Να ενισχυθούν οι επενδύσεις για την ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας έναντι της απευθείας ενίσχυσης των αγροτών προτείνει η Τράπεζα της Ελλάδος στην έκθεση του Διοικητή της Γιάννη Στουρνάρα, χωρίς να παραγνωρίζει και την αξία της ενίσχυσης.

Αν και οι κυβερνήσεις συχνά καταφεύγουν στις οικονομικές ενισχύσεις, με τη μορφή επιδοτήσεων ή αποζημιώσεων, για την άμεση στήριξη του αγροτικού εισοδήματος, το αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής είναι βραχυπρόθεσμο χωρίς να επιλύει διαρθρωτικές στρεβλώσεις, οι οποίες επιφέρουν επιβλαβείς συνέπειες μονιμότερα. Χωρίς να μειώνεται η σημασία των οικονομικών ενισχύσεων ως μέτρου πολιτικής, οι επενδύσεις σε αγροτικές υποδομές είναι εκείνο το μέσο πολιτικής που διορθώνει στρεβλώσεις και προσδίδει ανθεκτικότητα μέσω της προσαρμογής, με θετικά αποτελέσματα μονιμότερου χαρακτήρα.

Παράλληλα η Τράπεζα της Ελλάδος πραγματοποιεί μια σειρά προτάσεων που αφορούν την κλιματική αλλαγή και τα προβλήματα που αυτή δημιουργεί στον πρωτογενή τομέα.

Μεταξύ άλλων προτείνει τη δημιουργία χρηματοοικονομικών εργαλείων και ασφάλιση κινδύνου από την κλιματική αλλαγή.

Ο πρωτογενής τομέας στην Ελλάδα παραμένει εγκλωβισμένος σε έναν φαύλο κύκλο χαμηλής παραγωγικότητας και δομικών στρεβλώσεων. Σε συνδυασμό μάλιστα αφενός με τη στασιμότητα του τομέα, όπως καταγράφεται από όλα τα διαθέσιμα μετρήσιμα μεγέθη, και αφετέρου με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει από τη γήρανση του πληθυσμού και την κλιματική αλλαγή, η διαμόρφωση ενός ολιστικού στρατηγικού σχεδίου εντός του πλαισίου της ΚΑΠ, με έμφαση στην προσαρμογή του τομέα στις μεταβαλλόμενες συνθήκες και στη βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη, απαιτεί μεγάλη προσοχή και άμεση δράση.

Πρωταρχικός στόχος πρέπει να είναι η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη, η οποία κρίνεται απαραίτητη για: α) τη διευκόλυνση της εφοδιαστικής αλυσίδας τροφίμων, β) τη διασφάλιση της επάρκειας της χώρας σε όρους ποσότητας και ποιότητας τροφίμων, γ) την αύξηση του αγροτικού εισοδήματος και δ) την ενίσχυση των εξαγωγών της βιομηχανίας τροφίμων.

Πώς θα βελτιωθούν οι υποδομές

Η βελτίωση των αγροτικών υποδομών αποτελεί βασικό πυλώνα για την ανάπτυξη ενός σύγχρονου και βιώσιμου αγροτικού τομέα. Αφορά αρχικά τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων υποδομών με έμφαση στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των φυσικών πόρων, όπως τα αρδευτικά έργα, που συμβάλλουν στην ορθολογική χρήση νερού και γης. Παράλληλα, η ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών, με έμφαση στην ψηφιοποίηση και την αυτοματοποίηση, επιτρέπει την αύξηση της παραγωγής και τη μείωση του κόστους παραγωγής, ενώ η εκπαίδευση των νέων στον αγροτικό τομέα μειώνει το «γνωσιακό κενό», ενισχύοντας την καινοτομία, την επιχειρηματικότητα και τη συνεργατικότητα.

Η τεχνητή νοημοσύνη και τα ψηφιακά εργαλεία προσφέρουν τη δυνατότητα βελτίωσης της έρευνας και ανάπτυξης νέων προϊόντων, της παρακολούθησης και πρόβλεψης της καταλληλότητας του εδάφους, της προστασίας των καλλιεργειών και της αποτελεσματικότερης διαχείρισης των φυσικών πόρων. Επιπλέον, η διαχείριση της αλυσίδας εφοδιασμού μέσω ψηφιακών συστημάτων μειώνει τη σπατάλη και βελτιώνει τη μεταφορά των προϊόντων, επιτρέποντας την εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης. Η ρομποτική και η αυτοματοποίηση, μέσω μηχανημάτων χωρίς οδηγό, ρομπότ συγκομιδής και drones για ανίχνευση ασθενειών και ψεκασμούς ακριβείας, αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της έλλειψης εργατικών χεριών και βελτιώνουν την ακρίβεια της καλλιέργειας.

Η ευφυής γεωργία, όπως η έξυπνη άρδευση και η μεταβλητή δόση λιπασμάτων, συμβάλλει στη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, ενώ η καλλιέργεια σε ελεγχόμενο περιβάλλον, μέσω κάθετης γεωργίας, υδροπονίας και αεροπονίας, εξοικονομεί φυσικούς πόρους. Η συνδυαστική χρήση νέων τεχνολογιών και βιώσιμης καλλιέργειας επιτρέπει στους παραγωγούς να αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, αυξάνοντας ταυτόχρονα την παραγωγικότητα. Ωστόσο, η αποτελεσματική εφαρμογή αυτών των τεχνολογιών απαιτεί τη συνεργασία νομοθετών, κυβερνήσεων, αγροτών, συνεταιρισμών, επενδυτών και εταιριών τεχνολογίας.

Η ενσωμάτωση της αγροτεχνολογίας προϋποθέτει αναγνώριση των προκλήσεων για μικροκαλλιεργητές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις και συντονισμένη προσπάθεια για πρόσβαση σε δεδομένα, εκπαίδευση και εφαρμογή καινοτόμων μεθόδων. Απαιτείται καθιέρωση πλαισίου διακυβέρνησης, συνεργασία τεχνολογικών εταιριών, ανασχεδιασμός επιχειρηματικών υποδειγμάτων, σύνδεση σπουδών με τη μεταποίηση τροφίμων και κινητοποίηση επενδύσεων. Παράλληλα, η αναδιάρθρωση των καλλιεργειών πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις αλλαγές στις καταναλωτικές ανάγκες και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ώστε η παραγωγή να ανταποκρίνεται τόσο στις δυνάμεις της ζήτησης όσο και στις δυνατότητες της προσφοράς. Αυτή η ολιστική προσέγγιση ενισχύει την ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα του αγροτικού τομέα.

Προσδιορισμός του Αγρότη Επιχειρηματία- Επαναπροσανατολισμός της ΚΑΠ – Συνένωση Κλήρου

Με δεδομένο επίσης το πολύ μικρό μέγεθος των αγροτικών ιδιοκτησιών και εκμεταλλεύσεων, καθίσταται αναγκαία η συνένωσή τους σε συνεργατικά σχήματα που θα λειτουργούν με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, ώστε να αξιοποιούνται πλήρως οι οικονομίες κλίμακας. Προϋποθέσεις για να συντελεστεί αυτό είναι η ταχύτερη ολοκλήρωση της κτηματογράφησης και η επιτάχυνση των αναδασμών. Με τον τρόπο αυτό, αντιμετωπίζεται ο κατακερματισμός της ιδιοκτησίας.

Οι οικονομίες κλίμακας είναι σημαντικές για οικονομίες με πολύ μικρές αγροτικές εκμεταλλεύσεις, όπως η ελληνική, καθώς συμβάλλουν ώστε οι εκμεταλλεύσεις αυτές να καταστούν αποδοτικές και κερδοφόρες. Τα οφέλη από την αύξηση του μεγέθους των παραγωγικών μονάδων είναι πολλαπλά. Κατ’ αρχάς, αυξάνεται ο όγκος της παραγωγής, μειώνεται το μέσο κόστος παραγωγής και επιμερίζεται το σταθερό κόστος λειτουργίας. Παράλληλα, εξασφαλίζονται καλύτερες τιμές πρώτων υλών για τον παραγωγό και ανταγωνιστικότερες τιμές για τον τελικό καταναλωτή, αυξάνεται η διαπραγματευτική δύναμη των παραγωγών έναντι των προμηθευτών και ενισχύεται η ανθεκτικότητα σε διακυμάνσεις τιμών. Επίσης, επιτυγχάνεται η εξειδίκευση του εργατικού δυναμικού και διευκολύνεται η καθετοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας, αυξάνοντας έτσι την προστιθέμενη αξία με τελικό όφελος τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της αποδοτικότητας του πρωτογενούς τομέα. Ταυτόχρονα όμως, απαιτείται ο σαφής επαναπροσδιορισμός του αγρότη ως επαγγελματία που θα εισάγει σύγχρονα επιχειρηματικά μοντέλα και θα αναλαμβάνει επενδυτικούς κινδύνους.

Στο πλαίσιο αυτό, κρίσιμος θεωρείται ο αναπροσανατολισμός της ΚΑΠ από ένα απλό εργαλείο στήριξης του αγροτικού εισοδήματος σε μοχλό εκσυγχρονισμού και καινοτομίας του αγροτικού τομέα.

Επιπτώσεις κλιματικής αλλαγής στον αγροτικό τομέα – 23,8 δισ. ευρώ η ζημιά για την Ε.Ε

Οι επιπτώσεις των κλιματικών μεταβολών είναι ήδη εμφανείς και αναμένεται να επηρεάσουν σημαντικά το είδος, την ποσότητα και την ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων στον αγροτικό τομέα, με πιθανές μετατοπίσεις των αγροκλιματικών ζωνών προς τα βόρεια και αλλαγές στην έναρξη της καλλιεργητικής περιόδου.

Συνολικά, οι κλιματικές μεταβολές αυξάνουν τη μεταβλητότητα της παραγωγής, ενισχύουν τις διακυμάνσεις τιμών, υπονομεύουν την επισιτιστική ασφάλεια και μετατρέπουν τον αγροτικό κίνδυνο σε δημοσιονομικό κίνδυνο μέσω συχνότερων αποζημιώσεων και έκτακτων μέτρων. Στο οικονομικό σκέλος των επιπτώσεων, οι κλιματικοί κίνδυνοι για τον αγροτικό τομέα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) μεταφράζονται ήδη σε σημαντικές και επαναλαμβανόμενες οικονομικές ζημίες. Η τρέχουσα εκτιμώμενη μέση ετήσια ζημία για την ΕΕ ανέρχεται σε 28,3 δισ. ευρώ, που αντιστοιχεί σε περίπου 6% της ετήσιας φυτικής και ζωικής παραγωγής.

Επιπλέον, το 50% των ζημιών στον αγροτικό τομέα, που σχετίζονται με κλιματικούς κινδύνους οφείλεται σε φαινόμενα ξηρασίας.

Όσον αφορά το εργατικό δυναμικό, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει άμεσα και την παραγωγικότητα της εργασίας του αγροτικού τομέα. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εκτιμά μείωση της παραγωγικότητας της εργασίας στην Ευρώπη κατά 1,6% έως το 2080 λόγω της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων, με τις νότιες και ανατολικές περιοχές να επηρεάζονται εντονότερα (μείωση έως και 5,4% στην Ελλάδα).

Προτάσεις για μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή

Οι παραπάνω επιπτώσεις καθιστούν επιτακτική την ανάγκη υιοθέτησης μέτρων προσαρμογής που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του αγροτικού τομέα.

Σε εθνικό επίπεδο, το 2016 θεσπίστηκε η Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή , θέτοντας τις βασικές κατευθύνσεις και προτεραιότητες σε τομεακό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένου του αγροτικού τομέα. Οι κατευθύνσεις αυτές εξειδικεύονται και υλοποιούνται σε περιφερειακό επίπεδο μέσω των Περιφερειακών Σχεδίων Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή

Προτεινόμενα μέτρα

– Προσαρμογή καλλιεργητικών χειρισμών: α) εισαγωγή και διάδοση ανθεκτικών ποικιλιών και υβριδίων, β) προσαρμογή ημερομηνιών φύτευσης και συγκομιδής, γ) προώθηση αγροδασικών συστημάτων.

– Διαχείριση υδατικών πόρων: α) κατασκευή και βελτίωση δεξαμενών, ταμιευτήρων και μικροφραγμάτων για εφεδρική παροχή νερού, β) επανεξέταση αρδευτικών ζωνών και προτεραιοποίηση κλάδων και καλλιεργειών σε συνθήκες λειψυδρίας, γ) εφαρμογή μέτρων επαναχρησιμοποίησης όμβριων και επεξεργασμένων υδάτων για άρδευση.

– Βελτίωση υγείας εδάφους και αντιμετώπιση ερημοποίησης και διάβρωσης: α) μέτρα συγκράτησης εδάφους (αναβαθμίδες, ζώνες φύτευσης, ζώνες προστασίας), β) ανάκτηση και βελτίωση εδαφικής οργανικής ουσίας, γ) εφαρμογή πρακτικών διαχείρισης βιοαποβλήτων.

– Ολοκληρωμένη παρακολούθηση δεικτών κλιματικής αλλαγής, πληροφοριακά συστήματα και έγκαιρη προειδοποίηση: α) δημιουργία και ενίσχυση συστημάτων καταγραφής γεωργικών δεδομένων (παρακολούθηση ξηρασίας, αποδόσεων, υγείας φυτικού κεφαλαίου, ξενικών ειδών), β) δίκτυα παρακολούθησης ασθενειών και εχθρών και πρόβλεψης εμφάνισής τους, γ) ψηφιακές πλατφόρμες ενημέρωσης και έγκαιρης προειδοποίησης για αγρότες.

– Έρευνα, καινοτομία και μεταφορά τεχνογνωσίας: α) μελέτες αξιολόγησης τρωτότητας συγκεκριμένων καλλιεργειών και περιοχών, β) προώθηση έρευνας σε ανθεκτικές ποικιλίες, τεχνικές περιορισμού απωλειών νερού και ψηφιακή γεωργία, γ) δημιουργία και ενίσχυση τραπεζών γενετικού υλικού, διατήρηση τοπικών ποικιλιών που είναι προσαρμοσμένες σε συνθήκες ξηρασίας και υψηλών θερμοκρασιών.

– Χωρικός σχεδιασμός, υποδομές και πρόσβαση στις αγορές: α) ανάπτυξη τοπικών μονάδων αξιοποίησης αγροτικών υπολειμμάτων (κομποστοποίηση, βιοενέργεια) για βελτίωση του εδάφους και μείωση εξάρτησης από εισροές, β) ανάπτυξη καλλιεργειών υπό κάλυψη με εφαρμογή νέων σύγχρονων τεχνολογιών (π.χ. υδροπονία),

γ) προστασία αγροτικών υποδομών (δρόμοι, αποθηκευτικοί χώροι) από ακραία φαινόμενα.

– Χρηματοοικονομικά εργαλεία και ασφάλιση κινδύνου: α) σχεδιασμός και προώθηση ασφαλιστικών προϊόντων για κλιματικούς κινδύνους (πλημμύρες, ξηρασία, παγετός), β) κίνητρα και επιδοτήσεις για προσαρμοστικές επενδύσεις με έμφαση στην πρόληψη (π.χ. άρδευση ακριβείας, θερμοκήπια).

Διαβάστε ακόμη

Τραμπ–Ιράν: Συμφωνία για εκεχειρία δύο εβδομάδων και άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ

Στενά του Ορμούζ: Οι ειδικοί προειδοποιούν – Η αποκλιμάκωση στις τιμές καυσίμων θα καθυστερήσει

Πλειστηριασμοί: Η διάσωση της Λέσχης Θεσσαλονίκης και το διπλό εφοπλιστικό σφυρί (pics)

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα