η ελληνική κυβέρνηση είχε εγγυηθεί στους Ρώσους ότι θα καλύψει αν χρειαστεί χρέη διαφόρων προς τη ΔΕΠΑ, ύψους 180 εκατ., και οι εκείνοι είχαν προφορικά συμφωνήσει ότι θα μειώσουν τις τιμές με τις οποίες πουλάνε φυσικό αέριο στην Ελλάδα – το πουλάνε 30% ακριβότερα από ό,τι στην υπόλοιπη Ευρώπη. Επειτα από αυτές τις συναντήσεις του πρωθυπουργού με τον κ. Μίλερ, όλοι περίμεναν ότι οι Ρώσοι θα καταθέσουν προσφορά.
Ο μόνος που ανησυχούσε ήταν ο υπουργός Οικονομικών κ. Γιάννης Στουρνάρας, ο οποίος το βράδυ του περασμένου Σαββάτου, δύο μόλις ημέρες πριν από τη λήξη του διαγωνισμού, δέχθηκε ένα περίεργο τηλεφώνημα από Ευρωπαίο αξιωματούχο, ο οποίος τον πληροφορούσε ότι η Ευρώπη δεν θέλει να πάρει τη ΔΕΠΑ η Gazprom.
Φυσικά ενημέρωσε τον πρωθυπουργό, αλλά κανείς δεν φαντάστηκε ότι αυτό το τηλεφώνημα θα είχε ουσιαστική επίπτωση στην εξέλιξη του διαγωνισμού. Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία και αυτό συνέβη το μεσημέρι της Δευτέρας που πέρασε.

Η ελληνική κουτοπονηριά
Η αλήθεια είναι ότι όλοι ξέραμε από παλιά ότι οι Ευρωπαίοι δεν θα καλόβλεπαν την πώληση της ΔΕΠΑ στην Gazprom. Και αυτό διότι ήδη η εξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο είναι μεγάλη. Η Βόρεια Ευρώπη προμηθεύεται φυσικό αέριο από τους Ρώσους μέσω αγωγών και δεν θα ήθελε και η τροφοδοσία από τον Νότο να γίνεται πάλι από τους Ρώσους. Ενδεχομένως μάλιστα, ακόμη και αν η Gazprom είχε υποβάλει προσφορά και εμείς είχαμε πουλήσει τη ΔΕΠΑ, η πώληση να μην ολοκληρώνονταν ποτέ αν δεν εγκρινόταν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ανταγωνισμού.
Αυτό σκέφτηκε και η ελληνική κυβέρνηση, η οποία, πιεζόμενη να προχωρήσει σε αποκρατικοποίηση, ακολούθησε μια «πονηρή» στρατηγική, να πουλήσει τη ΔΕΠΑ στους Ρώσους και να την ακυρώσουν οι Ευρωπαίοι αν θέλουν. Ετσι η ελληνική κυβέρνηση θα είχε κάνει μια αποκρατικοποίηση και ας ακυρωνόταν στο τέλος. Βέβαια αυτή η στρατηγική αποδείχθηκε τελικά όχι πονηρή, αλλά κουτοπόνηρη, διότι οι Ρώσοι ειδοποιημένοι βεβαίως και εκείνοι από τους Ευρωπαίους ότι δεν καλοβλέπουν τη συμφωνία, απλώς αποσύρθηκαν.
Στην ενδιαφέρουσα αυτή γεωπολιτική ιστορία υπάρχει και αμερικανική ανάμιξη.

