Με ακύρωση αποφάσεων πληρωμών, παύση καθηκόντων, απόλυση, καταλογισμούς και αποζημίωση «από την τσέπη τους» απειλούνται οι υπεύθυνοι Υπουργείων, φορέων και οργανισμών του δημοσίου που τυχόν υπερβούν τα όρια δαπανών που θέτει για καθέναν εξ αυτών, ο νέος Κρατικός Προϋπολογισμός. Κυρώσεις και κινδύνους κρύβει όμως και η καθυστέρηση πληρωμής υποχρεώσεων, για δαπάνες που έχουν λάβει έγκριση από τον Προϋπολογισμό.

Με εγκύκλιό του προς όλους τους φορείς Γενικής Κυβέρνησης, ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς επιχειρεί να προλάβει σπατάλες και υπερβάσεις που θα απειλούσαν τα πλεονάσματα του 2026, καλώντας τους φορείς να μην δαπανούν «με το «καλημέρα της νέας χρονιάς το σύνολο της ετήσιας χρηματοδότησης που δικαιούνται.

Για να διασφαλιστούν οι στόχοι και να μην καταλήγουν τα υπερέσοδα από φόρους σε «μαύρες τρύπες» του δημοσίου, τους καθορίζει τμηματικά όρια πίστωσης δαπανών (πχ ανά τρίμηνο ή εξάμηνο) ενώ θέτει «ατομική ευθύνη» στους αρμόδιους διατάκτες πληρωμών, για να μη διαχέεται η ευθύνη γενικά στο «απρόσωπο» δημόσιο.

Επιπλέον, για να μην ανακύψουν στο τέλος της χρονιάς αιτήματα για πρόσθετη χρηματοδότηση από φορείς, τους βάζει «φρένο» να μην εξαντλούν από νωρίς τα κονδύλια που διαθέτουν για το σύνολο του έτους, επειδή η «χαλαρότητα» αυτή στο τέλος οδηγεί -με μαθηματική ακρίβεια- σε ελλείψεις και πιέσεις και αιτήματα «για να βγει η χρονιά», κάθε φορά που τους τελειώνουν τα χρήματα που είχαν από τον Προϋπολογισμό.

Μητρώο Δεσμεύσεων

Σύμφωνα με την εγκύκλιο Πετραλιά για την ενεργοποίηση του νέου Κρατικού Προϋπολογισμού για το 2026, η ανάληψη υποχρεώσεων δαπανών από τους φορείς πρέπει να γίνεται με βάση τις υποχρεώσεις και τις ευθύνες των αρμόδιων οργάνων τις οποίες προβλέπει η διαδικασία Μητρώου Δεσμεύσεων κάθε φορέα.

Το Μητρώο Δεσμεύσεων είναι ένα εργαλείο παρακολούθησης και ελέγχου της πορείας των πιστώσεων, σε όλα τα στάδια έως την πληρωμή τους. Ταυτόχρονα, αποτελεί μηχανισμό διασφάλισης της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, «για να αποφεύγεται η ανάληψη υποχρεώσεων καθ’ υπέρβαση των εγκεκριμένων πιστώσεων ή ποσοστών διάθεσης» όπως τονίζει ο Θάνος Πετραλιάς. Τυχόν παραβίαση, «εκτός της αυτοδίκαιης ακυρότητάς της, συνεπάγεται και ατομική ευθύνη για τα αρμόδια όργανα» υπογραμμίζει ο υφυπουργός: δηλαδή και η πληρωμή είναι άκυρη και ανακαλείται, και ο υπεύθυνος που την διέπραξε απειλείται με κυρώσεις.

Ποιους αφορά

Με βάση την εγκύκλιο Πετραλιά, η ευθύνη δεν είναι απρόσωπη αλλά βαρύνει συγκεκριμένα φυσικά πρόσωπα που ασκούν διοίκηση ή διαχείριση:

– ο Διατάκτης, το όργανο δηλαδή που αποφασίζει τη δαπάνη (π.χ. Υπουργός, Δήμαρχος, Διοικητής οργανισμού).

– ο προϊστάμενος – Γενικός Διευθυντής Οικονομικών Υπηρεσιών (Γ.Δ.Ο.Υ.) κάθε φορέας, το πρόσωπο δηλαδή που ελέγχει πιστώσεις και πληρωμές κάθε φορέα.

– κάθε άλλο όργανο που συμπράττει, δηλαδή οποιοσδήποτε υπάλληλος ή αξιωματούχος συμμετέχει στη διαδικασία (π.χ. υπογράφοντας ή εισηγούμενος παράτυπα).

Ο νόμος προβλέπει τρία επίπεδα κυρώσεων για τα παραπάνω πρόσωπα, διασφαλίζοντας ότι η ευθύνη για τη ζημία του Δημοσίου δεν θα μείνει «ορφανή»:

– Αστική Ευθύνη (καταλογισμός): αν προκληθεί ζημία στον φορέα από δαπάνες που έγιναν καθ’ υπέρβαση των πιστώσεων, ο υπάλληλος ή ο αξιωματούχος ευθύνονται αλληλέγγυα και εις ολόκληρον. Η ζημία καταλογίζεται σε βάρος της περιουσίας τους.

– Πειθαρχική Ευθύνη: ειδικά για τον προϊστάμενο Οικονομικών Υπηρεσιών (Γ.Δ.Ο.Υ.) η μη τήρηση των διαδικασιών συνεπάγεται πειθαρχικό παράπτωμα και μπορεί να συνεπάγεται αφαίρεση της θέσης ευθύνης (παύση από προϊστάμενος) για το υπόλοιπο της θητείας του.

– Απόλυση (ΙΔΟΧ): αν ο υπεύθυνος δεν είναι μόνιμος αλλά εργάζεται με σχέση Ιδιωτικού Δικαίου στο δημόσιο, η παράβαση συνιστά σπουδαίο λόγο για καταγγελία της σύμβασης -δηλαδή απόλυση.

“Deadlines” κάθε μήνα

Στο πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με την απόφαση Πετραλιά, οι φορείς οφείλουν να εξασφαλίζουν:

• την παροχή μέσα στις πρώτες είκοσι (20) ημέρες από τη λήξη κάθε μήνα αναφοράς, έγκυρων στοιχείων (εκκρεμείς δεσμεύσεις, απλήρωτες και ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις),

• την αποστολή μηνιαίων και τριμηνιαίων εκθέσεων αναφοράς στο σύνολο του προϋπολογισμού μέχρι την τελευταία ημέρα του επόμενου μήνα από τη λήξη του μήνα ή του τριμήνου αναφοράς, για την εξέλιξη των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων και το Μητρώο Δεσμεύσεων, σύμφωνα με τυποποιημένα υποδείγματα.

• την παροχή στοιχείων εκτέλεσης του προϋπολογισμού τους.

Επίσης, οι φορείς οφείλουν να μεριμνούν για την αποφυγή καθυστερήσεων στις πληρωμές για εμπορικές συναλλαγές, προκειμένου να αποφευχθεί η καταβολή τόκων υπερημερίας και λοιπών αποζημιώσεων σε περίπτωση διενέργειας πληρωμών εκτός των προβλεπόμενων προθεσμιών, σύμφωνα με τον ν.4152/2013 (Α’ 107) για την καταπολέμηση των καθυστερήσεων πληρωμών στις εμπορικές συναλλαγές.

Κάθε μήνα, έτσι, οι δημόσιοι φορείς υποχρεούνται να συντάσσουν και να αποστέλλουν στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους περιληπτικό πίνακα των εκκρεμών δεσμεύσεων, απλήρωτων και ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων (σύνοψη Μητρώου Δεσμεύσεων) μέσω ειδικής διαδικτυακής πλατφόρμας (e-portal) καθώς και μηνιαίες συνοπτικές εκθέσεις σχετικά με το ύψος των υποχρεώσεων του φορέα, εξηγώντας τυχόν αποκλίσεις αλλά και προτείνοντας μέτρα και δράσεις (πχ περικοπές) για τη μείωση ή αποφυγή τους. Επιπλέον συντάσσουν και τριμηνιαίες εκθέσεις για την κατάσταση και τα προβλήματα που ενδεχομένως υφίστανται στην τήρηση και λειτουργία του Μητρώου Δεσμεύσεων.

Όπως τονίζει ο κύριος Πετραλιάς, η ελαχιστοποίηση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης συμβάλλει και στην ενίσχυση της ρευστότητας της οικονομίας. Και καλεί τις αρμόδιες ΓΔΟΥ και τους προϊσταμένους οικονομικών υπηρεσιών των φορέων:

• να φροντίζουν για την άμεση αποπληρωμή των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων προς τρίτους, τόσο του ίδιου του φορέα της Κεντρικής Διοίκησης όσο και των εποπτευόμενων φορέων τους από ίδιους πόρους, καθώς και για τη μη σώρευση νέων ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων προς τρίτους και

• να εξετάζουν τους λόγους για τους οποίους δημιουργούνται καθυστερήσεις στις πληρωμές και συσσώρευση ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων και να μεριμνούν για την άμεση επίλυση πιθανών προβλημάτων, λαμβάνοντας τα απαραίτητα νομοθετικά, διοικητικά ή λοιπά μέτρα για τηναντιμετώπισή τους.

Ειδικότερα, οι φορείς οι οποίοι υποβάλλουν μηνιαία στοιχεία προσαρμογών, οφείλουν να διερευνούν εάν υφίστανται περαιτέρω ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις οι οποίες εμπίπτουν στις ειδικές κατηγορίες προσαρμογών (οφειλές υπό δικαστική διεκδίκηση, αποκατάσταση παγίων προκαταβολών, μη αποπληρωμή λόγω εξωγενών παραγόντων, όπως μη εμφάνιση δικαιούχου ή μη προσκόμιση δικαιολογητικών, κατασχέσεις κλπ).

Δαπάνες με… Μνημόνια

Για την εφαρμογή όλων αυτών, η απόφαση Πετραλιά προβλέπει και ειδική φόρμα υπογραφής Μνημονίου Συνεργασίας, το οποίο συντάσσεται (σε δύο πρωτότυπα) και υπογράφεται μεταξύ του κάθε Υπουργείου από τη μια, και του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών από την άλλη -δηλαδή του κυρίου Θάνου Πετραλιά.

Το «Μνημόνιο» συνομολογείται λαμβάνοντας υπόψιν, μεταξύ άλλων:

– την «Στοχοθεσία – Πρόγραμμα εκτέλεσης προϋπολογισμού – Παρακολούθηση εκτέλεσης» του Προϋπολογισμού

– την αναγκαιότητα εξασφάλισης αυστηρότερου ελέγχου στα αποτελέσματα των προϋπολογισμών των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης.

– τους τριμηνιαίους στόχους του κρατικού προϋπολογισμού κάθε Υπουργείου, οι οποίοι αποτελούν αναπόσπαστο παράρτημα του Μνημονίου, αλλά και των εποπτευόμενων από το εν λόγω Υπουργείο φορέων των οποίων ο προϋπολογισμός υπερβαίνει τα δέκα (10) εκατ. ευρώ καθώς και των νοσοκομείων, των φορέων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ) και της Εθνικής Κεντρικής Αρχής Προμηθειών Υγείας (ΕΚΑΠΥ) καθώς και των φορέων που υπάγονται στον υποτομέα των Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης (ΟΚΑ), ανεξαρτήτως ορίου προϋπολογισμού.

Το Μνημόνιο ορίζει ότι το κάθε Υπουργείο συμφωνεί στα ακόλουθα:

– είναι υπεύθυνο για τη λειτουργία εσωτερικών συστημάτων, διαδικασιών και μηχανισμών παρακολούθησης της εκτέλεσης του προϋπολογισμού που διασφαλίζουν τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και φροντίζει για τη λήψη μέτρων περαιτέρω βελτίωσής τους.

– προσαρμόζεται ανάλογα προκειμένου για λοιπούς φορείς της Κεντρικής Διοίκησης και σύμφωνα με τις εκάστοτε ανάγκες και ιδιαιτερότητες κάθε φορέα.

– με κάθε επικαιροποίηση για επόμενα έτη, προσαρμόζεται ανάλογα.

– συμπληρώνεται η απόφαση ανάθεσης αρμοδιοτήτων του αρμόδιου Υπουργού.

– μεριμνά για την υπογραφή αντίστοιχων μνημονίων με τους εποπτευόμενους φορείς και τη λήψη κάθε άλλου πρόσφορου και αναγκαίου μέτρου, μεταξύ των οποίων και η προσαρμογή των πιστώσεων των εξόδων του φορέα σε συνάρτηση με την πορεία υλοποίησης των εσόδων.

– ενημερώνεται για τον διορισμό προϊσταμένου οικονομικών υπηρεσιών στους εποπτευόμενους φορείς Γενικής Κυβέρνησης, ο οποίος ασκεί τις αρμοδιότητες και έχει τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στο νόμο, ενώ, σε περίπτωση κένωσης της θέσης του προϊσταμένου οικονομικών υπηρεσιών μεριμνά για την ολοκλήρωση της διαδικασίας για την άμεση πλήρωσή της.

– προβαίνει σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την επίτευξη των τριμηνιαίων στόχων εκτέλεσης του προϋπολογισμού του, όπως έχουν τεθεί και συμφωνηθεί με το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, σύμφωνα με τα διαλαμβανόμενα στις αποφάσεις του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

– μεριμνά για την υλοποίηση των δράσεων που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα Επισκόπησης Δαπανών (Spending Review) τόσο από το Υπουργείο όσο και από τους εποπτευόμενους από αυτό φορείς.

– μεριμνά για την έγκαιρη αποστολή στοιχείων των δεικτών που έχουν τεθεί τόσο στο πλαίσιο του προγράμματος Επισκόπησης Δαπανών όσο και των δεικτών του Προϋπολογισμού Επιδόσεων.

– προβαίνει σε συγκεκριμένες κι συμφωνημένες διορθωτικές παρεμβάσεις σε περίπτωση εμφάνισης αποκλίσεων από τους στόχους

Ειδικότερα:

Ο προϊστάμενος της Γενικής Διεύθυνσης των Οικονομικών Υπηρεσιών (ΓΔΟΥ) του κάθε Υπουργείου:

1. Ασκεί τις αρμοδιότητες και έχει τις υποχρεώσεις που προβλέπονται στον ν.4270.

2. Έχει την ευθύνη και μεριμνά για:

i. τη μηνιαία εκτέλεση του προϋπολογισμού του φορέα. Στην περίπτωση που διαφαίνονται πιθανές αποκλίσεις από τους τριμηνιαίους και ετήσιους στόχους, μεριμνά για διορθωτικές παρεμβάσεις μείωσης των αποκλίσεων.

ii. τους στόχους και την εκτέλεση του προϋπολογισμού των λοιπών φορέων της Γενικής Κυβέρνησης που εποπτεύονται από τον φορέα. Έχει την ευθύνη και μεριμνά για την κατάρτιση μηνιαίων και τριμηνιαίων στόχων καθώς και για τη συγκέντρωση και αξιολόγηση των τριμηνιαίων στοιχείων για την εξέλιξη των μεγεθών του προϋπολογισμού τους.

iii. Αποστέλλει στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους εντός των τιθέμενων προθεσμιών δημοσιονομικές αναφορές, στοιχεία, εκθέσεις αιτιολόγησης και εισηγήσεις, τόσο για τον ίδιο τον φορέα όσο και για λοιπούς φορείς εποπτείας του.

iv. ενεργοποίηση και υλοποίηση των διορθωτικών παρεμβάσεων σε περίπτωση απόκλισης από τους στόχους.

Σε περίπτωση εντοπισμού αποκλίσεων από τους στόχους του προγράμματος Επισκόπησης Δαπανών, μεριμνά για την άμεση ενημέρωση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, προβαίνει σε επανασχεδιασμό των δράσεων και λαμβάνει σε κάθε περίπτωση όλα τα αναγκαία μέτρα για την επίτευξη του συμφωνηθέντος αποτελέσματος, τόσο για το Υπουργείο όσο και για τους εποπτευόμενους από αυτό φορείς.

Από πλευράς του, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους:

1. αξιολογεί τις πιθανές αποκλίσεις από τους τιθέμενους τριμηνιαίους δημοσιονομικούς στόχους και εξετάζει εάν έχουν ληφθεί οι απαραίτητες διορθωτικές παρεμβάσεις.

2. εφόσον διαπιστωθεί υποεκτέλεση/αρνητική απόκλιση άνω του 10% από τους τριμηνιαίους δημοσιονομικούς στόχους και δεν έχουν υλοποιηθεί οι προβλεπόμενες διορθωτικές παρεμβάσεις, κατόπιν εισήγησης του προϊσταμένου της οικείας ΓΔΟΥ, ενεργοποιεί διαδικασίες επιβολής κυρώσεων (πχ πάγωμα πιστώσεων, περικοπή ή ανάκτηση πληρωμών).

3. δύναται να επαναδιαθέτει το ποσό των πιστώσεων που έχουν περικοπεί ή και το ποσό των επιχορηγήσεων ή αποδόσεων που έχει περικοπεί, εφόσον βάσει των απολογιστικών στοιχείων του επόμενου τριμήνου, έχουν εξισορροπηθεί οι διαπιστούμενες αποκλίσεις, κατόπιν εισήγησης του προϊσταμένου της οικείας ΓΔΟΥ.

4. ορίζει Επόπτη Οικονομικών Υπηρεσιών στους εποπτευόμενους φορείς Γενικής Κυβέρνησης του οικείου Υπουργείου, εφόσον διαπιστωθεί απόκλιση άνω του 10% από τους δημοσιονομικούς στόχους για δύο συνεχόμενα τρίμηνα και δεν έχουν ληφθεί οι προβλεπόμενες διορθωτικές παρεμβάσεις, κατόπιν εισήγησης του προϊσταμένου της οικείας ΓΔΟΥ.

Τέλος αξιολογεί την πορεία υλοποίησης του προγράμματος Επισκόπησης Δαπανών και εξετάζει εάν έχουν γίνει όλες οι απαιτούμενες ενέργειες από πλευράς των φορέων, αλλά και πιθανές απαιτούμενες περαιτέρω ενέργειες.

Διαβάστε ακόμη 

Πού πάνε τα κινητά τηλέφωνα όταν ανακυκλώνονται

Γιώργος Μαργώνης (Παπαστράτος): Σε σταθερή πορεία καινοτομίας και εξωστρέφειας

Ηλεκτρική ενέργεια: Eντείνεται η στροφή των καταναλωτών προς τα σταθερά τιμολόγια

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα