Στο μικροσκόπιο των κρατικών υπηρεσιών μπαίνουν ακίνητα και άλλες περιουσίες που έχουν μείνει χωρίς ξεκάθαρο ιδιοκτησιακό καθεστώς μετά τον θάνατο των κατόχων τους. Με τη βοήθεια ψηφιακών διασταυρώσεων, το οικονομικό επιτελείο επιχειρεί να εντοπίσει τους νόμιμους κληρονόμους, να καταγράψει τα περιουσιακά στοιχεία που παραμένουν σε εκκρεμότητα και να διαπιστώσει σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να θεμελιωθεί κληρονομικό δικαίωμα του Δημοσίου.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό για τον εκσυγχρονισμό της διαχείρισης της ακίνητης περιουσίας, την αξιοποίηση των ψηφιακών μητρώων και τη διαμόρφωση μιας πιο ολοκληρωμένης προσέγγισης στη στεγαστική πολιτική.
Κεντρικό ρόλο στη διαδικασία αναλαμβάνει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο αποκτά τη δυνατότητα να συγκεντρώνει και να διασταυρώνει πληροφορίες από διαφορετικές δημόσιες βάσεις δεδομένων.
Οι έλεγχοι θα καλύπτουν στοιχεία από το Κτηματολόγιο, την ΑΑΔΕ, τα ληξιαρχεία, το Μητρώο Πολιτών και τραπεζικά συστήματα, επιτρέποντας τη διερεύνηση τόσο της περιουσιακής κατάστασης των αποβιωσάντων όσο και των οικογενειακών τους σχέσεων.
Το θεσμικό βήμα για την ενεργοποίηση των διασταυρώσεων αποτελεί απόφαση του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρη Παπαστεργίου, με την οποία προβλέπεται η σύνδεση του πληροφοριακού συστήματος κοινωφελών περιουσιών του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών με έξι ηλεκτρονικές υπηρεσίες μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας.
Στόχος είναι να περιοριστούν οι δυσκολίες που προκαλεί η κατακερματισμένη καταγραφή των στοιχείων και να επιταχυνθεί η διερεύνηση των λεγόμενων σχολαζουσών κληρονομιών, στις οποίες δεν έχει αποσαφηνιστεί η κληρονομική διαδοχή.
Πώς θα εντοπίζονται οι κληρονόμοι και τα ακίνητα
Η νέα ψηφιακή διαδικασία προβλέπει τη διασταύρωση διαφορετικών κατηγοριών πληροφοριών, ώστε οι αρμόδιες υπηρεσίες να μπορούν να σχηματίζουν πληρέστερη εικόνα για κάθε υπόθεση.
Αναζήτηση συγγενών και κληρονόμων
Μέσω του Μητρώου Πολιτών θα ανακτώνται πιστοποιητικά γέννησης, οικογενειακής κατάστασης και εγγυτέρων συγγενών.
Οι πληροφορίες θα αξιοποιούνται για τη δημιουργία του οικογενειακού δέντρου της κληρονομικής διαδοχής, με στόχο να διαπιστώνεται ποια πρόσωπα συνδέονται συγγενικά με τον αποβιώσαντα.
Με αυτόν τον τρόπο θα εξετάζεται εάν υπάρχουν φυσικά πρόσωπα με κληρονομικά δικαιώματα ή εάν συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις για να αποκτήσει δικαίωμα στην περιουσία το Δημόσιο.
Έλεγχος ληξιαρχικών πράξεων θανάτου
Η διασύνδεση θα επιτρέπει την αναζήτηση ληξιαρχικών στοιχείων με κριτήρια όπως ο ΑΦΜ, το ονοματεπώνυμο, το έτος γέννησης ή θανάτου και πρόσθετα προσωπικά δεδομένα.
Η αναζήτηση δεν θα περιορίζεται στο πρόσωπο του αρχικού ιδιοκτήτη, αλλά θα μπορεί να επεκτείνεται και σε συγγενείς του που έχουν επίσης αποβιώσει.
Η δυνατότητα αυτή είναι σημαντική για τη διερεύνηση περιπτώσεων στις οποίες η κληρονομική διαδοχή περιλαμβάνει περισσότερες γενιές ή διαδοχικούς θανάτους.
Καταγραφή ακινήτων μέσω Κτηματολογίου
Οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες του Ελληνικού Κτηματολογίου θα χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό ακινήτων που συνδέονται με κληρονομιές και κοινωφελείς περιουσίες.
Με βάση τον ΑΦΜ θα αναζητούνται στοιχεία όπως οι Κωδικοί Αριθμοί Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ), οι διευθύνσεις, τα κτίσματα και τα ποσοστά ιδιοκτησίας.
Τα δεδομένα θα καταχωρίζονται στα αντίστοιχα ηλεκτρονικά μητρώα, διευκολύνοντας τη συγκέντρωση και την παρακολούθηση της περιουσίας που αποτελεί αντικείμενο διαχείρισης.
Διασταύρωση με το φορολογικό Περιουσιολόγιο
Πρόσβαση θα υπάρχει και σε στοιχεία ακίνητης περιουσίας φορολογουμένων που έχουν αποβιώσει.
Οι πληροφορίες αυτές θα αξιοποιούνται από εκτελεστές διαθηκών, εκκαθαριστές και κηδεμόνες σχολαζουσών κληρονομιών, προκειμένου να καταγράφουν τα ακίνητα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές τους.
Η διασταύρωση φορολογικών και κτηματολογικών δεδομένων θα διευκολύνει τη διαμόρφωση πληρέστερης εικόνας των περιουσιακών στοιχείων κάθε υπόθεσης.
Ηλεκτρονικά έγγραφα και τραπεζικοί λογαριασμοί
Η διασύνδεση δεν θα περιορίζεται στον εντοπισμό ακινήτων και συγγενικών σχέσεων, αλλά θα καλύπτει και τις διαδικασίες τεκμηρίωσης και οικονομικής διαχείρισης των περιουσιών.
Ανάκτηση κτηματολογικών εγγράφων
Εκτελεστές διαθηκών, εκκαθαριστές και κηδεμόνες θα μπορούν να ανακτούν ηλεκτρονικά κτηματολογικά έγγραφα και να τα υποβάλλουν στις αρμόδιες εποπτεύουσες αρχές.
Η διαδικασία θα πραγματοποιείται μέσω της ψηφιακής υπηρεσίας κοινωφελών περιουσιών, περιορίζοντας την ανάγκη αναζήτησης και υποβολής των σχετικών στοιχείων από διαφορετικά συστήματα.
Επαλήθευση τραπεζικών λογαριασμών
Προβλέπεται επίσης ηλεκτρονικός έλεγχος της αντιστοίχισης IBAN και ΑΦΜ, προκειμένου να επιβεβαιώνεται η ορθότητα των τραπεζικών λογαριασμών.
Η διαδικασία θα εφαρμόζεται στους λογαριασμούς υποτρόφων κληροδοτημάτων που διαχειρίζεται απευθείας το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Αντίστοιχοι έλεγχοι θα διενεργούνται κατά την καταχώριση τραπεζικών λογαριασμών που συνδέονται με κοινωφελείς περιουσίες και σχολάζουσες κληρονομιές.
Η ηλεκτρονική επιβεβαίωση των στοιχείων αποσκοπεί στον περιορισμό σφαλμάτων και στη διασφάλιση της ορθής καταχώρισης των λογαριασμών που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση των συγκεκριμένων περιουσιών.
Οι δικλίδες ασφαλείας και η προστασία προσωπικών δεδομένων
Η συγκέντρωση μεγάλου όγκου πληροφοριών για την οικογενειακή και περιουσιακή κατάσταση των αποβιωσάντων συνοδεύεται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις προστασίας των δεδομένων.
Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών οφείλει να καταγράφει και να παρακολουθεί κάθε πρόσβαση στα διασυνδεδεμένα πληροφοριακά συστήματα, εξασφαλίζοντας ότι οι αναζητήσεις θα είναι ελέγξιμες.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ιχνηλασιμότητα των ηλεκτρονικών ελέγχων, ώστε να μπορεί να διαπιστώνεται ποιος αναζήτησε συγκεκριμένες πληροφορίες και στο πλαίσιο ποιας διαδικασίας.
Παράλληλα, προβλέπεται η υποχρέωση προστασίας των προσωπικών δεδομένων και η χρήση τους αποκλειστικά για τους σκοπούς που καθορίζει η σχετική απόφαση.
Συγκεκριμένα, η επεξεργασία των πληροφοριών επιτρέπεται για τη διαχείριση κοινωφελών περιουσιών και σχολαζουσών κληρονομιών, χωρίς δυνατότητα αξιοποίησής τους για άσχετες δραστηριότητες.
Το νέο σύστημα δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο συστηματική καταγραφή περιουσιών που παραμένουν σε εκκρεμότητα και για ταχύτερη διερεύνηση της ύπαρξης νόμιμων κληρονόμων.
Η περιέλευση μιας κληρονομιάς στο Δημόσιο, πάντως, δεν θα είναι αυτόματη συνέπεια της ηλεκτρονικής διασταύρωσης. Θα πρέπει προηγουμένως να εξετάζεται η κληρονομική διαδοχή και να διαπιστώνεται εάν πληρούνται οι προβλεπόμενες νομικές προϋποθέσεις.
Με τη συγκέντρωση των απαραίτητων στοιχείων σε ένα διασυνδεδεμένο πληροφοριακό περιβάλλον, οι αρμόδιες υπηρεσίες αποκτούν ένα πρόσθετο εργαλείο για τον εντοπισμό και την αποτελεσματικότερη εποπτεία περιουσιών των οποίων το ιδιοκτησιακό καθεστώς παραμένει αδιευκρίνιστο.