Λέανδρος Ρακιντζής: “Διάτρητη η νομοθεσία περί δημοσίων έργων, αλλά και η επίβλεψή τους”

Του Μανόλη Γαλάνη

Στο μικροσκόπιο της Δικαιοσύνης και των ελεγκτικών μηχανισμών βρίσκονται τα δημόσια έργα στην χώρα μας, καθώς πυκνώνουν οι αποκαλύψεις αδιαφανών σχέσεων μεταξύ εργοληπτών και αρμόδιων υπηρεσιακών παραγόντων καθώς και παροιμιώδης ανεπάρκεια των τελευταίων, γεγονός που συνεπάγεται τεράστια οικονομική ζημία για το κράτος και σημαντικό κοινωνικό αντίκτυπο.

Κακουργηματικές ποινικές διώξεις, καταλογισμός βαρύτατων πειθαρχικών ευθυνών και απώλεια εκατομμυρίων ευρώ για τον Ελληνα φορολογούμενο συνθέτουν μία τριγωνική διαδρομή που διατρέχει την εκτέλεση μικρών και μεγάλων δημοσίων έργων σε όλη την επικράτεια τα τελευταία χρόνια. Σημείο μηδέν αυτής της πορείας αλλά και αντίληψης για τον τρόπο διαχείρισης του δημόσιου χρήματος αποτελεί ο θεσμός του Γενικού Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης, οι πορισματικές εκθέσεις του οποίου, έχουν ρίξει φως σε εξώφθαλμες περιπτώσεις που προκαλούν το δημόσιο αίσθημα. Καραμπινάτες υποθέσεις παράβασης καθήκοντος και κακοδιοίκησης εκ μέρους δημοσίων υπαλλήλων με παράλληλη προκλητική εύνοια κατασκευαστών τροφοδοτούν τη δικαστική έρευνα και απλώνουν βαριά σκιά πάνω από νευραλγικούς τομείς της κρατικής μηχανής την ώρα που επιχειρείται να δοθεί νέα ώθηση στο τομέα των μεγάλων έργων.

Στο πλαίσιο αυτό, έχει ήδη ασκηθεί ποινική δίωξη για τέλεση κακουργηματικών πράξεων σε βάρος στελεχών της διοίκησης της ΕΡΓΟΣΕ αλλά και της αναδόχου εταιρείας, «ΑΚΤΩΡ ΑΤΕ», αναφορικά με το έργο διάνοιξης της σήραγγας Λιανοκλαδίου-Δομοκού, με την ζημία του δημοσίου να ανέρχεται άνω των 30εκατ ευρώ βάσει της εισαγγελικής έρευνας.

Σύμφωνα με το 172 σελίδων πόρισμα που συνέταξε τον περασμένο Σεπτέμβριο μικτό κλιμακίου επιθεωρητών, ύστερα από εντολή του Γενικού Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης, κ. Λέανδρου Ρακιντζή, διαπιστώθηκε, μεταξύ πολλών άλλων, ότι η κατασκευάστρια εταιρεία λάμβανε από την ΕΡΓΟΣΕ προκαταβολικά δεκάδες εκατομμύρια ευρώ για έργα που δεν διέθεταν συμβατική νομιμοποίηση για να πιστοποιηθούν και για εντελώς ανεκτέλεστες εργασίες. «Ο ανάδοχος πληρώθηκε αντισυμβατικά και παράνομα επιπλέον ποσό 31.511.871,60ευρώ δεδομένου ότι πέραν του πραγματικά οφειλόμενου ποσού των (47.820.780,92ευρώ) πληρώθηκε, ολόκληρη την α΄ φάση που είχε εκτελέσει(προπιστοποίηση/κατά παράβαση της σύμβασης) και το σύνολο σχεδόν της αντίστοιχης β΄ φάσης, που δεν είχε εκτελέσει τότε(υπερπιστοποίηση/κατά παράβαση του νόμου)».

Ζημία για το δημόσιο ύψους 2,279 εκατ ευρώ καταγράφεται και στην περίπτωση ισόποσης εκταμίευσης από τον ανάδοχο για τη διάνοιξη σηράγγων σε κομβικό σημείο του έργου επικαλούμενος δυσχέρειες κατά τη διαδικασία εκτέλεσης παρά το ότι η κατασκευάστρια εταιρεία είχε «αποδεχτεί με πολλαπλές ρητές διατυπώσεις τον αποκλεισμό κάθε αξίωσης της για καταβολή αποζημίωσης οφειλόμενης σε κάθε είδους προδιαγεγραμμένη δυσχέρεια του έργου». Επιπλέον, η εκτός συμβατικού κατασκευαστικού προγραμματισμού διάνοιξη βοηθητικής σήραγγας στη Μοσχοκαριά, που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, στοίχισε στον ελληνικό λαό 1.537.835,14ευρώ. Στο γενικό συμπέρασμα του πορίσματος-καταπέλτη, με το οποίο ζητείται ο πειθαρχικός έλεγχος των εμπλεκομένων αλλά και η επιστροφή των ποσών «που παρανόμως καταβλήθηκαν στον ανάδοχο»,  αναφέρεται ότι ένα μεγάλο έργο που χρηματοδοτήθηκε ανελλιπώς τελικά έμεινε ημιτελές: «Κυρίως λόγω της ζημιογόνου ανεπάρκειας της διοίκησης και των αρμόδιων οργάνων του φορέα εκτέλεσης στην αντιμετώπιση των αντισυμβατικών επιδιώξεων του αναδόχου, αλλά και τη συστηματική παράλειψη επιβολής των προβλεπόμενων μέτρων κατά του αναδόχου, ακόμη και όταν αυτός αυθαίρετα υποτριπλασίασε τον συμβατικά προβλεπόμενο ρυθμό εκτέλεσης του υπόγειου έργου».

Την κατάσταση που φαίνεται ότι επικρατεί στον χώρο των δημοσίων έργων περιγράφει, μιλώντας στο «ΘΕΜΑ», ο κ. Ρακιντζής επισημαίνοντας ότι «δυστυχώς η νομοθεσία περί δημοσίων έργων, αλλά το κυριότερο η επίβλεψη των δημοσίων έργων αφήνει κενά με αποτέλεσμα να επωφελούνται ορισμένοι εργολήπτες με τη συνεργασία επίορκων δημοσίων υπαλλήλων ώστε να παρουσιάζουν έργα ότι εκτελέστηκαν ή εκτελέστηκαν πλημμελώς και να πληρώνονται στο ακέραιο». Ο Γενικός Επιθεωρητής Δημόσιας Διοίκησης προσθέτει ότι «ο κατασταλτικός έλεγχος δεν είναι πάντοτε επιτυχής ώστε να αναζητήσει και να εισπράξει τα χρήματα που πληρώθηκαν ως αχρεωστήτως καταβληθέντα. Η δε ποινική ευθύνη δεν επαρκεί στην αναπλήρωση της οικονομικής ζημίας του δημοσίου. Για αυτό πρέπει να δουλέψουν καλύτερα οι ελεγκτικοί μηχανισμοί ώστε να αποτραπούν οι επιζήμιες αυτές συνέπειες».

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει άλλο ένα «στοιχειωμένο» δημόσιο έργο που αν και χρυσοπληρώθηκε με 17εκατ ευρώ από τους πολίτες αυτής της χώρας δεν υλοποιήθηκε ποτέ και ο ανάδοχος έβαλε στην τσέπη το σύνολο του προϋπολογισθέντος κονδυλίου! Πρόκειται για την περιβόητη παράκαμψη Σπάρτης-Τμήμα Σκούρα Πυρί, ή αλλιώς «τα χιλιόμετρα της ντροπής» όπως μνημονεύονται στην ευρύτερη περιοχή που βρίσκεται υπό δικαστική διερεύνηση ύστερα από τις πειθαρχικές διώξεις για παράβαση καθήκοντος που έχει ασκήσει ο κ. Ρακιντζής εις βάρος υπαλλήλων της περιφέρειας Πελοποννήσου.

Το καλοκαίρι του 2007 η εργοληπτική επιχείρηση, «ΝΤΙ ΕΣ Α.Ε», υπογράφει τη σχετική σύμβαση εκτέλεσης του έργου μήκους 12χιλιομέτρων. Μέχρι τον Μάρτιο του 2009 λαμβάνει το ποσό των 11.425.000ευρώ, πριν κριθεί οριστικά έκπτωτη λόγω αθέτησης των συμβατικών του υποχρεώσεων αφού κήρυξε πτώχευση. Όπως αναφέρεται στο πόρισμα του ελέγχου ο ασυνεπής εργολάβος έπρεπε να επιστρέψει στο Δημόσιο λόγω δικής του υπαιτιότητας 4.917.632ευρώ. Αντ’αυτού, όχι μόνο δε διεκδικήθηκαν αυτά τα χρήματα αλλά οι επιβλέποντες του έργου υπέγραψαν λογαριασμούς και δόθηκαν στον ανάδοχο επιπλέον 5.395.000ευρώ! Κατά τον Γενικό Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης οι χειρισμοί αυτοί «καταδεικνύουν την πρόθεσή τους να προσπορίσουν στον έκπτωτο ανάδοχο παράνομο όφελος ύψους 5.395.000ευρώ, ζημιώνοντας το Ελληνική Δημόσιο με το ποσό αυτό», με το θέμα να φτάνει πρόσφατα και στη Βουλή.

Στο μεταξύ, τις δικαστικές αρχές απασχολεί μία ακόμα περίεργη σύμβαση ανάθεσης έργου τεχνικού συμβούλου από την ΤΡΑΜ Α.Ε σε μελετητικό γραφείο για την εκπόνηση προμελέτης για τη νέα συνδετήρια γραμμή τραμ στο χώρο του πρώην αεροδρόμιο Ελληνικού. Από τον έλεγχο του Γενικού ΕπιΘεωρητή Δημόσιας Διοίκησης προέκυψε ότι η σύμβαση παρανόμως ανατέθηκε στην εταιρεία «ΔΡΟΜΟΣ Σύμβουλοι Μελετητές ΕΠΕ», με απευθείας ανάθεση αντί της προβλεπόμενης διαδικασίας διαπραγμάτευσης(πρόσκληση τριών τουλάχιστον μελετητών, διαπραγμάτευση από Επιτροπή Διαγωνισμού). Στην έκθεση ελέγχου των 48 σελίδων σημειώνεται ότι η ανάθεση της σύμβασης στην εταιρεία ήταν μη σύννομη, καθόσον η προμελέτη περιελάμβανε ηλεκτρομηχανολογικές και αρχιτεκτονικές εργασίες και ο ανάδοχος δεν διέθετε τα αντίστοιχα μελετητικά πτυχία. Μάλιστα, «οι αναφερόμενοι ως συντάκτες των σχεδίων ουδεμία εταιρική σχέση είχαν με την ανάδοχο εταιρεία και τα παραδοθέντα στοιχεία(σχέδια) δεν έφεραν τις υπογραφές των συντακτών τους».

Πιο πρόσφατη καταγραφή στο μακρύ κατάλογο των «προβληματικών» δημοσίων έργων αποτελεί η αντικατάσταση του υφιστάμενου δικτύου ύδρευσης συνολικού μήκους 23,5km στον πρώην δήμο Ερυθρών στο νομό Βοιωτίας με προϋπολογισμό μελέτης 2,142εκατ ευρώ. Η έκθεση ελέγχου των 64σελίδων που συντάχτηκε προ διμήνου αποτελεί μνημείο του τρόπου λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης αφού, όπως αναφέρεται οι παραλήψεις των υπηρεσιακών παραγόντων είχαν ως συνέπεια όχι μόνο να μην ολοκληρωθεί το έργο αλλά να απενταχτεί από το «Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Αττικής 2007-2013»! Βασική αιτία για την εξέλιξη αυτή αποτελεί η μελέτη«βάσει της οποίας δημοπρατήθηκε το έργο, και δεν μπορούσε να υλοποιηθεί, λόγω ύπαρξης εκτεταμένου υπόγειου δικτύου ομβρίων-ακαθάρτων»! Με αυτό ως δεδομένο και αφού σκάφτηκε όλη η περιοχή, το σχέδιο «ναυάγησε», τα χρήματα χάθηκαν και ο Γενικός Επιθεωρητής Δημόσιας Διοίκησης ζητά την πειθαρχική δίωξη των υπαλλήλων που χειρίστηκαν την υπόθεση καθώς «οι πράξεις και οι παραλείψεις τους συνιστούν περιπτώσεις κακοδιοίκησης».

Τη δική του-17χρονη(!)-ιστορία έχει και η υποτιθέμενη κατασκευή του «Κτιρίου Εργαστηρίων Χημικού Ελέγχου και Τεχνικών Υπηρεσιών της Εταιρείας Υδρευσης Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης προϋπολογισμού άνω των 5εκατ ευρώ που έτυχε ποινικής και πειθαρχικής διερεύνησης. Η σύμβαση της μελέτης υπογράφτηκε το 1996 με εξάμηνη συμβατική προθεσμία περάτωσης. Η σύμβαση της εργολαβίας όμως υπογράφτηκε 9 ολόκληρα χρόνια ενώ το μόνο που στάθηκε εφικτό να ολοκληρωθεί μετά από 17 χρόνια είναι η θεμελίωση του κτιρίου(!) με τον ελληνικό λαό να πληρώνει για ακόμα μία φορά το «μάρμαρο».