Η Αθήνα μέσα από τις στοές της

Αν τα τελευταία δύο χρόνια έτυχε να συναντήσετε μια κοπέλα στο κέντρο να φωτογραφίζει τις στοές του εμπορικού τριγώνου και να προσπαθεί να τις χαρτογραφήσει, τότε γνωρίζετε ήδη τη Νατάσσα Παππά. Η 28χρονη ασχολείται εδώ και μερικά χρόνια με το πρότζεκτ αυτό και πριν από λίγο καιρό είχε τη χαρά να το κρατήσει τυπωμένο σε ένα πρωτότυπο βιβλίο-οδηγό. «Είμαι γραφίστρια και είμαι καλά», μου λέει η Νατάσσα όταν αποφασίζουμε να αρχίσουμε τη συνέντευξη. Γιατί η βόλτα μαζί της στο Κέντρο είχε από ξενάγηση και χάζεμα βιτρίνας μέχρι σχόλια για κοινούς γνωστούς και φίλους.

«Σπούδασα γραφιστική στο ΤΕΙ και μετά πήγα για erasmus στο Βέλγιο», αρχίζει να μου εξιστορεί. «Δούλεψα δύο χρόνια στην Ελλάδα σε ένα δημιουργικό γραφείο, οπότε μπήκα κατ” ευθείαν στα ωραία μονοπάτια της γραφιστικής, δεν χρειάστηκε να περάσω από διαφημιστικές εταιρείες και άλλα τέτοια. Μετά πήγα στην Ολλανδία για μεταπτυχιακό και το 2012 αποφάσισα να γυρίσω στην Ελλάδα». Πριν τη ρωτήσω γιατί αποφάσισε να γυρίσει στην πατρίδα της, ειδικά μια εποχή που η χώρας μας δεν βρισκόταν και στην καλύτερη φάση της, αναρωτιέμαι τι μεταπτυχιακό αποφάσισε να κάνει. «Είχε να κάνει με τη γραφιστική και τον δημόσιο χώρο», απαντάει και εντυπωσιάζομαι. Η ίδια αγαπάει τον αστικό ιστό, αν και μεγάλωσε στην Βαρυμπόμπη. «Με τα πρώτα δικά μου χρήματα πήγα και νοίκιασα ένα σπίτι στο Θησείο. Μου άρεσε πολύ η πόλη, να περπατάω και να φωτογραφίζω συνεχώς».

Παρόλα αυτά δεν ήταν αυτός ο τομέας η αρχική επιθυμία της. Εκείνη ήθελε να σπουδάσει γραφιστική εξειδικευμένη σε εκδόσεις και βιβλία. Την ενδιέφερε αυτή η πλευρά του σχεδιασμού που έχει να κάνει περισσότερο με την επικοινωνία. Να σκέφτεται μια ιδέα, να ψάχνει τρόπους να την υλοποιήσει, να καταπιάνεται με κάτι από την αρχή μέχρι το τέλος. «Στη σχολή στην Ελλάδα δεν είχαμε τέτοιες επιλογές. Μπορούσες να γίνεις ή εικονογράφος ή ανιματέρ. Τα μαθήματα τυπογραφίας ήταν ελάχιστα και αυτά old school. Από το δεύτερο έτος κατάλαβα όμως τι μου άρεσε και ξεκίνησα να διαβάζω ξένα περιοδικά και να πηγαίνω στο εξωτερικό όσο πιο συχνά μπορούσα», μου λέει η Νατάσσα και θυμάται ότι τον πρώτο καιρό στην Ολλανδία ανακάλυπτε συνεχώς μια άλλου είδους γραφιστική. Μπορεί αντί για τις εκδόσεις να ασχολήθηκε με τον δημόσιο χώρο, αλλά τελικά κατάφερε να συνδυάσει και τα δύο με ιδανικό τρόπο. «Η πτυχιακή μου ήταν πολύ σχετική με αυτό. Είχα φτιάξει ένα περιοδικό που άφηνες στον δημόσιο χώρο και όποιος ήθελε το διάβαζε, έγραφε σχόλια πάνω στα άρθρα, ακόμα και δικά του άρθρα. Ηταν μια πολύ ανοιχτή ιδέα, την οποία μου ζήτησαν να παρουσιάσω και σε μια έκθεση περιοδικών στο Λουξεμβούργο, όπου ήταν όλα τα ανεξάρτητα περιοδικά».

Ευτυχώς για εκείνη, μπήκε από νωρίς σε ένα χώρο πολύ εξειδικευμένο. Στην Ολλανδία βρέθηκε να σπουδάζει μια γραφιστική που είχε να κάνει με την κοινωνιολογία, τη φιλοσοφία και πράγματα που και η ίδια δεν φανταζόταν ποτέ. «Εκεί κατάλαβα ότι όλα αυτά έχουν να κάνουν με την επικοινωνία», σχολιάζει η ίδια. Εκτός όμως από σπουδές, η Νατάσσα ξεκίνησε να δουλεύει σε ένα γραφείο που έκανε παρεμβάσεις στην πόλη και ήθελε αυτό το φιλικό και αυθόρμητο που έχει σαν Ελληνίδα να τους βοηθήσει να το περάσουν στην πόλη τους. «Φυσικά αυτό ήταν πολύ δύσκολο», μου αναφέρει. «Προσπαθούσαν, αλλά εμένα όλο κάτι μου έλειπε. Δεν λέω ότι δεν το έκαναν καλά, αλλά είναι όπως όταν έρχεται ένας Ολλανδός και φτιάχνει ένα σχέδιο για την Ομόνοια που είναι πολύ ωραίο, αλλά εμάς δεν μας ταιριάζει. Κάτι αντίστοιχο».

Κάπως έτσι το 2012 αποφασίζει να γυρίσει πίσω και να ψάξει στην Ελλάδα με ποιο τρόπο θα «παντρέψει» τη γραφιστική της με τον δημόσιο χώρο. Εχει ήδη αρχίσει να φωτογραφίζει στοές, χωρίς να ξέρει ακόμα πως θα τις χρησιμοποιήσει. Στο μεταξύ ξεκινάει να δουλεύει μαζί με τον Παναγιώτη Τσακόπουλο ένα βιβλίο για τη μεταπολεμική αρχιτεκτονική στην Ελλάδα και κάνει πράξη όσα έμαθε αλλά και όσα ονειρευόταν όλα αυτά τα χρόνια. Από το εξώφυλλο, τον σχεδιασμό, την επιλογή των φωτογραφιών, μέχρι τον τρόπο που οι τελευταίες θα τοποθετηθούν, η Νατάσσα τα έχει επιμεληθεί όλα. Για αυτό και νιώθει πολύ περήφανη για το βιβλίο «Αναγνώσεις της ελληνικής μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής» και τη συνεργασία της με τον Τσακόπουλο. «Είχα την ευκαιρία να δημιουργήσω με τον τρόπο που ήθελα γιατί είχα να κάνω με έναν αρχιτέκτονα που καταλάβαινε τη σκέψη μου. Ενα βιβλίο 700 σελίδων ήταν τεράστιο πρότζεκτ για εμένα που μόλις ξεκινούσα. Χαίρομαι πολύ που πάει τόσο καλά και σε λίγο θα μπει και στις σχολές», τονίζει.

Φυσικά παράλληλα με όλα αυτά δεν σταματάει ποτέ να ασχολείται με τις στοές. Είχε αρχίσει ήδη όμως το θέμα να γίνεται λίγο trend από ομάδες πόλης και διάφορες δράσεις που λάμβαναν χώρα εκεί. «Συνειδητοποίησα ότι κάτι δεν μου αρέσει», παραδέχεται η Νατάσσα και προσθέτει: «Η εκμετάλλευση των χώρων δεν γινόταν με τον καλύτερο τρόπο και φοβόμουν ότι πολύ γρήγορα θα γίνει εκεί ένα εμπορικό κέντρο», αναφέρει. «Είχα κάνει την έρευνα, είχα βγάλει φωτογραφίες, είχα κάνει τη χαρτογράφηση μέσα από παλιούς χάρτες και google maps, αλλά ακόμα δεν είχα καταλήξει», συμπληρώνει.

Τελικά προσέγγισε το θέμα όπως έκανε στην Ολλανδία με ένα πρότζεκτ. Αφού συγκέντρωσε όλο το υλικό, έψαξε να βρει ποιο ήταν το πραγματικό πρόβλημα για εκείνη. Και αυτό ήταν ότι δεν υπήρχε σήμανση, οι στοές ήταν σκοτεινές και εγκαταλελειμμένες. «Τώρα είναι σε πολύ καλύτερη κατάσταση», μου διευκρινίζει ενώ πίνουμε τον καφέ σε μια από τις στοές που έχει μελετήσει. Αυτή η έλλειψη σήμανσης την οδήγησε στις ταμπέλες εξόδου και τελικά η Νατάσσα έφτιαξε έναν πολύ διαφορετικό χάρτη. Εναν οδηγό που έχει μαζεμένες τις στοές του εμπορικού τριγώνου. Δεν πρόκειται, πάντως, για μια απλή καταγραφή. Δεν την ενδιέφερε άλλωστε να πει στον αναγνώστη τι πρέπει να κάνει. Την ενδιέφερε να μπορεί ο άλλος να κρατήσει το βιβλίο και να κάνει τη δική του βόλτα στις στοές, να καταγράψει την εμπειρία του, να χαθεί και να ξαναβρεθεί σε γνώριμα στέκια.

Γιατί η κάθε στοά δεν έχει μόνο μια ιστορία, δεν έχει μόνο μια ανάγνωση, δεν έχει καν μόνο μια είσοδο ή έξοδο. Η Νατάσσα κράτησε εξάλλου μόνο τις στοές που συνδέουν δρόμους μεταξύ τους· έφυγαν οι τυφλές και σιγά σιγά η αφαίρεση μεγάλωσε. Αν και περιμένεις έναν οδηγό με φωτογραφίες και κατόψεις η ίδια σκέφτηκε να έχει μόνο το σχεδιάγραμμα της κάθε στοάς. Μια κόκκινη γραμμή με διαφορετικό κάθε φορά σχέδιο που αποτυπώνει την πραγματική κατάσταση της στοάς σήμερα. «Βασίστηκα στην έννοια της εξόδου και του εναλλακτικού δικτύου σύνδεσης της πόλης. Μπορεί να περάσεις μέσα από μια στοά και να έχει ησυχία παρόλο που βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, να δεις εικόνες από άλλη εποχή, να δεις άλλο κόσμο, να έχεις μια προσωπική επαφή με τους ανθρώπους. Οπότε φέρνω στην επιφάνεια όλο αυτό και ταυτόχρονα έχοντας αυτές τις φωτογραφίες μπροστά και πίσω που είναι σαν καρτ ποστάλ διατηρώ τις εικόνες των πινακίδων εξόδου που σιγά σιγά και αυτές χάνονται».

Τελικά το βιβλίο έχει τρεις αναγνώσεις. Εναν χάρτη στο εξώφυλλο που δείχνει μαζεμένες όλες τις στοές, ένα σχεδιάγραμμα με την κάτοψη της κάθε μιας και φωτογραφίες στο μπροστινό και πίσω μέρος. Για την ακρίβεια έχει όσες αναγνώσεις μπορεί κανείς να σκαρφιστεί. Γιατί είναι και μια καλή ευκαιρία να γυρίσει κάποιος σιγά σιγά όλες τις στοές της Αθήνας με τις περισσότερες να είναι άγνωστες, να σημειώνει ημερομηνίες, εμπειρίες, συναντήσεις, βόλτες. Ενα αστικό ημερολόγιο που αν το αγαπήσεις θα γίνει ένα πολύτιμο εργαλείο για τις βόλτες σου στο Κέντρο και θα σε βοηθήσει να ανακαλύψεις μια Αθήνα που δεν φαντάζεσαι ότι υπάρχει.

Μιλώντας με την Νατάσσα αναρωτιέμαι πως κατέληξε σε αυτή τη τόσο μίνιμαλ απεικόνιση. «Στην αρχή ξεκίνησα να κάνω ένα βιβλίο με φωτογραφίες από τις προσόψεις, αλλά ήταν πολύ βαρετό. Ηθελα να το εμπλουτίσω με κείμενα, αλλά δεν υπήρχαν και κατάλαβα ότι έβγαιναν πολύ ωραία σχήματα από τις στοές, αυτό ήταν και το αναπάντεχο της ιστορίας. Ολη αυτή η αφαίρεση ήταν για εμένα ρίσκο, δεν ήμουν σίγουρη αν ο κόσμος θα μπει στη διαδικασία να ακολουθήσει τη λογική του, αλλά είμαι πολύ χαρούμενη που ακούω θετικά σχόλια», αναφέρει η ίδια.

Ο οδηγός πόλης «Εντός στοάς – Αθηναϊκά περάσματα» έχει εκδοθεί από το Χαρτοβασίλειον και προς το παρόν είναι διαθέσιμος στο Forget Μe Νot στην Πλάκα και στον Ιανό σε Αθήνα και Θεσ/νικη, ενώ σύντομα θα κυκλοφορήσει και σε άλλα κεντρικά καταστήματα.

Πηγή: www.metropolispress.gr