Μέτρα με μέτρο και στην ώρα τους και όχι άκαιρα μέτρα που μπορεί να ρίξουν λάδι στη φωτιά αναζητούν στην κυβέρνηση. Ολα θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια και την ένταση του πολέμου, που θα κρίνουν τις συνέπειες και τη σχέση κόστους – οφέλους των όποιων παρεμβάσεων τελικά κριθούν αναγκαίες. Στην εξίσωση λαμβάνουν υπόψη και την προειδοποίηση της επικεφαλής του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα: «Σε αυτή τη νέα παγκόσμια πραγματικότητα πρέπει να σκεφτούμε ακόμη και το αδιανόητο και να προετοιμαστούμε γι’ αυτό».

Για τις άμεσες αποφάσεις τους, πάντως, στην κυβέρνηση αναλύουν δεδομένα τα οποία δείχνουν, κυρίως, τρία πιθανά σενάρια:

-Αμεση κατάπαυση του πολέμου σε 7-10 ημέρες: Για το οικονομικό επιτελείο φαντάζει το ευνοϊκότερο και πιο εύκολα διαχειρίσιμο σενάριο. Ακόμα κι αν η λήξη των εχθροπραξιών αποδειχθεί τόσο κοντά, όπως προϊδέασε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προ ημερών, οι οικονομικές συνέπειες του πολέμου -και η αβεβαιότητα τυχόν επανάληψης ενός νέου- θα επηρεάζει για καιρό τις διεθνείς τιμές σε καύσιμα, ενέργεια, ασφάλιστρα και επίναυλους. Η ακρίβεια θα παραμένει επίμονη για μήνες. Ετσι, ο ετήσιος πληθωρισμός στη χώρα μας θα επιβαρυνθεί έως και μισή ποσοστιαία μονάδα ενδεχομένως, ανεβαίνοντας ξανά κοντά στο 3%.

-Πόλεμος για άλλους δύο ή τρεις μήνες: Στην επίμονη ακρίβεια έρχεται να προστεθούν απώλειες στον τουρισμό αλλά και στην ελληνική παραγωγή (βιομηχανία και πρωτογενής τομέας). Ο πληθωρισμός θα ανέβει έως 1 μονάδα (κοντά στο 3,5%) και τα κρατικά μέτρα στήριξης θα είναι μονόδρομος. Η ζημιά στην οικονομία και το ΑΕΠ της χώρας κατά τη θερινή περίοδο, όπως και στην αγροτική παραγωγή λόγω της ακρίβειας λιπασμάτων και αγροτικών εφοδίων, θα απαιτεί μεγαλύτερη παρέμβαση στήριξης. Επιπλέον κίνδυνος είναι αν, στο στάδιο αυτό, δεν ενεργοποιηθεί ευρωπαϊκός μηχανισμός άμυνας, αφήνοντας κάθε χώρα εκτεθειμένη σε εθνικά μέτρα και παρεμβάσεις. Τα περιθώρια ανακοίνωσης έκτακτων παροχών στα τέλη του 2026 περιορίζονται ή εκμηδενίζονται.

-Πόλεμος πάνω από τρεις μήνες: Η εξέλιξη αυτή εγκυμονεί κινδύνους ανεξέλεγκτης τροπής, ακόμα και καταστροφής πετρελαϊκών εγκαταστάσεων. Οι συνέπειες θα είναι ανυπολόγιστες και η επόμενη Σύνοδος Κορυφής τον Ιούνιο -αν όχι εκτάκτως νωρίτερα- θα εξετάζει αποφάσεις για ρήτρα διαφυγής ή και για νέο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, όπως το τρέχον που τότε θα κλείνει τις πύλες του. Στο σενάριο αυτό ανατρέπεται ο σχεδιασμός παροχών και μέτρων για το 2027.

Αλλη κρίση και όχι «άλλη μία» κρίση

Για όλα τα σενάρια αυτά, πάντως, από το πιο ήπιο έως το πιο ακραίο, δεν υπάρχει λύση «όλα σε ένα». Καθημερινά έρχονται νέα που αλλάζουν την εικόνα και τις ανάγκες. Και μπορεί η εμπειρία και η εργαλειοθήκη που απέκτησαν Ελλάδα και Ευρώπη από την ενεργειακή κρίση του 2022 να θεωρούνται μεν δεδομένες, οι λύσεις και οι απειλές όμως δεν αποτελούν επανάληψη «μια από τα ίδια».

«Να μην υπάρχει παρανόηση: μη μιλάμε πρόωρα για μέτρα ανακούφισης που θα ενισχύουν την κατανάλωση», τονίζουν αρμόδιες πηγές. Και εξηγούν: «Αν πρώτα δεν κατασταλεί η αισχροκέρδεια, τυχόν επιδοτήσεις από το κράτος σε καταστάσεις κρίσεις μπορεί να αυξήσουν περισσότερο τις τιμές. Ενώ στο σενάριο όπου ο πόλεμος συνεχίζεται, τα στρατηγικά αποθέματα καυσίμων κάθε χώρας περιορίζονται παγκοσμίως και μετριούνται σε μήνες ή εβδομάδες, τότε ως στρατηγικός στόχος δεν νοείται να συντηρείται η αμείωτη κατανάλωση καυσίμων, αλλά, αν πρέπει, να ελεγχθεί ή να περιοριστεί για να μην εξαντληθούν, εφόσον τα πράγματα εξελιχθούν διεθνώς χειρότερα»…

Μέτρα δύο μήνες μετά

Το 2022 η Ελλάδα και η Ευρώπη έτρεχαν πίσω από ένα σοκ αύξησης τιμών λόγω του εμπάργκο στη Ρωσία. Το 2026, όμως, όταν δέχονται πλήγματα πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και υποδομές στο Ιράν και σε γύρω χώρες, απειλούνται η παραγωγή και η επάρκεια ενέργειας διεθνώς, όχι απλώς η ροή των καυσίμων και του εμπορίου.
Αυτή, λένε στην κυβέρνηση, είναι μία βασική διαφορά σε σχέση με το 2022. Ενώ οι όποιες ομοιότητες είναι μάλλον λιγότερες από τις διαφορές.
Για παράδειγμα, το πρώτο κοινωνικό και πολιτικό αίτημα σε κάθε νέα ενεργειακή κρίση είναι η ανακούφιση στην τσέπη του νοικοκυριού, στην παραγωγή και τη λειτουργία των επιχειρήσεων.

Ωστόσο η εμπειρία του 2022 δείχνει ότι ακόμη και σε καθεστώς πίεσης τα μέτρα δεν φτάνουν ακαριαία στον πολίτη. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έγινε στις 24 Φεβρουαρίου του 2022 και το TTF εκτινάχθηκε την ίδια ημέρα, όμως το Fuel Pass 1 άνοιξε στις 26 Απριλίου, περίπου δύο μήνες μετά, ενώ το Power Pass ενεργοποιήθηκε στις 17 Ιουνίου, σχεδόν τέσσερις μήνες αργότερα.
Αυτή η υπενθύμιση έχει μεγαλύτερη αξία σήμερα. Γιατί οι τρέχουσες εξελίξεις μπορεί να επιταχύνουν τα αντανακλαστικά κυβερνήσεων και αγορών. Ωστόσο το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξουν νέα μέτρα, αλλά αν τα εργαλεία του 2022 αρκούν για μια κρίση διαφορετικής φύσης: το 2022 το κράτος προσπαθούσε κυρίως να απορροφήσει την ακρίβεια στον λογαριασμό και την αντλία, ενώ το 2026 μπορεί να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο διακοπής ροών – και κατόπιν το κόστος που θα φτάσει στον καταναλωτή.

Δυσκολότερη εξίσωση

Επιπλέον, το 2022 η κρίση είχε κυρίως ευρωπαϊκό επίκεντρο και μηχανισμό μετάδοσης που περνούσε από τις τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου. Σήμερα η κρίση είναι πιο διεθνοποιημένη. Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται πάνω από το 1/4 του θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου -το μεγαλύτερο στον κόσμο- και περίπου το 1/5 ή παραπάνω του LNG, γεγονός που μετατρέπει τη Μέση Ανατολή σε εστία παγκόσμιου ενεργειακού και εμπορικού κινδύνου.
Γι’ αυτό δεν συζητείται μόνο πόσο θα ακριβύνει η ενέργεια, αλλά και πόσες ημέρες επάρκειας υπάρχουν και αν χρειαστεί να αξιοποιηθούν στρατηγικά αποθέματα. Οι G7 έχουν ήδη δηλώσει έτοιμες να στηρίξουν την παγκόσμια προσφορά ενέργειας με «αναγκαία μέτρα». Με απλά λόγια, το 2022 το πρόβλημα ήταν το εμπάργκο, το 2026 ο πόλεμος και το πλήγμα στην παραγωγή και την επάρκεια ενέργειας.

Η τσέπη θα πιεστεί ξανά, όχι με τον ίδιο τρόπο

Το 2022 οι κυβερνήσεις απάντησαν με μαζικές επιδοτήσεις σε ρεύμα, αέριο και καύσιμα. Από τον Σεπτέμβριο του 2021 έως τον Δεκέμβριο του 2022 στην Ελλάδα διατέθηκαν περίπου 10,7 δισ. ευρώ σε μέτρα ανακούφισης. Σήμερα, όμως, αν το σοκ περάσει ταυτόχρονα στην ενέργεια, στα ναύλα, στα λιπάσματα, στην αγροτική παραγωγή και στο γενικό κόστος της οικονομίας, οι οριζόντιες επιδοτήσεις από μόνες τους δεν αρκούν.

Διαβάστε ακόμη 

Προς άνοδο το κόστος χρήματος πριν τις αποφάσεις της ΕΚΤ – Το Euribor συμπαρασύρει συνδεδεμένα επιτόκια

ΜΕΒΓΑΛ: Ετοιμάζει επένδυση 150 εκατ. ευρώ για νέο εργοστάσιο στα Κουφάλια

Ενεργειακό σοκ σε εξέλιξη: Εκρηκτική άνοδος σε καύσιμα και ρεύμα – Βαθιές ρωγμές στην Ευρώπη

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα