Το παράδειγμα της Κυπριάδου

Του Ανδρέα Βαρελά

Την τελευταία 20ετία έχει αρχίσει μια προσπάθεια τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και στη χώρα μας για την ορθή περιβαλλοντική διαχείριση, καθώς και για τη χρήση ορθών πρακτικών που θα οδηγήσουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Και ενώ μέχρι πριν από λίγα χρόνια όλα τα απορρίμματα ήταν απλά «σκουπίδια», ελάχιστοι είχαν σκεφθεί και συνειδητοποιήσει ότι από αυτό ονομάζουμε «σκουπίδια» θα μπορούσαμε να ανακτήσουμε ενέργεια και υλικά για την κατασκευή νέων προϊόντων. Με λίγα λόγια, ότι τα «σκουπίδια» είναι ένας «θησαυρός».

Ετσι λοιπόν, μετά την πρώτη παγκόσμια διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το περιβάλλον και την ανάπτυξη στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1992 ακολούθησε η διάσκεψη του Ρίο+20 το 2012, η οποία αυτοχαρακτηρίστηκε ως η «πιο συμμετοχική διάσκεψη στην ιστορία», με ηχηρές απουσίες αυτές των Μπαράκ Ομπάμα, Ανγκελα Μέρκελ και Ντέιβιντ Κάμερον, και η οποία επίσης αποτέλεσε «μια παγκόσμια έκφραση της δημοκρατίας», ενώ οι εκπρόσωποι των ΜΚΟ συμφώνησαν ότι «η διάσκεψη αποτέλεσε ευκαιρία κινητοποίησης και ενεργού δράσης των πολιτών». Ομως το κείμενο το οποίο υιοθετήθηκε ήταν μη δεσμευτικό, χωρίς κανένα συγκεκριμένο στόχο και χρονοδιάγραμμα. Το δε κείμενο προς διαπραγμάτευση ήταν πλούσιο σε ρήματα όπως «υποστηρίζω» και «παροτρύνω», αλλά φτωχό σε δυναμικές λέξεις όπως το «πρέπει» και «θα γίνει».

Εδώ λοιπόν ο Δήμος Αθηναίων έρχεται να κάνει την παρουσία του σημαντική ακολουθώντας τις δεσμεύσεις της χώρας μας στις δύο προηγούμενες διασκέψεις, εφαρμόζοντας δυναμικές λέξεις όπως το «πρέπει» και «θα γίνει». Για να είμαι, δε, πιο ακριβής, σε ορισμένες περιπτώσεις για εμάς στον Δήμο Αθηναίων ισχύει το «έγινε» και το «έχει γίνει». Συγκεκριμένα, τον Σεπτέμβριο του 2011, ο δήμος ξεκίνησε τη συμμετοχή του στο συγχρηματοδοτούμενο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE+ «Ολοκληρωμένη διαχείριση βιοαποβλήτων στην Ελλάδα – Η περίπτωση της Αθήνας», υπό την ονομασία Athens Biowaste. Οι περιοχές στις οποίες λειτούργησε το πρόγραμμα ήταν το Γκάζι, για διαλογή στην πηγή υπολειμμάτων τροφών από καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος και η Κυπριάδου, για διαλογή στην πηγή υπολειμμάτων τροφών από νοικοκυριά.

Η Κυπριάδου, που πραγματικά πέτυχε εντυπωσιακά αποτελέσματα, είναι μία βόρεια συνοικία του Δήμου Αθηναίων. Ορίζεται ως η περιοχή που βρίσκεται στο Τέρμα Πατησίων, ανάμεσα στη Ριζούπολη, το Γαλάτσι και την Γκράβα. Υπήρξε η πρώτη κηπούπολη της Αθήνας και μια από τις ωραιότερες και παραδοσιακά «καθαρότερες» συνοικίες της παλιάς Αθήνας. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν επίσης ο Αγροτικός Ανθοπαραγωγικός Συνεταιρισμός Αττικής, το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, η Λέσχη Αξιωματικών Ενόπλων Δυνάμεων, το Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών, το 401 Στρατιωτικό Νοσοκομείο και το Πεντάγωνο.

Τι κάναμε μέσα από το συγκεκριμένο πρόγραμμα; Επιμείναμε στο «πρέπει» και στο «έγινε» και προχωρήσαμε στην υπογειοποίηση των απορριμματοκιβωτίων (press-containers) σε 20 σημεία της πόλης, κάτι που αποτελούσε χρόνιο αίτημα των δημοτών ειδικά εκεί όπου λειτουργούσαν υπέργεια. Αυτό επετεύχθη με την προμήθεια και εγκατάσταση 20 ειδικών μηχανισμών βύθισης-ανύψωσης στους οποίους τοποθετήθηκαν τα press-containers. Οφείλω να επισημάνω πως το έργο χρηματοδοτήθηκε στο σύνολό του από ευρωπαϊκούς πόρους της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου του ΕΣΠΑ 2007-2013. Καταφέραμε έτσι να απομακρύνουμε αρκετούς υπέργειους απορριμματοφόρους κάδους (χωρητικότητας 660-1100lt), αφού για κάθε βυθιζόμενο απορριμματοκιβώτιο απομακρύνονται οκτώ έως δέκα κάδοι. Σε κάθε περίπτωση, στόχος μας είναι η συνέχιση της υπογειοποίησης κάδων μέσω των μηχανισμών βύθισης-ανύψωσης, συνδέοντάς τους με τη «διαλογή στην πηγή». Με αυτό το σκεπτικό προχωρήσαμε και στην υλοποίηση της διαλογής στην πηγή για την ανακύκλωση.

Η διεύθυνσή μας λαμβάνοντας υπόψη και το Σχέδιο Ολοκληρωμένης Αστικής Παρέμβασης (ΣΟΑΠ), καθώς και ότι αποτελεί στόχο μας η πρόληψη της παραγωγής αποβλήτων, η επαναχρησιμοποίηση υλικών μέσω της ανακύκλωσης -όπου αυτό είναι εφικτό- και τέλος η αξιοποίηση των αποβλήτων για την παραγωγή ενέργειας (κάτι που λείπει σήμερα τόσο από τον τοπικό όσο και τον εθνικό σχεδιασμό), προχώρησε στην πρόταση για υπογειοποίηση όλων των κάδων συλλογής σύμμικτων και ανακυκλώσιμων απορριμμάτων, στην περιοχή του ΣΟΑΠ.

Φυσικά δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η πολιτική διαχείρισης των απορριμμάτων δεν είναι μόνο μια τεχνική διαδικασία, αλλά απαιτείται συνολική και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του προβλήματος, κυρίως μέσα από την αλλαγή της κοινωνικής συμπεριφοράς και της νοοτροπίας των πολιτών. Οι δημότες πρέπει να ενημερωθούν για τις αρνητικές επιπτώσεις των απορριμμάτων όταν αυτά δεν υποβάλλονται σε σωστή διαχείριση και πρέπει να ενημερωθούν για το πόσο σημαντική πηγή ενέργειας είναι τα απορρίμματα όταν αξιοποιηθούν σωστά. Για την ορθή και πρακτική διαχείριση όλων των παραπάνω, απαραίτητος θεωρείται ο εκσυγχρονισμός τόσο του στόλου αποκομιδής, όσο και των υποστηρικτικών μέσων (καδοπλυντήρια, σάρωθρα, πλυστικά οχήματα κά.).

Η χώρα μας στις δύο διασκέψεις του Ρίο ντε Τζανέιρο, υπέγραψε για τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου. Ο Δήμος Αθηναίων όντας μέλος σε δίκτυα όπως το C40, τα οποία υποστηρίζουν όλες τις τεχνικές που θα οδηγήσουν σε λύσεις “zero emissions”, διαθέτει απορριμματοφόρα οχήματα που κινούνται με φυσικό αέριο. Επίσης, τα οχήματα τα οποία «προκρίθηκαν» για τη λειτουργία του Κινητού Σταθμού Μεταφόρτωσης (μία προσπάθεια που επίσης χρηματοδοτήθηκε 100% από ευρωπαϊκούς πόρους του ΕΣΠΑ) είναι νέας αντιρρυπαντικής τεχνολογίας με κινητήρες “Euro 6”.

Προς αυτή την κατεύθυνση στοχεύει και η προτεινόμενη -στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα 2015-2020- ενέργεια για την προμήθεια δίχωρων απορριμματοφόρων (με ταυτόχρονη αποκομιδή ανακυκλώσιμων και σύμμικτων απορριμμάτων), οπότε με αυτόν τον τρόπο πετυχαίνουμε τη μείωση της εκπομπής ρύπων καυσαερίων, αφού μειώνουμε τον αριθμό των απορριμματοφόρων οχημάτων που κινούνται στην πόλη.

Το παράδειγμα της Κυπριάδου μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλες περιοχές. Χρειάζεται, βέβαια, ενημέρωση, εκπαίδευση και συμμετοχή. Ο λόγος είναι πως ο Δήμος Αθηναίων δεν σχεδιάζει μια πράσινη πόλη, αλλά υλοποιεί προγράμματα και ορθές πρακτικές διαχείρισης για τη λειτουργία μιας πράσινης πόλης.

*Ο κ. Ανδρέας Βαρελάς είναι αντιδήμαρχος Διαχείρισης Απορριμμάτων του Δήμου Αθηναίων.