Ποιος μπορεί να επιχαίρει;

Το τίμημα της αξιολόγησης έχει αρχίσει και φαίνεται. Το ζήτημα είναι και πώς θα κλείσει αυτή. Ο κόφτης που προτείνει η κυβέρνηση ανοίγει ένα ζήτημα που ήταν μέχρι τώρα ταμπού: τις παρεμβάσεις στο Δημόσιο. Το Δημόσιο, το οποίο σε μεγάλο ποσοστό έμεινε αλώβητο από τη μέχρι τώρα εφαρμογή των προγραμμάτων, μπαίνει για τα καλά στο στόχαστρο των μέτρων-ρεζέρβα.

Μισθοί και συντάξεις του Δημοσίου είναι πια ο τομέας όπου θα γίνουν οι περικοπές αν το πρόγραμμα πέσει έξω. Αν και υπάρχουν σαφείς αποστάσεις από τον τρόπο που θα γίνει αυτό από τους πιστωτές, μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να επηρεάσει καταλυτικά τις ισορροπίες που διαμόρφωσαν μέχρι τώρα το πολιτικό σκηνικό. Η πολιτική πελατεία του Δημοσίου, που παραδοσιακά ταυτίζεται με την Κεντροαριστερά, θα βρεθεί στο επίκεντρο του κόφτη, ο οποίος αργά ή γρήγορα θα τεθεί σε ισχύ.

Είναι ενδιαφέρον να προσμετρηθεί πώς μια τέτοια εξέλιξη θα επηρεάσει τις προσδοκίες και πώς θα σπεύσει να το διαχειριστεί πολιτικά ο κυβερνών συνασπισμός. Θεωρητικά μπορεί να πει κανείς ότι σε πρώτη φάση αρχίζουν να πέφτουν τα κάστρα του κρατισμού, που συγκεντρώνουν την κριτική όσων αποδίδουν την πολύ περιορισμένη αποτελεσματικότητα των μνημονίων στο ότι δεν έγινε εκεί το μεγάλο ξεκαθάρισμα. Ομως είναι άγνωστο ακόμα το πολιτικό κόστος για μια κυβέρνηση που έχει ταυτιστεί με την πολιτική προστασία του δημόσιου τομέα.

H πορεία προς την ολοκλήρωση της αξιολόγησης δεν είναι εύκολη. Και δεν είναι εύκολη γιατί το πακέτο των πρόσθετων μέτρων που ανοίγεται δημιουργεί δεδομένα τα οποία για πρώτη φορά πιθανώς να δοκιμαστούν σε μια κοινωνία που από τη μια ελπίζει, αλλά από την άλλη οι αντοχές της μειώνονται.
Την ίδια ώρα, σε επίπεδο πιστωτών πολλά ζητήματα πρέπει να επιλυθούν. Και οι ισορροπίες στο πολιτικό περιβάλλον της Γερμανίας μπορεί να δοκιμαστούν, αλλά και το ΔΝΤ θα τραβήξει τη γραμμή του μέχρι το τέλος. Πολλά στοιχεία της τελικής συμφωνίας μπορεί να κριθούν στο επίπεδο των εντυπώσεων, αλλά η ουσία δεν θα αλλάξει. Οπως και να ονομαστούν τα μέτρα-ρεζέρβα, θα πρόκειται για μια σειρά δράσεων που στη σκέψη και μόνο θα ενοχλήσουν πολύ όσους προσδοκούν σε διαπραγμάτευση και συμφωνία χωρίς σοκ και δυσάρεστες εκπλήξεις τις οποίες έχουν ξορκίσει και ξορκίζουν χρόνια τώρα.

Το ερώτημα είναι αν η ολοκλήρωση της αξιολόγησης, εφόσον επιτευχθεί, μπορεί να δώσει στην οικονομία την ώθηση που θα έχει αντίκρισμα απέναντι σε ένα τίμημα που δείχνει περισσότερο βαρύ παρά ποτέ και το οποίο τελικά κανείς δεν θα μπορέσει να αποφύγει. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, όπως αναφέρουν οι αναλυτές των διεθνών οίκων, θα πρέπει να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στην αναδιάρθρωση του χρέους. Ηδη υπάρχουν τα πρώτα σενάρια που μιλούν για επιμήκυνση 20-25 ετών αλλά και αποπληρωμή των δανείων του EFSF μετά το 2040.

Ο επόμενος μήνας είναι κρίσιμος από άποψη όχι μόνο κατάληξης αλλά και ουσίας. Μια συμφωνία με υπερεπιβαρύνσεις και σοβαρές ενστάσεις για την αποτελεσματικότητά της από την αρχή δεν θα είναι ό,τι καλύτερο. Παράλληλα, η υπόθεση του χρέους δεν αρκεί να ξεκινήσει, αλλά θα πρέπει να έχει και ουσιαστικά αποτελέσματα ώστε να ενισχύσει και να διαφοροποιήσει τις προσδοκίες για να μπουν κεφάλαια στην οικονομία. Και είναι βέβαιο ότι η πρόοδος στη διαπραγμάτευση του χρέους θα απαιτήσει ως προϋπόθεση την επιτυχία και την πρόοδο του μνημονίου που έχουμε μπροστά μας. Με ποιο τίμημα όμως; Δεν νομίζω ότι υπό αυτούς τους όρους μπορεί προς το παρόν να επιχαίρει κάποιος.