Ο κόσμος παρακολουθεί καθημερινά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, τις απειλές για τα Στενά του Ορμούζ, τις αναταράξεις στις αγορές πετρελαίου και τις διαδοχικές προειδοποιήσεις για νέα άνοδο του πληθωρισμού. Σύμφωνα με το Axios, οι κυβερνήσεις επικεντρώνονται στην ενεργειακή ασφάλεια, στον κίνδυνο νέων ελλείψεων και στις στρατιωτικές ισορροπίες της περιοχής. Ωστόσο, πίσω από τη γεωπολιτική ένταση, διαμορφώνεται ένα πολύ μεγαλύτερο και πιθανώς πιο επικίνδυνο πρόβλημα: η σταδιακή οικοδόμηση μιας νέας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης που οι περισσότεροι ηγέτες είτε δεν βλέπουν είτε επιλέγουν να αγνοήσουν.
Η εικόνα θυμίζει έντονα την παλιά παραβολή με τους «τυφλούς και τον ελέφαντα». Ο καθένας αγγίζει ένα διαφορετικό σημείο και νομίζει ότι καταλαβαίνει ολόκληρη την πραγματικότητα. Κάπως έτσι λειτουργούν σήμερα και τα μεγαλύτερα οικονομικά κέντρα εξουσίας. Οι ΗΠΑ βλέπουν το εμπορικό έλλειμμα. Η Ευρώπη ανησυχεί για την ενέργεια και τον πληθωρισμό. Η Κίνα εστιάζει στην παραγωγή και στις εξαγωγές. Οι αγορές κοιτούν τις αποδόσεις των ομολόγων και τις μετοχές τεχνολογίας. Κανείς όμως δεν αντιμετωπίζει τη συνολική εικόνα.
Η προειδοποίηση που διατύπωσε η Γκιτά Γκοπίνατ σε οικονομικό συνέδριο στις ΗΠΑ ήρθε να υπενθυμίσει ότι οι μεγάλες κρίσεις δεν ξεκινούν ξαφνικά. Χτίζονται αργά, μέσα από ανισορροπίες που συσσωρεύονται για χρόνια μέχρι να φτάσουν σε σημείο έκρηξης. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα στην παγκόσμια οικονομία.
Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με την ίδια, είναι ότι οι μεγαλύτερες οικονομίες κινούνται πλέον με εντελώς διαφορετικές ταχύτητες. Η Κίνα συνεχίζει να παράγει, να εξάγει και να αποταμιεύει τεράστια κεφάλαια, ενώ οι ΗΠΑ στηρίζονται όλο και περισσότερο στην κατανάλωση, στον δανεισμό και στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η Ευρώπη βρίσκεται παγιδευμένη ανάμεσα στην ενεργειακή ανασφάλεια και στη δημοσιονομική πίεση, ενώ οι αναδυόμενες οικονομίες προσπαθούν να επιβιώσουν μέσα σε ένα περιβάλλον υψηλών επιτοκίων και ακριβού δολαρίου.
Το πρόβλημα είναι ότι οι περισσότερες κυβερνήσεις συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν αυτή την κρίση επιφανειακά. Η συζήτηση περιορίζεται κυρίως στους δασμούς, στο εμπορικό ισοζύγιο και στις γεωπολιτικές εντάσεις. Η αντιπαράθεση γύρω από τους δασμούς που είχε επιβάλει ο Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της λογικής. Η δημόσια συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το ποιος εξάγει περισσότερο και ποιος χάνει θέσεις εργασίας, χωρίς να εξετάζεται τι συμβαίνει στο υπόβαθρο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Εκεί βρίσκεται και ο πραγματικός κίνδυνος
Τα τεράστια πλεονάσματα που δημιουργούν οικονομίες όπως η Κίνα δεν παραμένουν εντός των συνόρων τους. Επιστρέφουν στις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω των αγορών ομολόγων, των επενδυτικών κεφαλαίων και των χρηματοπιστωτικών τοποθετήσεων. Αυτό το παγκόσμιο κύκλωμα χρήματος κρατά τεχνητά χαμηλό το κόστος δανεισμού στις ΗΠΑ και ταυτόχρονα διογκώνει τις αποτιμήσεις στις αμερικανικές αγορές.
Το αποτέλεσμα είναι μια νέα μορφή φούσκας, λιγότερο ορατή από εκείνη του 2008 αλλά πιθανώς πιο επικίνδυνη. Τότε, η κρίση είχε επίκεντρο τα στεγαστικά δάνεια και τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά. Σήμερα, ο κίνδυνος μεταφέρεται στο εκρηκτικό μείγμα κρατικού χρέους, τεχνολογικών αποτιμήσεων και επενδυτικής ευφορίας γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Οι αγορές συνεχίζουν να λειτουργούν σαν να θεωρούν δεδομένο ότι η ανάπτυξη της AI θα δικαιολογήσει οποιαδήποτε αποτίμηση, οποιοδήποτε επίπεδο δανεισμού και οποιοδήποτε ρίσκο. Παράλληλα, τα κράτη αυξάνουν συνεχώς τις δαπάνες τους για άμυνα, ενεργειακή στήριξη και επιδοτήσεις, σε μια περίοδο όπου το κόστος δανεισμού ανεβαίνει ξανά.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή λειτουργεί πλέον σαν επιταχυντής αυτών των πιέσεων. Οι υψηλές τιμές πετρελαίου αναζωπυρώνουν τον πληθωρισμό, οι αποδόσεις των ομολόγων ανεβαίνουν και οι επενδυτές αρχίζουν να αμφισβητούν αν οι κεντρικές τράπεζες θα μπορέσουν να στηρίξουν ξανά τις οικονομίες όπως έκαναν τις προηγούμενες δεκαετίες.
Αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της σημερινής συγκυρίας: η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο όπου τα παραδοσιακά εργαλεία διάσωσης ενδέχεται να μην λειτουργούν πλέον αποτελεσματικά. Αν ξεσπάσει μια νέα χρηματοπιστωτική κρίση, οι κυβερνήσεις θα βρεθούν αντιμέτωπες με ήδη διογκωμένο χρέος, υψηλό πληθωρισμό και κοινωνίες εξαντλημένες από διαδοχικές κρίσεις.
Και παρ’ όλα αυτά, η δημόσια συζήτηση παραμένει εγκλωβισμένη στο άμεσο σοκ της καθημερινότητας. Οι ηγέτες μοιάζουν να διαχειρίζονται μόνο τη φωτιά που βλέπουν μπροστά τους, αγνοώντας τις ρωγμές που ανοίγουν κάτω από τα θεμέλια της παγκόσμιας οικονομίας.
Η Ιστορία όμως δείχνει ότι οι μεγάλες κρίσεις σπάνια προειδοποιούν με ξεκάθαρο τρόπο πριν ξεσπάσουν. Συνήθως προηγείται μια περίοδος σχετικής ηρεμίας, κατά την οποία οι περισσότεροι πιστεύουν ότι «αυτή τη φορά είναι διαφορετικά». Μέχρι τη στιγμή που η αγορά χάνει ξαφνικά την εμπιστοσύνη της και το σύστημα αρχίζει να καταρρέει πολύ πιο γρήγορα απ’ όσο περίμεναν όλοι.
Διαβάστε ακόμη
Πλειστηριασμοί: Τι κλήρωσε για επώνυμες επαύλεις, σκάφη αναψυχής, «ιερά ακίνητα» και…Bodyline (pics)
Διάστημα: Η μάχη για τον αστεροειδή που αξίζει όσο ένα βουνό από χρυσάφι
Ταξίδι στον απώτατο Βορρά για ένα επικό εστιατόριο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα