Τα «μυστικά» του κράτους για τις αποπληρωμές: Γιατί €40 δισ. πάνε στο χρέος και όχι σε παροχές

Μία δεκαετία μετά το σχέδιο για «επιδρομή» στο Νομισματοκοπείο για να βρει λεφτά το Δημόσιο, η ραγδαία μείωση του δημόσιου χρέους μέσω πρόωρων αποπληρωμών μνημονιακών δανείων εξελίσσεται στο νέο ανερχόμενο hashtag και την πιο… viral συζήτηση στο ελληνικό Διαδίκτυο, στη Βουλή και στον δημόσιο διάλογο σχετικά με την πορεία της οικονομίας και τον προϋπολογισμό της χώρας.

Η συζήτηση άνοιξε την όρεξη για αντιπαραθέσεις, διεκδικήσεις, αλλά και θεωρίες «ψεκ» (στα όρια του παραλόγου κάποιες) για το «μυστήριο» που κρύβει το ότι η Ελλάδα αποπληρώνει το χρέος της.

Οι απορίες πολλών πολλές – και κάποιες εύλογες ίσως:
■ Τελικά μειώνεται το χρέος ή αυξάνεται;
■ Ποια σκοπιμότητα υποκρύπτει το ότι προπληρώνουμε τους δανειστές;
■ Γιατί το «μαξιλαράκι» των 39-40 δισ. δεν δίνεται για παροχές στους πολίτες που ζορίζονται ή για 13η σύνταξη και μισθό στο Δημόσιο;

«Χρήμα υπάρχει», αλλά για το χρέος

Αφορμή γι’ αυτά στάθηκε το γεγονός ότι στις 15 Δεκεμβρίου ολοκληρώθηκε μία ακόμη πρόωρη αποπληρωμή 5,29 δισ. ευρώ από τα δάνεια διάσωσης (GLF) του α’ μνημονίου, τα οποία έπρεπε να εξοφληθούν από το 2031 και μετά. Με την κίνηση αυτή η χώρα μειώνει ταχύτερα το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ από 145,9% το 2025 σε 138,2% το 2026 – πρώτη φορά κάτω από το 140% μετά το 2011.

Μία εβδομάδα μετά μάλιστα (22 Δεκεμβρίου), ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ) προανήγγειλε ότι θα επιταχύνει τις πρόωρες αποπληρωμές καταβάλλοντας 8,79 δισ. ευρώ μέσα στο 2026, σύμφωνα με το ετήσιο πρόγραμμα δανεισμού που ανακοίνωσε (Funding Strategy for 2026). Δηλαδή, θα προεξοφλήσει 66% περισσότερα δάνεια εν συγκρίσει με τα 5,29 δισ. του 2025. Επισήμως, στόχος είναι το ελληνικό χρέος να πέσει κάτω από 120% του ΑΕΠ το 2029, αφήνοντας μόνη πρώτη στην Ε.Ε. την Ιταλία – και σύντομα ίσως τη Γαλλία.

Σκοπός είναι η αναβάθμιση και σύγκλιση της ελληνικής οικονομίας, η οποία υποχώρησε δραματικά την προηγούμενη δεκαετία και ήταν το «μαύρο πρόβατο» στην Ε.Ε. Επιπλέον, όμως, οι πολίτες θα έχουν ελάφρυνση, η οποία για την αποπληρωμή του 2025 υπολογίζεται σε 140 εκατ. ευρώ ως εξοικονόμηση τόκων ετησίως ή 1,6 δισ. που θα πλήρωνε συνολικά η χώρα για τα δάνεια αυτά μέχρι τη λήξη τους, έως το 2041.

Μαζί και με τις έως τώρα προπληρωμές της τελευταίας τετραετίας, η μελλοντική ετήσια ελάφρυνση από τόκους που έχει ήδη επιτύχει η χώρα φτάνει τα 3,5 δισ. ευρώ. Ενώ μαζί με την επερχόμενη του 2026 θα γλιτώσει πάνω από 6 δισ. ευρώ συνολικά.

Οι εξηγήσεις αυτές, όμως, γεννούν σε πολλούς νέες απορίες, ερμηνείες και θεωρίες. Ωστόσο, το «μυστικό» πίσω από τις αποπληρωμές αυτές μόνο κρατικό μυστικό δεν είναι. Στις ενστάσεις ή επικρίσεις που εκφράστηκαν στον δημόσιο διάλογο -και από επιφανείς οικονομολόγους-, αλλά και κατά τη συζήτηση στη Βουλή για τον νέο Προϋπολογισμό, οι απαντήσεις είναι κατά βάση απλές:

«Μυστικό» 1ο: Μειώνεται το χρέος ή αυξάνεται;

Η μείωση του χρέους (ως ποσοστό του ΑΕΠ) δεν ικανοποιεί πολλούς που ανατρέχουν στα στοιχεία και επικαλούνται πως σε απόλυτα ποσά (σε ευρώ) τα χρέη έχουν αυξηθεί.
Η σύγκριση σε απόλυτους αριθμούς, όμως, είναι εξ ορισμού «άκυρη», όπως «άκυρο» είναι στην πραγματική ζωή το να μην εξετάζει κανείς και το μέγεθος του οφειλέτη παρά μόνο το ύψος του χρέους του.

Για παράδειγμα, δεν είναι ίδιο ένα χρέος από δάνειο, π.χ. 100.000 ευρώ, όταν το χρωστά ένας χαμηλόμισθος των 900 ευρώ ή ένας πάμπλουτος εφοπλιστής. Ετσι και το χρέος που βαρύνει την Ελλάδα θα ήταν ασήμαντο αν είχε π.χ. ΑΕΠ σαν της Γερμανίας. Καθώς το ΑΕΠ της χώρας αυξάνεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια, το δανειακό βάρος μειώνεται.

Δεν συνιστά παραδοξολογία λοιπόν ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος μειώθηκε κατά 64 μονάδες του ΑΕΠ από το 2020 έως το 2025, αν και σε απόλυτα ποσά αυξήθηκε την ίδια περίοδο από 351 δισ. σε 363 δισ. ευρώ (+12 δισ. σε 6 χρόνια).
Η σύγκριση παραβλέπει τι συνέβη στον πλανήτη ολόκληρο: το 2020… έσβησαν οι μηχανές της παγκόσμιας οικονομίας λόγω πανδημίας. Το παγκόσμιο χρέος εκτινάχθηκε προκειμένου τα κράτη να καλύψουν τρέχουσες ανάγκες και έκτακτα μέτρα στήριξης, καθώς κανένα δεν εισέπραττε τα έσοδα από φόρους που υπολόγιζε. Ετσι, η Ελλάδα χρεώθηκε με νέα δάνεια – αν και λιγότερο από άλλες χώρες.
Στη συνέχεια όμως αναπτύχθηκε όσο ελάχιστες, σημειώνοντας καλύτερο restart και το μεγαλύτερο άλμα στη μείωση χρέους διεθνώς λόγω αύξησης ΑΕΠ από 210% σε 146% σε μια πενταετία.

Και σε απόλυτα μεγέθη, όμως, το ελληνικό χρέος δεν ανεβαίνει αλλά πέφτει σταθερά: από 369 δισ. το 2023 σε 359 δισ. ευρώ το 2026 (-10 δισ. σε 4 χρόνια) – και όχι μόνο βάσει ΑΕΠ πια.

«Μυστικό» 2ο: Γιατί το «μαξιλάρι» δεν γίνεται επίδομα

Βασική απορία των ημερών στη Βουλή, αλλά και στα social media, είναι η εξής: στο τέλος του 2025 το Δημόσιο διατηρεί «μαξιλάρι» ρευστότητος 39-40 δισ. ευρώ, αλλά προεξοφλεί χρέη αντί να αυξάνει περισσότερο τους μισθούς, να μειώνει φόρους ή να δίνει μεγαλύτερες ανάσες στους πολίτες που πνίγονται από την ακρίβεια.
Αν και εύλογη η απορία, αυτό απλά δεν γίνεται. Η εξήγηση βρίσκεται στους κανόνες που διέπουν τον ειδικό αυτό «κουμπαρά».
Το λεγόμενο «μαξιλάρι ρευστότητας» δημιουργήθηκε με ένα δάνειο 15 δισ. που δόθηκε στη χώρα στο τέλος του 3ου μνημονίου το 2018. Αυτό λειτούργησε ως (άτυπο) 4ο μνημόνιο με «κάβα» λεφτά: τα 15 δισ. μπήκαν σε ειδικό λογαριασμό στην ΤτΕ μαζί με ό,τι βρισκόταν στα ταμεία κρατικών φορέων. Οχι όμως για να πληρώνονται συντάξεις και τρέχουσες ανάγκες όπως γινόταν με τις δόσεις που λάμβανε η χώρα στα «επίσημα» μνημόνια.

Τα κεφάλαια αυτά (30-40 δισ. κατά περιόδους) αποτελούν «κουμπαρά ρευστότητας» με έναν και μόνο σκοπό: να ανακυκλώνονται για να μη χρειάζεται να δανείζεται η χώρα. Ή όταν δεν τα χρειάζεται, όπως τώρα που έχει πλεονάσματα, να αποπληρώνει με αυτά το χρέος.
Η χρήση τους για οτιδήποτε άλλο απαγορεύεται και θα ήταν «νέο Νομισματοκοπείο». Γιατί με βάση το 4ο άτυπο μνημόνιο, η Αθήνα δεν χρησιμοποιεί όποτε θέλει το ειδικό αποθεματικό ούτε καν για να αποπληρώσει πρόωρα το χρέος. Πρέπει να παίρνει κάθε φορά άδεια από τον ESM και το EFSF, τους μεγάλους πιστωτές της χώρας, που διακρατούν τα 2/3 του ελληνικού χρέους, όπως έγινε και τον Δεκέμβριο.

«Μυστικό» 3ο: Γιατί δεν πάνε 40 δισ. σε παροχές

Η μεγαλύτερη σύγχυση πάντως γύρω από το «γιατί όχι παροχές» πηγάζει από τη βασική άγνοια -ή σκόπιμη παραποίηση- των νέων κανόνων που ισχύουν πανευρωπαϊκά. Ολα περιγράφονται στις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Eurostat. Καμία χώρα δεν μπορεί να αποκλίνει.

Σύμφωνα με τη μεθοδολογία της Eurostat, η αποπληρωμή χρέους αποτελεί χρηματοοικονομική συναλλαγή. Δεν προσμετράται στο πρωτογενές πλεόνασμα, δεν επιβαρύνει το έλλειμμα, «απελευθερώνει» τον προϋπολογισμό και δεν κόβει χώρο από το ετήσιο πλαφόν αύξησης κρατικών δαπανών που έχει θεσπίσει για όλες τις χώρες η Ε.Ε.
Αντίθετα, κοινωνικές παροχές, μειώσεις φόρων, μισθοί, συντάξεις και επιδόματα αποτελούν δημοσιονομικές δαπάνες: μειώνουν το πλεόνασμα, αυξάνουν το χρέος, δεσμεύουν τα επόμενα χρόνια τον Προϋπολογισμό. Και, κυρίως, ενεργοποιούν τον κόφτη δαπανών, δηλαδή τα ακυρώνει η Κομισιόν ή επιβάλλει ισοδύναμα μέτρα λιτότητας.

Με απλά λόγια, αποπληρωμές δανείων και παροχές δεν μπαίνουν στο ίδιο τσουβάλι σε καμιά περίπτωση – εκτός μόνο από άγνοια ή πολιτική σκοπιμότητα, ή και τα δύο αυτά μαζί.

«Μυστικό» 4ο: Τι κερδίζει ο πολίτης

Για να υποβαθμίσουν τα κέρδη της χώρας, κάποιοι επισημαίνουν ότι το όφελος του 1,6 δισ. ευρώ από την αποπληρωμή των 5,3 δισ. τον Δεκέμβριο είναι ονομαστικό: το όφελος απλώνεται σε βάθος 8-16 ετών (έως το 2041) και, άρα, έπρεπε να αποτιμάται σε όρους παρούσας αξίας. Ανοίγουν μια τεχνική συζήτηση που συσκοτίζει την ουσία: οι πολίτες έχουν χειροπιαστό κέρδος αποφεύγοντας βάρη και θυσίες δισεκατομμυρίων – και στο μέλλον, αλλά και τώρα ήδη.

Στην πράξη, ο όρος «παρούσα αξία» απαιτεί άκρως τεχνική ανάλυση με σειρά υποθέσεων και παραδοχών. Συνεπώς είναι άγνωστη, κάτι που βολεύει πολλούς, καθώς και αυτοί που την επικαλούνται αποφεύγουν να την υπολογίσουν.
Ωστόσο, το σίγουρο είναι ένα: στα 5 χρόνια που δεν έκανε προπληρωμές, η χώρα και οι πολίτες επιβαρύνθηκαν ήδη 1,8 δισ. σε τόκους (με τη δεδομένη αξία που είχαν τότε αυτές) για τα δάνεια από τα οποία πλέον απαλλάχθηκαν.

«Μυστικό» 5ο: Η σκοπιμότητα προεξόφλησης των δανειστών

Αλλοι πάλι υπονοούν ότι «εξυπηρετεί τους δανειστές» και όχι τη χώρα το να προπληρώνει τα χρέη της. Οπως γνωρίζει όμως κάθε νοικοκυριό που αποφασίζει να αποπληρώσει πρόωρα τα δάνειά του, μόνο έτσι γλιτώνει κανείς από τους τόκους.

Ως αντεπιχείρημα προβάλλεται ότι «τα δάνεια πρέπει να εξοφλούνται μόνο όταν έρθει η ώρα τους, στο τέλος». Ωστόσο, και όσοι το λένε ακόμα, σε περασμένες δεκαετίες θα χαρακτήριζαν επαχθή τη ρήτρα προεξόφλησης που επέβαλαν στα νοικοκυριά οι τράπεζες για να μην πληρώνουν «πριν την ώρα τους» τα δάνειά τους γιατί έτσι χάνουν τόκους. Αν και το κράτος δεν εξομοιώνεται με «νοικοκυριό» ή «επιχείρηση», τα βάρη του τα πληρώνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

«Μυστικό» 6ο: Επτά ακυρώσεις ομολόγων σε έναν χρόνο;

Σημείο τριβής αναδεικνύεται όμως και αυτό που θα φάνταζε αδιανόητο στην εποχή της κρίσης: γιατί «σταματά» να δανείζεται η χώρα.
Ειδικοί οικονομολόγοι, καθηγητές και πολιτικοί δηλώνουν ότι προβληματίζονται γιατί μόλις τώρα (Δεκέμβριο 2025) ανακάλυψαν πως η Αθήνα ματαίωσε 7 προγραμματισμένες εκδόσεις ομολόγων. Αν και αγνοούσαν πως οι ακυρώσεις είχαν ανακοινωθεί από τον ΟΔΔΗΧ στη διάρκεια του 2025, ανησυχούν επειδή η Ελλάδα «προσπαθεί» να δανειστεί, αλλά δεν τα καταφέρνει.

Στον αντίποδα, μάλιστα, άλλοι «ειδικοί» ανησυχούν και ασκούν κριτική για το ακριβώς αντίθετο: γιατί η Ελλάδα δεν δανείζεται ακόμα περισσότερα (!) τώρα που οι αγορές έχουν «όρεξη» για ελληνικά ομόλογα (market apetit) και τα ελληνικά επιτόκια πέφτουν ενώ άλλων ανεβαίνουν;
Παραβλέπουν όμως ότι με «μαξιλάρι» 35-40 δισ. η χώρα -θεωρητικά- δεν έχει ανάγκη να «προσπαθεί» να δανείζεται ούτε καν για τα επόμενα τρία χρόνια.
Δανείζεται για να «συνομιλεί» με τις αγορές και όχι γιατί «καίγεται» για δανεικά.
Επιπλέον, το επιτόκιο του δεκαετούς ελληνικού ομολόγου (περίπου 3,5%) είναι σήμερα χαμηλότερο από της Γαλλίας, της Ιταλίας, του Ην. Βασιλείου ή ακόμη και των ΗΠΑ, αλλά σε απόλυτο ύψος δεν είναι από τα χαμηλότερα της ιστορίας.
Σε δυσμενές διεθνές περιβάλλον όπως σήμερα, είναι συγκριτικά εξαιρετικό για την Ελλάδα, δεν είναι όμως «τσάμπα». Και καθώς δεν «καίγεται» για δανεικά, επιλέγει να μειώνει το χρέος χωρίς να φορτώνεται νέο όπως άλλοι συστήνουν ή θα ήθελαν.