Του Κωστή Πλάντζου
Ένας καταναλωτής ζητά την απόδειξη από ένα κατάστημα για τη συναλλαγή που μόλις ολοκλήρωσε, γράφει σε ένα sms το Αριθμό Φορολογικού Μητρώου της επιχείρησης ή του επαγγελματία, το ποσό που πλήρωσε και την ώρα που έκανε την αγορά, στέλνει ένα δωρεάν γραπτό μήνυμα από το κινητό του σε ένα πενταψήφιο αριθμό, κερδίζει αμέσως 10 ευρώ χρόνο ομιλίας ή στο πάγιο του κινητού του ενώ μπαίνει και στην κλήρωση για να κερδίσει 10.000 ευρώ στο τέλος του μηνός.
Σκηνές βγαλμένες από το (κοντινό) μέλλον, εφόσον γίνει πράξη πρόταση αυτή της ελληνικής κυβέρνησης, με την οποία υποστηρίζει πως το Δημόσιο θα εξοικονομήσει 500 εκατ. ευρώ το 2015 (και τα διπλάσια κάθε χρόνο μετά) από την αύξηση της φορολογικής συμμόρφωσης και των εισπράξεων ΦΠΑ, ώστε να αποφευχθούν επώδυνα νέα μέτρα τα οποία ζητούν οι δανειστές.
Κάπως έτσι, μετά από περιπέτειες και παλινωδίες τεσσάρων και πλέον χρόνων, οι ελληνικές αρχές ανακάλυψαν το σύστημα κληρώσεων που εφαρμόζουν εδώ και δεκαετίες άλλες χώρες και που από το 2010 εισήχθη και επεκτάθηκε ακόμη και στην κομμουνυστική Κίνα. Η ελληνική εκδοχή θα λέγεται “@πόδειξη” και αποτελεί δημιούργημα (αλλά και κατοχυρωμένη πατέντα εδώ και 5 χρόνια) του Έλληνα ερευνητή του Κέντρου Ερευνών “Δημόκριτος”, κ.Βασίλη Γεωργίου.
Πλεονεκτήματα
Αν και ακούγεται ακόμη κάπως «εξωτικό» για τα ελληνικά δεδομένα, είναι ίσως απορία άξιον γιατί καθυστέρησε να εισαχθεί ένα σύστημα των κληρώσεων, που αποτελεί ήδη παράδοση σε άλλες χώρες σαν κίνητρο για την έκδοση και συλλογή αποδείξεων.
Ειδικά μάλιστα στην Ελλάδα όπου ανθούν η φοροδιαφυγή και ο τζόγος, όπου κάθε κάτοικος έχει δύο κινητά τηλέφωνα κατά μέσο όρο, ενώ η χώρα ζει σε συνθήκες ασφυξίας και το Δημόσιο δεν μπορεί να εισπράξει φόρους αλλά ξοδεύει πολλά για έναν αναποτελεσματικό φοροεισπρακτικό μηχανισμό, η προοπτική εφαρμογής ενός αδιάβλητου και αυτοματοποιημένου ηλεκτρονικού συστήματος που δεν κοστίζει σχεδόν τίποτε στους πολίτες, θα επιβραβεύει τον συνεπή φορολογούμενο και θα μπορεί να δίνει άμεση online πληροφόρηση στη Γενική Γραμματεία Δημοσίων Εσόδων για τις περιοχές, τους κλάδους και τις επιχειρήσεις που έχουν πραγματικά υψηλούς τζίρους, φαντάζει σαν «μάννα εξ ουρανού».
Δεν είναι τζόγος
Το ελληνικό σύστημα κληρώσεων “@πόδειξη” επιννοήθηκε από τον ερευνητή του Ινστιτούτου Πληροφορικής και Τεχνολογίας του Δημοκριτου, δρ. Βασ. Γεωργίου το 2009, όταν αυτός διέβλεωε την τροπή που έπαιρνε η οικονομική κατάσταση της χώρας μας.
Υπηρεσιακοί παράγοντες του υπουργείου Οικονομικών θυμούνται ότι το σχέδιο προτάθηκε το 2010 στην κυβέρνηση, αλλά επί 5 χρόνια …. εξαγέλλετο χωρίς ποτέ να εφαρμόζεται. Λένε μάλιστα πως είχε φτάσει να απασχολήσει και το Μέγαρο Μαξίμου επί πρωθυπουργίας Γιώργου Παπανδρέου, αλλά το σχέδιο εγκαταλείφθηκε από φόβο ότι …. θεωρείται τζόγος!
Το λάθος που έκανε όμως το think tank της τότε κυβέρνησης, ήταν ότι δεν μπορεί να θεωρείται «τζόγος» κάτι στο οποίο δεν δίνεις λεφτά για να κερδίσεις ή να τα χάσεις, όπως πχ στον στοιχηματισμό, στο χρηματιστήριο, τις προγνώσεις αποτελεσμάτων ή τα τυχερά παιχνίδια. Και αυτό το λένε επισήμως και δημόσια στελέχη της Γενικής Διεύθυνσης φορολογίας (TAXHAUD) της Κομισιόν, όπως o κ.Τ. Hemmelgarn.
Η διεθνής εμπειρία
Παρά την έλλειψη ενθουσιασμού από τις ελληνικές αρχές, το έργο υποστήριξε θερμά η Task Force του Χορστ Ράχινεμπαχ, αναγνωρίζοντας έμπρακτα τα οφέλη από την ορθολογική χρήση του ελληνικού συστήματος “@πόδειξη”, ειδικά αν συγκριθεί με άλλα συστήματα και πρακτικές που δοκιμάστηκαν, εντός και εκτός Ελλάδος.
Στην Ελλάδα η δημιουργία «φορολογικής συνείδησης» επιδιώχθηκε τα τελευταία χρόνια, είτε «τιμωρητικά» με εξοντωτικές ποινές ακόμα και για απλές παραβάσεις, είτε με κίνητρα και εκπτώσεις φόρου για όλους που δημιούργησαν το «Κίνημα των αποδείξεων» αλλά είχε ως αποτέλεσμα να χάσει πάνω από 1 δισ. έσοδα σε μια χρονιά το δημόσιο από επιστροφές φόρων (με αποδείξεις που δεν μπορούσαν μάλιστα να ελεγχθούν ως προς τη γνησιότητά τους) και για αυτό το μέτρο ναυάγησε.
Στο εξωτερικό, το σύστημα των κληρώσεων αποδείξεων ξεκίνησε το 1950. Πρώτη διδάξασα ήταν η Ταϊβάν και συνεχίζει να το εφαρμόζει, ενώ από το 2010 το υιοθέτησε πλήρως και η Κίνα. Στην Ασία, σε κάθε απόδειξη εκτυπώνεται ηλεκτρονικά ένας μοναδικός αριθμός όπως των λαχείων και στη συνέχεια ακολουθούν κληρώσεις.
Στην Ευρώπη το εφάρμοσε πρώτη η Μάλτα το 1997 και συνεχίζει. Η κλήρωση γίνεται πλέον ηλεκτρονικά, αλλά έχουν κρατήσει και ένα «παραδοσιακό» τρόπο που αποτελεί και τουριστική ατραξιόν για τους επισκέπτες. Μέχρι τις 10 κάθε μήνα, οι πολίτες γράφουν στο πίσω μέρος κάθε απόδειξης το όνομά τους και το ρίχνουν σε «βαρέλια» που τοποθετούνται στις πλατείες. Στις 15 κάθε μήνα μαζεύεται κόσμος και εκπρόσωποι των αρχών, τα βαρέλια ανοίγουν και γίνεται κλήρωση. Οι νικητές κερδίζουν το 100πλάσιο της αξίας της απόδειξης, με “μίνιμουμ” κερδών 233 ευρώ και “μάξιμουμ” 11.647 ευρώ, μέχρι να εξαντληθεί το ύψος του κονδυλίου που έχει προβλεφθεί.
Στην Πορτογαλία το μέτρο οδήγησε σε αύξηση εσόδων 1,6 δισ. ετησίως! Εκεί υπάρχει on-line σύνδεση των ταμειακών μηχανών με το υπουργείο Οικονομικών και η απόδειξη-λαχνός φέρει έναν μοναδικό κωδικό κλήρωσης. Αν και θα ήταν πολύτιμη, τέτοια υποδομή στην Ελλάδα δεν έχει ακόμη υπάρξει, ενώ η εφαρμογή του συστήματος αυτού θα απαιτούσε χρόνο και χρήμα, αφού προϋποθέτει να αντικατασταθούν 375.000 ταμειακές μηχανές και 8,5-10 τόνοι χαρτιού εκτύπωσης! Αν και παντού στην Ευρώπη τα έπαθλα είναι χρηματικά, στην Πορτογαλία το κράτος μοιράζει πολυτελή αυτοκίνητα ή προπληρωμένα σέρβις των ΙΧ οχημάτων και μοτοσυκλετών!
«Τραυματική» λέγεται πως ήταν πάντως, μία ανάλογη προσπάθεια στη Γεωργία. Αν και πρόσφατα έγινε μεγάλη επένδυση σε τεχνολογικό εξοπλισμό –όπως και στην Πορτογαλία- για τη λειτουργία της εφαρμογής κληρώσεων, αυτή κόστισε ιλιγγιώδη ποσά και στη συνέχεια …”ξηλώθηκε”, επειδή ξέσπασε σκάνδαλο για μίζες, η κυβέρνηση έπεσε και η νέα διέκοψε τη λειτουργία του.
Ελληνική «πατέντα»
Το ελληνικό σχέδιο δεν απαιτεί σχεδόν καμία αλλαγή στην υφιστάμενη υποδομή, αφού «τερματική συσκευή» αποτελεί το κινητό που στέλνει το SMS και όχι η ταμειακή. Για αυτό μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα, ενώ είναι συμβατό με κάθε μελλοντική εξέλιξη (πχ διασύνδεση ταμειακών με την ΓΓΠΣ κλπ).
Το σύστημα που θα υποδέχεται τα γραπτά μηνύματα μπορεί να αναγνωρίσει τη γνησιότητα της απόδειξης (ΑΦΜ, ποσό και ώρα συναλλαγής) και ταυτοποιεί μέσω του κινητού τον χρήστη, σε περίπτωση κέρδους. Από τα 15-20 ψηφία που θα συμπληρώνει ο πολίτης, θα προκύπτει αυτόματα με αλγόριθμο ο αριθμός συμμετοχής στην κλήρωση.
Για να μη «σπάνε» οι συναλλαγές σε πολλές μικρές αποδείξεις, προκειμένου να αυξήσουν τις συμμετοχές τους οι υποψήφιοι διεκδικητές των επάθλων, οι συμμετοχές δεν μετρώνται με το πλήθος των αποδείξεων αλλά το ύψος αγοράς (όσο μεγαλύτερο θα αυξάνουν τα «μερίδια» στην κλήρωση). Μικροποσά αποδείξεων (πχ κάτω από 3 ευρώ) δεν θα δίνουν πιθανότητες κέρδους. Χωρίς άλλο διοικητικό κόστος, το σύστημα θα στέλνει στο νικητή μήνυμα με την ταυτότητα πληρωμής για να εξαργυρώσει μέσω τραπέζης το κέρδος του.
Επιπλέον, το ίδιο σύστημα ua «χαρτογραφεί» τις κινήσεις βάσει αποδείξεων και δείχνει στην εφορία πού γίνονται εντονότερα συναλλαγές, για να εστιάσει τους ελέγχους είσπραξης του ΦΠΑ!
Τα ελληνικά «βραβεία»
Το μεγάλο πρόβλημα όμως για το νέο σύστημα ίσως αποδειχθεί η προχειρότητα στην εξαγγελία και εφαρμογή του, που θα είχε σαν αποτέλεσμα να … απαξιωθεί από βιασύνη και κακή χρήση του.
Για παράδειγμα, το έργο θα απαιτούσε τουλάχιστον 3-6 μήνες πιλοτικής λειτουργίας, για να δοκιμαστεί ποια έπαθλα θα «συγκινούσαν» τους Έλληνες πολίτες για να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία. Αυτό έγινε πιλοτικά το 2013 κυρίως στην Αθήνα αλλά απαιτεί μεγαλύτερη προεργασία για να μην απογοητευτούν πρόωρα όσοι θα έβλεπαν θετικά το μέτρο. Για παράδειγμα, έπαθλα όπως πολυτελή αυτοκίνητα ή … ακίνητα που κατασχέθηκαν από την εφορία και παραμένουν απούλητα, δεν θα συγκινούσαν μάλλον κανέναν πια στις μέρες μας.
Σύμφωνα με τη σχετική μελέτη, τα βραβεία σε πρώτη φάση (από την άνοιξη ή το καλοκαίρι του 2015 πιθανότατα) πρέπει να είναι χρηματικά και να μένουν αφορολογητα (ως επιβράβευση για συνεργάσιμους φορολογουμένους). Το ύψος καθώς και ο αριθμός των κληρώσεων (πχ ανά μήνα ή κάθε 15 μέρες για να συντηρείται το ενδιαφέρον των «παικτών») θα εξαρτηθούν και από το κονδύλι που θα προβλεφθεί στον προϋπολογισμό.
Το σύστημα έχει την ευελιξία μάλιστα να προσφέρει μεγαλύτερα μερίδια συμμετοχής για κάποιες περιοχές, περιόδους ή επαγγέλματα (πχ από ξενοδοχεία το καλοκαιρι στα νησιά ή από συντηρητές καυστήρων τον Σεπτέμβριο κλπ). Μικροποσά έως 10 ή 20 ευρώ θα μπορούσαν να μοιράζονται την ίδια στιγμή αποστολής του μηνύματος (σαν «Ξυστό») που θα εξαργυρώνονταν στα τιμολόγια των εταιριών κινητής τηλεφωνίας ή άλλες συνεργαζόμενες με το πρόγραμμα επιχειρήσεις. Με ένα ελάχιστο κόστος ή και δωρεάν για το κράτος, οι εταιρίες τηλεπικοινωνιών θα μπορούσαν να κάνουν συμφωνίες με το δημόσιο για παροχή της υπηρεσίας (SMS) δωρεάν ή πολύ φθηνά, δεδομένου πως θεωρείται εξαιρετικά χαμηλού κόστους και για τις ίδιες.
Με πυκνές κληρώσεις 1-2 φορές το μήνα, θα μπορούσαν να συμμετέχουν ενεργά και οι περίπου 20.000.000 τουρίστες που επισκέπτονται κάθε χρόνο την Ελλάδα, αφού θα ενημερώνονταν με ένα μήνυμα όταν άνοιγαν το κινητό τους στη χώρα μας πως σε λίγες μέρες θα μπορούν και αυτοί να κληρωθούν και να κερδίσουν αν μαζεύουν αποδείξεις, έστω και αν είναι φορολογούμενοι άλλης χώρας (κάτι που ίσως έστελνε και στο εξωτερικό το μήνυμα ότι γίνονται μεγάλες προσπάθειες καταπολέμησης της φοροδιαφυγής στη χώρα μας).
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.