Ο αμερικανικός δάκτυλος
Περίπου δεκαπέντε ημέρες πριν από την καταληκτική ημερομηνία του διαγωνισμού για τη ΔΕΠΑ, ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Αθήνα κ. Ντάνιελ Σμιθ έκανε ένα ταξίδι- αστραπή στις Βρυξέλλες. Συνάντησε δύο ανθρώπους: τον πρόεδρο της Κομισιόν κ. Ζοζέ-Μανουέλ Μπαρόζο και τον πανίσχυρο Γερμανό επίτροπο με αρμοδιότητα την ενέργεια κ. Γκίντερ Ετινγκερ.
Δεν έγιναν επίσημες ανακοινώσεις για τις συναντήσεις, ούτε πολύ περισσότερο για το τι συζητήθηκε σε αυτές.
Ωστόσο το ταξίδι του Αμερικανού πρεσβευτή δεν πέρασε απαρατήρητο από τη ρωσική πλευρά και δημιούργησε ανησυχία στην Gazprom για την εξέλιξη του διαγωνισμού της ΔΕΠΑ. Στις 30 Μαΐου πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες ένα συνέδριο με θέμα τις ενεργειακές εξελίξεις στην Ευρωπαϊκή Ενωση και τη Ρωσία. Παρών στο συγκεκριμένο συνέδριο ο ήταν και ο κ. Αλεξάντερ Μεντβέντεφ, αντιπρόεδρος της Gazprom και αδελφός του πρωθυπουργού της Ρωσίας κ. Ντμίτρι Μεντβέντεφ, πρώην προέδρου της Ρωσίας και παλαιότερα πρώην προέδρου της Gazprom.

Ο κ. Μεντβέντεφ δεν εμφανίστηκε στο συνέδριο τόσο για να μιλήσει, όσο για να συναντήσει τους κοινοτικούς αξιωματούχους. Τη σχέση της Ε.Ε. με την Gazprom ταλαιπωρεί ένα μεγάλο «αγκάθι»: η έρευνα που διεξάγει η Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Ε.Ε. (DGcom) για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης από την Gazprom όσον αφορά στις τιμές που πουλάει το αέριο, σε οκτώ ευρωπαϊκά κράτη και ιδιαίτερα σε Βουλγαρία, Ρουμανία και Πολωνία.

Το βασικό μέλημα της Gazprom ήταν η πρόταση για την εξαγορά της ΔΕΠΑ να μην ενταχθεί στη συγκεκριμένη έρευνα, αλλά να εξεταστεί ανεξάρτητα. Οι Ρώσοι γνώριζαν ότι αν η υπόθεση της ΔΕΠΑ ενταχθεί στην έρευνα που έχει ξεκινήσει η DGcom από τον Σεπτέμβριο του 2012, τότε θα κατέθεταν την προσφορά τους στις 10 Ιουνίου 2013 και θα είχαν μια απάντηση στα τέλη του 2014, καθώς για να ωριμάσει η έρευνα της Ε.Ε. θέλει ακόμη ενάμιση χρόνο.
Ο κ. Μεντβέντεφ θέλησε στο περιθώριο του ενεργειακού συνεδρίου να συναντήσει τον επίτροπο Ενέργειας κ. Ετινγκερ. Ο Γερμανός επίτροπος όμως ήταν απασχολημένος, δεν είχε χρόνο για τον αντιπρόεδρο της Gazprom και έστειλε στη συνάντηση τον εκπρόσωπό του, Σκοτσέζο στην καταγωγή, κ. Φίλιπ Λόου. Ο βοηθός του επιτρόπου προϊδέασε τον κ. Μεντβέντεφ ότι το deal της ΔΕΠΑ θα εξεταστεί εξαντλητικά από τις υπηρεσίες της Ε.Ε. Τα μηνύματα που πήρε ο Νο2 της Gazprom τον ανησύχησαν και αποφάσισε στη συνέχεια να επισκεφθεί στελέχη της DGcom. Το αίτημα της ρωσικής πλευράς παρέμενε το ίδιο: θα κάνουμε μια καλή προσφορά, θα συνεργαστούμε με τις ευρωπαϊκές αρχές, αλλά αφήστε την υπόθεση ΔΕΠΑ εκτός της γενικότερης έρευνας για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης.

Με σαφή και κατηγορηματικό τρόπο τα στελέχη της DGcom απέρριψαν τις ρωσικές προτάσεις. Λέγεται μάλιστα ότι ο κ. Μεντβέντεφ αποχώρησε εκνευρισμένος, λέγοντας «μας θέλετε μόνον ως προμηθευτές και όχι ως επενδυτές». Φημολογείται μάλιστα ότι υπήρξε στη συνέχεια και μια σύντομη συνάντηση με τον κ. Μπαρόζο, αν και το γραφείο του προέδρου της Ε.Ε. διαψεύδει αυτή την πληροφορία.

Εγινε δεν έγινε η συνάντηση με τον κ. Μπαρόζο, η ουσία είναι ότι ο αντιπρόεδρος του ρωσικού κολοσσού επέστρεψε στη Μόσχα και αμέσως άρχισε η αναθεώρηση όλων των σχεδίων. Λέγεται μάλιστα ότι ο πρόεδρος της Ρωσίας κ. Βλαντιμίρ Πούτιν ζήτησε επίσης από τη Sintez να αποσυρθεί από τον διαγωνισμό για τη ΔΕΣΦΑ, ώστε να περάσει ένα μήνυμα αφενός δυσαρέσκειας για την ευρωπαϊκή στάση και αφετέρου αναστολής των ρωσικών επενδύσεων.
Είναι όμως μόνο ο ευρωπαϊκός δάκτυλος και η ελληνική κουτοπονηριά που χάλασαν αυτή τη συμφωνία ή υπάρχουν και άλλοι λόγοι;
Για να το καταλάβουμε πρέπει να δούμε ποιος ωφελείται από αυτή την ιστορία.

Το παιχνίδι των Ρώσων
Εμπειροι περί τα ενεργειακά, οι Ρώσοι υποστηρίζουν ότι δεν είχαν και πολύ μεγάλο ενδιαφέρον για τη ΔΕΠΑ. Εχοντας ουσιαστικά μονοπώλιο στην πώληση φυσικού αερίου στην Ελλάδα και μάλιστα σε υπερβολικά υψηλές τιμές, δεν είχαν κανέναν λόγο να πληρώσουν για να πάρουν τη ΔΕΠΑ. Είχαν όμως λόγο να συμμετάσχουν στον διαγωνισμό για να μην την πάρει κανένας άλλος. Και όλοι οι άλλοι έφυγαν, αφού η πανίσχυρη Gazprom τρόμαξε τους αντιπάλους και οι τρεις συναντήσεις του κ. Μίλερ με τον Ελληνα πρωθυπουργό έδειξαν σε όλους ότι η κυβέρνηση συνομιλεί μόνο με την Gazprom και με κανέναν άλλον.
Ετσι οι Ρώσοι πέτυχαν καταρχήν τον πρώτο στόχο τους που ήταν να μην αγοράσει κανένας άλλος τη ΔΕΠΑ. Η απόσυρσή τους στη συνέχεια από τον διαγωνισμό και μάλιστα την τελευταία στιγμή, ώστε να μη γίνει καμιά στραβή, ήταν απολύτως λογική κίνηση. Γιατί να πληρώσουν και να μπλέξουν σε μια αγορά, όταν οι ίδιοι έχουν το μονοπώλιο σε αυτή και όταν η Ευρώπη τους έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν τους θέλει στο παιχνίδι; Γιατί να αναγκαστούν να μειώσουν τις τιμές του φυσικού αερίου στην Ελλάδα, όπως υποσχέθηκαν στον κ. Σαμαρά, γιατί να πρέπει να κυνηγήσουν τα αγνώστου ύψους χρέη διαφόρων προς τη ΔΕΠΑ, γιατί να μπλέξουν σε μια χώρα που ακόμη το ενεργειακό της μέλλον δεν έχει φανεί όταν εκκρεμούν οι εξελίξεις με τον αγωγό ΤΑΡ, με τα κοιτάσματα του Αιγαίου και όταν οι ξένες επενδύσεις αντιμετωπίζονται με τον τρόπο που αντιμετωπίστηκε η επένδυση του χρυσού στις Σκουριές; Και τέλος γιατί να μπλέξουν σε μια χώρα που δεν έχει ακόμη σταθερό φορολογικό σύστημα, που βρίσκεται σε βαθιά ύφεση και που το πολιτικό της σύστημα παραπαίει;

