Αυτή τη φορά είναι η σειρά των δύο κορυφαίων στελεχών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, του διευθυντή στο Τμήμα Δημοσιονομικών Υποθέσεων (FAD), Ροδρίγο Βαλδές, και της αναπληρώτριας διευθύντριας Έρα Ντάμπλα-Νόρις, να θέσουν τα επιτακτικά ερωτήματα: «Ποιες προτεραιότητες θα χρηματοδοτηθούν; Ποιανού τα βάρη θα αναβληθούν; Υπό ποιες προϋποθέσεις;» Έτσι ξεκινούν ότι την τελευταία έκδοση του περιοδικού «F&D magazine», που είναι αφιερωμένο στο καλπάζον παγκόσμιο χρέος και τις απαραίτητες για την απομείωσή του επιλογές.

«Η δημοσιονομική πολιτική ανέκαθεν περιλάμβανε συμβιβασμούς» ξεκαθαρίζουν. «Μέχρι πρόσφατα, οι κυβερνήσεις μπορούσαν να αναβάλουν αυτές τις επιλογές δανειζόμενες με βολικούς όρους. Αλλά τώρα, τα πρωτοφανή επίπεδα χρέους και το υψηλότερο κόστος δανεισμού έχουν αυξήσει τα διακυβεύματα.»

Το κρίσιμο όριο του 120%

Σε έναν κόσμο που «κολυμπάει» στο χρέος, υπάρχει ένα στοιχείο που συχνά παραβλέπεται, αλλά η διαθεσιμότητά του μειώνεται: η δημόσια εμπιστοσύνη.

Η εικόνα ήταν ήδη ανησυχητική πριν την πανδημία του κορονοϊού, σημειώνει το ΔΝΤ, αλλά έκτοτε έχει επιδεινωθεί. Όλο και περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες υπερβαίνουν το όριο του 120% του ΑΕΠ στο δημόσιο χρέος.

Και πλέον η κατάσταση έχει γίνει πρωτόγνωρη: μετά το 93,9% του ΑΕΠ το 2025, το παγκόσμιο δημόσιο χρέος «βρίσκεται σε καλό δρόμο για να ξεπεράσει το 100% έως το 2028 – επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί ποτέ σε καιρό ειρήνης – σηματοδοτώντας ένα σημείο καμπής για την οικονομική πολιτική και την πολιτική.»

Η εξέλιξη αυτή συμπίπτει με μία ακόμα: «Η εποχή των εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων έχει τελειώσει, αλλά οι τάσεις οικονομικής ανάπτυξης δεν έχουν αλλάξει αισθητά.»

Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, το κόστος δανεισμού έχει διπλασιαστεί ή τριπλασιαστεί και οι πληρωμές τόκων επιβαρύνουν περισσότερο τους προϋπολογισμούς. Στις ΗΠΑ, οι καθαρές πληρωμές τόκων αυξήθηκαν από περίπου 2% του ΑΕΠ πριν από την πανδημία σε 4,2% το 2025 -το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο από αυτό που δίνεται για τις αμυντικές δαπάνες. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, οι πληρωμές τόκων καταναλώνουν κατά μέσο όρο το 21% των φορολογικών εσόδων.

Το γνωστό μενού των δυσάρεστων λύσεων

Η σημερινή κατάσταση μπορεί να είναι πρωτόγνωρη, οι λύσεις δεν είναι.

«Κάθε απόφαση για τον προϋπολογισμό έχει πλέον σαφείς νικητές, ηττημένους και χρονοδιάγραμμα — και η πολιτική οικονομία αυτών των επιλογών έχει γίνει πιο περίπλοκη. Ποιος ή τι έχει προτεραιότητα; Ποιοι φόροι θα τη χρηματοδοτήσουν και ποια προγράμματα πρέπει να υποχωρήσουν; Αυτά τα ερωτήματα δεν μπορούν πλέον να καλυφθούν με νέο χρέος. Πρέπει να απαντηθούν με σαφήνεια, και αυτό αποδεικνύεται μια τρομερή πρόκληση» σημειώνουν οι οι Ροδρίγο Βαλδές και Έρα Ντάμπλα-Νόρις.

Με απλά λόγια, οι επιλογές είναι συγκεκριμένες:

• αύξηση των φόρων (με υψηλότερους φόρου ή διεύρυνση της φορολογικής βάσης),
• περιορισμός των δαπανών (με στοχευμένες παρεμβάσεις κυρίως σε υγεία και συντάξεις),
• ενίσχυση της ανάπτυξης (με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, επενδύσεις στην παραγωγικότητα και στην τεχνολογία και αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό).

Τέλος, το ΔΝΤ επισημαίνει την παράμετρο της αδικίας κατά των νέων. Οι σημερινές γενιές ζουν σε βάρος των επόμενων. Η αντίληψη αδικίας μπορεί να οδηγήσει σε πολιτική αστάθεια, καθιστώντας ακόμη δυσκολότερη την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων.

Το κόστος της αδράνειας

Το βασικό μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: η αδράνεια δεν αποτελεί επιλογή. Αν οι κυβερνήσεις καθυστερήσουν, το κόστος προσαρμογής θα αυξηθεί. Τα υψηλά επιτόκια σημαίνουν ότι το χρέος μπορεί να εισέλθει σε μη βιώσιμη τροχιά πιο γρήγορα, ενώ οι αγορές ενδέχεται να αντιδράσουν απότομα, αυξάνοντας περαιτέρω το κόστος δανεισμού.

Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι χώρες κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωπες με πιο βίαιες και επώδυνες προσαρμογές.

Το ΔΝΤ καταλήγει ότι ο κόσμος βρίσκεται σε ένα σημείο καμπής για τη δημοσιονομική πολιτική. Η εποχή όπου το χρέος μπορούσε να αυξάνεται χωρίς άμεσες συνέπειες έχει τελειώσει.

Οι κυβερνήσεις καλούνται πλέον να λάβουν αποφάσεις που δεν είναι μόνο οικονομικές, αλλά βαθιά πολιτικές: ποιοι θα επωμιστούν το κόστος και με ποιον τρόπο.

Διαβάστε ακόμη:

Κρυφοί «ράμπο» της ΤτΕ: Ασφαλιστικές υπό στενή εποπτεία μέσω των πελατών τους (πίνακες)

Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο: Κόφτης 30% για τις τουριστικές κλίνες στις Κυκλάδες, φρένο και στα Airbnb

Τι σημαίνει τελικά να είσαι ενήλικας: 10 χαρακτηριστικά ωριμότητας

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα