Ισοζύγιο Πληρωμών – Μία εύθραυστη ισορροπία

Του Χαράλαμπου Γκότση
Καθηγητή Οικονομικών πανεπιστημίου Πειραιώς

Τα νέα είναι καλά, όχι όμως και για πανηγυρισμούς. Το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών για το 2012 περιορίσθηκε στο 2,9% επί του ΑΕΠ. Ένα σημαντικό σκορ, αν αναλογιστούμε από πού ξεκινήσαμε. Ήδη με το ξέσπασμα της κρίσης το 2008 η Ελλάδα στον τομέα των εξωτερικών συναλλαγών είχε ξεφύγει. Με το έλλειμμα στο 14,7% από το 2007, ήταν περισσότερο από βέβαιο, ότι η ελληνική οικονομία θα περνούσε υποχρεωτικά από μια περίοδο παρατεταμένης ύφεσης. Πώς αλλιώς άλλωστε να αντιμετωπίσει κανείς μια τρύπα 36 δις που οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια τη χώρα στη χρεοκοπία. Αργά ή γρήγορα οι αγορές θα σταματούσαν να μας δανείζουν για να χρηματοδοτούμε ένα επίπεδο διαβίωσης που βρισκόταν πάνω από τις δυνάμεις μας. Έτσι, το άνοιγμα στο ισοζύγιο πληρωμών αναδείχθηκε πολύ γρήγορα στο υπ’αριθμόν  ένα πρόβλημα της οικονομίας της χώρας.

Τα αλλεπάλληλα μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής λειτούργησαν θετικά ως προς την αποκατάσταση της ισορροπίας. Η ραγδαία πτώση των εισοδημάτων οδήγησε σε κατακόρυφη πτώση των εισαγωγών. Μόνο μέσα στο 2012  μειώθηκαν κατά 12% χωρίς τα πετρελαιοειδή. Επίσης εμφανίζεται μεγάλη πτώση και στη δαπάνη για καύσιμα όπως και στα ταξίδια εξωτερικού.

Η καταρχήν θετική εικόνα όμως αρχίζει να θολώνει όσο παρατηρεί κανείς προσεκτικότερα τα στοιχεία. Πρώτον, η βελτίωση των εξαγωγών (3,8%) μετά από μια τόσο μεγάλη μείωση του κόστους εργασίας, δεν μπορεί να είναι ικανοποιητική. Η ανακτηθείσα ανταγωνιστικότητα φαίνεται να μην αντιστοιχεί σε μια παρόμοια αύξηση των εξαγωγών. Δεύτερον, ένα μέρος της βελτίωσης προέρχεται από τις μειωμένες πληρωμές για τόκους, οι οποίες προέκυψαν μετά το κούρεμα των δανείων του ιδιωτικού τομέα το Μάρτιο.  Αυτές όμως δεν είναι επαναλαμβανόμενες.  Τρίτον, μαζί με τις δαπάνες για εισαγωγή καταναλωτικών αγαθών, καταγράφεται δυστυχώς και μείωση της δαπάνης για πρώτες ύλες και ενδιάμεσα προϊόντα, αποτέλεσμα της πτώσης της εγχώριας παραγωγής βιομηχανικών και βιοτεχνικών αγαθών. Αξιοσημείωτη είναι επίσης, η ενίσχυση των εισπράξεων από ευρωπαϊκούς πόρους όπως και η πτώση των εσόδων του τουριστικού τομέα.

Αναμφίβολα, η εξέλιξη στο ισοζύγιο πληρωμών προς την κατεύθυνση της ισορροπίας είναι θετική. Για να έχει όμως διάρκεια θα πρέπει να στηρίζεται σε μια στέρεη παραγωγική βάση, η οποία θα είναι σε θέση να παράγει προϊόντα και υπηρεσίες που να βρίσκουν αγοραστές στο εξωτερικό, αλλά και να ικανοποιούν τους Έλληνες καταναλωτές , ώστε την επόμενη μέρα, όταν τα εισοδήματα αρχίζουν να βελτιώνονται, τα χρήματα να μην φεύγουν για εισαγόμενα αγαθά στο εξωτερικό, αλλά να παραμένουν στην εσωτερική αγορά. Έτσι, θα  συμβάλλουμε πέρα από την ισορροπία στο ισοζύγιο πληρωμών και στην προσπάθεια αύξησης της απασχόλησης με στόχο την απορρόφηση των 1.384.000 ανέργων της χώρας. Οι φορείς της οικονομικής πολιτικής θα πρέπει να γνωρίζουν, ότι η ταυτόχρονη επίτευξη όλων των στόχων της οικονομικής πολιτικής είναι μια δύσκολη υπόθεση. Με σχέδιο και δράση όμως μπορούμε πολλά να επιτύχουμε. Αρκεί οι πολιτικοί μας να σταθούν στο ύψος των δύσκολων περιστάσεων.