Diesel-gate: Πώς οι Γερμανοί βρήκαν το δάσκαλο τους – Τι φέρνουν οι αποκαλύψεις για τη VW

Του Παναγιώτη Γκρουμούτη

Την ώρα που η Ελλάδα κινούνταν ακόμα στον απόηχο των εκλογών της 20ής Σεπτεμβρίου, η διεθνής κοινότητα ερχόταν αντιμέτωπη με μια είδηση μεγατόνων: με ένα σκάνδαλο επιχειρηματικό οι διαστάσεις του οποίου ακόμα δεν έχουν ξεδιπλωθεί σε όλη τους την έκταση, το οποίο, όμως, συντάραξε συθέαμελα τη διεθνή οικονομική και επιχειρηματική σκηνή και απειλεί να παρασύρει στο διάβα του ακόμα και διακρατικές σχέσεις.

Το σκάνδαλο «dieselgate», όπως ήδη το ονόμασαν τα διεθνή ΜΜΕ, αφορά την αποκάλυψη μιας μεγαλειώδους απάτης εκ μέρους της μεγαλύτερης γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, της Volkswagen, που φέρεται να πουλούσε επί σειρά ετών στις ΗΠΑ -πιθανότατα και σε άλλες αγορές ανά τον κόσμο- πετρελαιοκίνητα αυτοκίνητα με λογισμικό σχεδιασμένο έτσι ώστε να κρύβει τα πραγματικά μεγέθη σε επίπεδα εκπομπών καυσαερίων και κατανάλωσης καυσίμων. Με αυτόν τον τρόπο τα συγκεκριμένα μοντέλα κάλυπταν τις αυστηρές περιβαλλοντικές νόρμες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Το σκάνδαλο αυτό κλονίζει ήδη τη θέση της γερμανικής εταιρείας και θεωρείται σίγουρο πως θα επιφέρει πρόστιμα και αποζημιώσεις ύψους δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ πιθανότατα θα αλλάξει και τις γενικότερες ισορροπίες στην παγκόσμια αγορά οχημάτων.

Ο Ματίας Μίλερ της Porsche είναι ο νέος επικεφαλής της Volkswagen μετά την παραίτηση του Μάρτιν Βίντερκορν

Και αυτή είναι μόνο μία από τις αναγνώσεις της καυτής υπόθεσης… Εύκολα, όμως, καταλαβαίνει κανείς πως η υπόθεση θα έχει αναπόφευκτα επιπτώσεις στις διεθνείς πολιτικές, διπλωματικές, εμπορικές και οικονομικές σχέσεις των εμπλεκόμενων κρατών. Επιπτώσεις που ενδεχομένως θα αλλάξουν τις υφιστάμενες ισορροπίες και κυρίως το επίπεδο συνεργασίας δύο κορυφαίων διεθνών δυνάμεων: των ΗΠΑ και της Γερμανίας.

Στον αέρα οι σχέσεις ΗΠΑ – Γερμανίας

Δεν είναι λίγοι εκείνοι οι αναλυτές που ήδη τονίζουν ότι το σκάνδαλο της VW θα αποτελέσει τη θρυαλλίδα που θα τινάξει στον αέρα τις σχέσεις των δύο χωρών, σχέσεις που σε κάθε περίπτωση έχουν δοκιμαστεί ποικιλοτρόπως το τελευταίο διάστημα. Οποιος έχει έστω μια γενική άποψη για τις διεθνείς σχέσεις εύκολα καταλαβαίνει πως ΗΠΑ και Γερμανία διατηρούσαν τα τελευταία χρόνια μια οικονομική και διπλωματική συνεργασία αμοιβαία επωφελή: οι Αμερικανοί πάντα ήθελαν έναν ισχυρό συνομιλητή στην Ευρώπη και η επίμονη άρνηση των Βρετανών να αναπτύξουν στενότερες σχέσεις με την ηπειρωτική Ευρώπη, με την οικονομική καρδιά της Ενωσης, τους δυσκόλευε αρκετά. Από την άλλη, η Γερμανία, η ατμομηχανή της ευρωπαϊκής ανάπτυξης, και ήθελε και μπορούσε να παίξει τον ρόλο του προνομιακού συνομιλητή και συνεργάτη στην ήπειρό μας. Το ερώτημα είναι αν οι Αμερικανοί θεώρησαν ποτέ ότι είχαν να κάνουν με έναν ισότιμο εταίρο, όπως είναι βέβαιο πως πίστεψαν κάποια στιγμή οι Γερμανοί, ιδίως όταν έβλεπαν χρόνο με τον χρόνο την οικονομική τους ισχύ να αυξάνεται.

Αυτή ακριβώς η συνεχιζόμενη ενίσχυση της θέσης της Γερμανίας στον παγκόσμιο πολιτικό και οικονομικό χάρτη είναι και η ρίζα του προβλήματος στις σχέσεις του Βερολίνου με την Ουάσινγκτον – τουλάχιστον έτσι όπως αυτό αποκαλύπτεται εσχάτως. Η Γερμανία μεγάλωσε πολύ, σε σημείο ώστε να θεωρεί πως μπορεί να ανεξαρτητοποιηθεί από την αμερικανική γραμμή. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, με αποκορύφωμα τα χρόνια της κρίσης που ξεκίνησε το 2008 και ακόμα ταλανίζει μερίδα της Ευρωζώνης, η Γερμανία ένιωσε αρκετά ικανή και δυνατή ώστε να χαράξει δικιά της πολιτική, ενίοτε αντιμέτωπη με τα αμερικανικά συμφέροντα. Ενιωσε -και είναι- οικονομική υπερδύναμη και ως τέτοια πράττει. Μόνο που τα αμερικανικά μεγέθη παραμένουν ακόμα μεγαλύτερα…

Η διαχείριση της οικονομικής κρίσης από το Βερολίνο ήταν για την Ουάσινγκτον η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Η απόδειξη (;) πως εκ μέρους της Γερμανίας είχε κηρυχθεί ένας άτυπος οικονομικός και γεωπολιτικός πόλεμος κατά των υπόλοιπων οικονομικών κολοσσών στον πλανήτη, κάτι που οι ΗΠΑ δεν θα άφηναν αναπάντητο.

Σκεφτείτε μόνο πόσο χαμηλά έριξαν την ισοτιμία ευρώ-δολαρίου η οικονομική κρίση στην Ευρώπη και η επιμονή της Γερμανίας σε ατελέσφορες οικονομικές συνταγές. Το φτηνό ευρώ ευνοεί τις εξαγωγές της Γερμανίας και περιορίζει τις αμερικανικές εξαγωγές σε μια περίοδο που οι ΗΠΑ αναζητούν τρόπους να βάλουν ξανά την οικονομία τους σε τροχιά ανάκαμψης.

Ταυτόχρονα, η λιτότητα που επιβάλλει στην Ευρωζώνη το Βερολίνο επιτείνει το αδιέξοδο και πιέζει ακόμα περισσότερο το ευρώ. Οι ΗΠΑ παρενέβησαν ουκ ολίγες φορές στη διαχείριση της κρίσης, με απευθείας προτροπές υπουργών, ακόμα και του ίδιου του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα προς τη Γερμανίδα καγκελάριο Ανγκελα Μέρκελ. Καμία παρέμβαση δεν εισακούστηκε, ενίοτε και επιδεικτικά! Η αφορμή είχε δοθεί, οι αιτίες υπήρχαν και προφανώς οι ΗΠΑ αποφάσισαν να στείλουν ένα τελευταίο ξεκάθαρο μήνυμα στο Βερολίνο με άλλον τρόπο.

Με την αποκάλυψη ενός «λάθους» που σε πρώτη φάση θα κοστίσει στη Γερμανία πολλά δισεκατομμύρια. Ηδη η VW φαίνεται πως αντιμετωπίζει πρόστιμα ύψους άνω των 18 δισ. ευρώ, ενώ άλλα 26 με 30 δισ. ευρώ έχει απολέσει μέχρι τώρα από την κατακρήμνιση της μετοχής της και από το φρένο στις πωλήσεις σχεδόν διεθνώς!

Ο αμαρτωλός κινητήρας TDI γκρέμισε πολλά στερεότυπα

Αν όντως αυτό ήταν ένα έμμεσο πλήγμα των ΗΠΑ κατά της Γερμανίας, σίγουρα είναι πολύ πειστικό: το VW Group έχει ετήσιο τζίρο περί τα 200 δισ. ευρώ και ως εκ τούτου συμμετέχει στο γερμανικό ΑΕΠ με ποσοστό περίπου 3%. Η ίδια η γερμανική οικονομία εξαρτάται κυρίως από τις εξαγωγές της, οι οποίες αναλογούν στο 45% του ΑΕΠ της. Οι εξαγωγές αυτοκινήτων αναλογούν με τη σειρά τους στο 17% των συνολικών εξαγωγών της Γερμανίας και εξ αυτών το 20% των οχημάτων που εξάγουν κάθε χρόνο οι Γερμανοί παράγεται από τον όμιλο VW. Είναι έως και προφανές το πόσο μπορεί να βλάψει την οικονομική ισχύ της Γερμανίας το τρέχον σκάνδαλο. Και είναι σαφές το μήνυμα των Αμερικανών – αν τελικά ήταν αυτοί που το έστειλαν…

Ο διευθύνων σύμβουλος της Volkswagen Μάρτιν Βίντερκορν πρώτα ανακοίνωσε την έναρξη μιας εσωτερικής έρευνας στον όμιλο και στη συνέχεια παραιτήθηκε -ουσιαστικά αποπέμφθηκε- λαμβάνοντας ένα «χρυσό μαξιλάρι» αποζημίωσης δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ. Τη θέση του κάλυψε ο μέχρι σήμερα διευθύνων σύμβουλος της Porsche Ματίας Μίλερ.

Η γερμανική κυβέρνηση ανακοίνωσε άμεσα ότι αναμένει οι εταιρείες αυτοκινήτων να επιδώσουν σχετικές πληροφορίες στην Ομοσπονδιακή Αρχή Οδικής Κυκλοφορίας προκειμένου οι αρμόδιοι να αξιολογήσουν αν τα στοιχεία για τις εκπομπές ρύπων παραποιήθηκαν στη Γερμανία και την Ευρώπη. Στην πραγματικότητα η κυβέρνηση παρακολουθεί παγωμένη τις δραματικές εξελίξεις που πρώτα απ’ όλα πλήττουν το γερμανικό προφίλ, την εικόνα και την αξιοπιστία της χώρας διεθνώς. Η Γερμανία εξάγει κυρίως το brand name της, το κύρος που εκπέμπει η υπογραφή «made in Germany». Μια υπογραφή πολύ ακριβή για να την αφήσει να αμαυρωθεί…

Το σκάνδαλο παίρνει μέρα με τη μέρα ολοένα μεγαλύτερες διαστάσεις, ιδίως από τη στιγμή που η διοίκηση της VW παραδέχτηκε πως εφοδίασε συνολικά 11.000.000 οχήματά της σε όλο τον κόσμο με αυτό το λογισμικό που παραποιεί τα δεδομένα των τεστ.

Πρώτη η Γαλλία ζήτησε πανευρωπαϊκή έρευνα που θα επεκτείνεται και στις γαλλικές αυτοκινητοβιομηχανίες και η Νότια Κορέα γνωστοποίησε ότι ξεκινά έρευνα σε ορισμένα μοντέλα diesel, ενώ την Πέμπτη και η κυβέρνηση της Βρετανίας κάλεσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διεξαγάγει έρευνα σχετική με τις διαδικασίες ελέγχου των εκπομπών ρύπων των αυτοκινήτων όλων ανεξαιρέτως των Ευρωπαίων κατασκευαστών!

Παράλληλα, το σύνολο των διεθνών μίντια θέτει εμμέσως θέμα αξιοπιστίας της ίδιας της Γερμανίας και για του λόγου το αληθές ανακοινώθηκε ότι τις προσεχείς εβδομάδες το θέμα της VW θα αποτελέσει αντικείμενο ακροαματικής συνεδρίασης του αμερικανικού Κογκρέσου, συγκεκριμένα των Επιτροπών Ενέργειας και Εμπορίου της αμερικανικής Βουλής των Αντιπροσώπων.

Πώς αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο

Η ευσυνειδησία και η παρατηρητικότητα ενός επιστήμονα, ο φορητός μηχανισμός ελέγχου που έχει εφεύρει μια ομάδα φοιτητών και καθηγητών ενός αμερικανικού πανεπιστημίου και η… σιγουριά κάποιων στελεχών της Volkswagen πως θα μπορούσαν εσαεί να εξαπατούν κρατικούς μηχανισμούς, ανταγωνιστές και εντέλει και τους καταναλωτές συνέθεσαν ένα παζλ που τελικώς οδήγησε στην αποκάλυψη ενός από τα μεγαλύτερα σύγχρονα επιχειρηματικά σκάνδαλα. Ο άνθρωπος που πρώτος παρατήρησε ότι δεν ήταν όλα εντάξει με τα μοντέλα της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας ήταν ο κ. Πίτερ Μοκ, γενικός διευθυντής για την Ευρώπη του Διεθνούς Συμβουλίου για Καθαρές Μεταφορές, ενός ελάχιστα προβεβλημένου μέχρι σήμερα οργάνου που μετρά τις εκπομπές καυσαερίων και την τήρηση των σχετικών περιβαλλοντικών κανονισμών παγκοσμίως σε πάσης φύσεως μεταφορικά μέσα. Κατά δήλωσή του, ο κ. Μοκ ήταν αυτός που παρατήρησε πρώτος ότι ορισμένα μοντέλα της VW εξέπεμπαν επιβλαβή αέρια όταν τα τεστ γίνονταν στον δρόμο, σε συνθήκες κανονικής οδήγησης, ενώ όταν οι δοκιμές επαναλαμβάνονταν στο εργαστήριο τα αποτελέσματα ήταν διαφορετικά και πλήρως εναρμονισμένα με τους κανονισμούς εκπομπών αερίων.

Τα τεστ και οι εκπομπές αερίων

Ο ίδιος προχώρησε σε μετρήσεις στα ευρωπαϊκά μοντέλα της VW Passat και Jetta, καθώς και σε μια BMW X5. Τα αυτοκίνητα πέρασαν επιτυχώς τα τεστ στο στατικό δυναμόμετρο, αλλά στον δρόμο έδειξαν τεράστιες διαφορές στις εκπομπές αερίων, πλην της BMW που μετά βίας παρέκκλινε των στάνταρ και μόνο στο τεστ σε ανηφορικό δρόμο. Με αφορμή αυτά τα αποτελέσματα, ο κ. Μοκ πρότεινε στον Αμερικανό ομόλογό του Τζον Τζέρμαν να δοκιμάσει τα αμερικανικά μοντέλα των συγκεκριμένων οχημάτων. Ο Αμερικανός ελεγκτής ζήτησε βοήθεια από το West Virginia University και τη Σχολή Μηχανολόγων που είχε αναπτύξει πρωτότυπα φορητά εργαλεία για τις απαραίτητες μετρήσεις. Και κάπως έτσι, στους δρόμους μεταξύ του Σαν Ντιέγκο της Καλιφόρνια και του Σιάτλ της Ουάσινγκτον, τα ντιζελοκίνητα VW έδειξαν τεράστιες αποκλίσεις από τους επίσημους αριθμούς που ανακοίνωνε η εταιρεία: το Jetta ξεπέρναγε τους επιτρεπόμενους ρύπους 13-35 φορές από τα στάνταρ εκπομπών των ΗΠΑ. Το Passat, 5-20 φορές. Η άκρη του νήματος είχε βρεθεί.

Η αποκάλυψη έγινε την περασμένη Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου. Την Τρίτη 22 του μηνός ο διευθύνων σύμβουλος της VW Μάρτιν Βίντερκορν παραδέχτηκε δημοσίως την ύπαρξη μιας συσκευής λογισμικού η οποία αυτόματα «έκλεβε» στα δεδομένα που παρουσίαζε στα τεστ των ντιζελοκίνητων αυτοκινήτων μεταξύ του 2009 και του 2015 στις ΗΠΑ.

Η πρώτη αντίδραση των ΗΠΑ ήρθε από την αμερικανική Αρχή Προστασίας του Περιβάλλοντος, που ανακοίνωσε την απαγόρευση πώλησης νέων VW στις ΗΠΑ. Την ίδια ώρα η εταιρεία ανακοίνωσε και επισήμως μια πρακτική που είχε σιωπηρά ξεκινήσει από τον περασμένο Δεκέμβριο: την οριστική ανάκληση σχεδόν 500.000 αυτοκινήτων Audi A3, Volkswagen Golf, VW Passat, VW Jetta και VW Beetle παραγωγής 2009-2015- που «φοράνε» τον επίμαχο πειραγμένο κινητήρα 2.0 Tdi.