Οι Ρώσοι δεν χρειάζονταν τη ΔΕΠΑ αφού ελέγχουν ούτως ή άλλως την αγορά φυσικού αερίου στην Ελλάδα.
Το ζήτημα βέβαια για τους Ρώσους τώρα, είναι ότι άνοιξε το θέμα της συζήτησης των τιμών με τις οποίες πουλάνε εδώ το φυσικό τους αέριο. Και είναι ένα ζήτημα εξαιρετικά σοβαρό, διότι επηρεάζει πολύ αρνητικά την ελληνική βιομηχανία, ανεβάζοντας το κόστος της και μειώνοντας την ανταγωνιστικότητά της. Σύμφωνα με πληροφορίες, το απίστευτα μεγάλο καπέλο που έχει επιβληθεί στους καταναλωτές έχει προκαλέσει πολλές απορίες στην Ελλάδα αλλά και στις Βρυξέλλες. Τι μας συμφέρει εμάς εδώ; Να έχουμε φθηνό φυσικό αέριο για να είμαστε ανταγωνιστικοί. Πώς θα το πετύχουμε όμως αυτό, αν το αγοράζουμε από ένα μονοπώλιο και μάλιστα πανίσχυρο παγκοσμίως; Η απάντηση είναι ο έλεγχος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης του ρωσικού μονοπωλίου στην Ελλάδα. Ενας έλεγχος που είναι πλέον επιτακτική ανάγκη αφού δεν υπάρχει άλλος τρόπος να μειωθούν οι τιμές.

Οι Αζέροι της Socar, οι αγωγοί  και η ΔΕΣΦΑ
Οι φήμες στην αγορά θέλουν τους Αζέρους της Socar να πληροφορήθηκαν το βράδυ του Σαββάτου την απόσυρση της Sintez. Γνωρίζοντας ότι είναι μόνοι στον διαγωνισμό, το πρωί της Δευτέρας 10 Ιουνίου λέγεται ότι μείωσαν την προσφορά τους για τη ΔΕΣΦΑ. Φημολογείται μάλιστα ότι το τριψήφιο ποσό εκατομμυρίων που προσφέρουν ξεκινά από 3, ενώ η ελληνική πλευρά περίμενε να ξεκινά τουλάχιστον από 4. Το ΤΑΙΠΕΔ προσπαθεί να κερδίσει χρόνο για να βελτιώσουν οι Αζέροι την προσφορά τους σε αποδεκτά επίπεδα και γι’ αυτό συνεδρίασε αυτή την εβδομάδα, χωρίς να λάβει αποφάσεις, με πρόσχημα ότι αναμένει την απόφαση των ΕΛΠΕ που ελέγχουν το 35% της ΔΕΣΦΑ.
Από το ΤΑΙΠΕΔ αρνούνται αυτές τις πληροφορίες και κάνουν λόγο για έγκυρη και πλήρη προσφορά που επιδέχεται όμως κάποιων βελτιώσεων. Ωστόσο στο τραπέζι είναι και οι επικείμενες αποφάσεις για τον αγωγό ΤΑP στις 28 Ioυνίου. Αν τελικά οι Αζέροι επιλέξουν τον αγωγό Νabuco που δεν περνά από την Ελλάδα και ταυτόχρονα δεν βελτιώσουν την προσφορά τους, ο διαγωνισμός για τη ΔΕΣΦΑ θα καταλήξει άγονος.